Adhyaya 117
अध्यायेऽस्मिन् प्रभासखण्डे ईश्वरः महादेवीं प्रति भूतनाथेश्वरस्य माहात्म्यं कथयति। कुण्डेश्वर्याः ईशभागस्य समीपे ‘विंशतिधन्वन्तर’ प्रमाणे स्थितं भूतनाथेश्वर-हरं गन्तव्यं इति तीर्थनिर्देशः क्रियते। अस्य लिङ्गस्य अनादिनिधनत्वं ‘कल्पलिङ्ग’ इति नाम्ना प्रतिपाद्यते; युगानुसारं नामभेदोऽपि—त्रेतायां वीरभद्रेश्वरीति स्मृतम्, कलौ भूतैश्वरं/भूतनाथेश्वर इति प्रसिद्धम्। द्वापरान्तरे असंख्याः भूताः अस्य प्रभावात् परमसिद्धिं प्राप्तवन्त इति हेतुकथा नामप्रसिद्धिं भूमौ स्थापयति। कृष्णचतुर्दश्यां रात्रौ विशेषव्रतं विधीयते—शङ्करं पूजयित्वा दक्षिणाभिमुखः स्थित्वा अघोरं पूजयेत्; संयमं, निर्भयत्वं, ध्यानैकाग्रतां च धारयन् भूतले उपलब्धां यां कां च सिद्धिं प्राप्नुयात्। तिलहिरण्यदानं पितृभ्यः पिण्डदानं च प्रेतत्वमोचनाय प्रशस्यते। अस्य माहात्म्यस्य श्रद्धया पठनश्रवणं पापसञ्चयं नाशयति, शुद्धिं च पोषयति।
Shlokas
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि भूतनाथेश्वरं हरम् । कुण्डेश्वर्या ईशभागे धनुषां विंशकेऽन्तरे
ईश्वर उवाच—ततो गच्छेन्महादेवि भूतनाथेश्वरं हरम्। कुण्डेश्वर्याः ईशभागे धनुषां विंशकेऽन्तरे॥
Verse 2
कल्पलिंगं महादेवि ह्यनादिनिधनं स्थितम् । पूर्वं त्रेतायुगे देवि वीरभद्रेश्वरीति च
कल्पलिङ्गं महादेवि ह्यनादिनिधनं स्थितम्। पूर्वं त्रेतायुगे देवि वीरभद्रेश्वरीति च॥
Verse 3
प्रख्यातं भुवि देवेशि कलौ भूतेश्वरं स्मृतम् । पुरा द्वापरसंधौ च तत्र भूतानि कोटिशः
प्रख्यातं भुवि देवेशि कलौ भूतेश्वरं स्मृतम्। पुरा द्वापरसन्धौ च तत्र भूतानि कोटिशः॥
Verse 4
संसिद्धिं परमां जग्मुस्तल्लिंगस्य प्रभावतः । तेन भूतेश्वरं नाम प्रख्यातं धरणीतले
तल्लिङ्गस्य प्रभावेण संसिद्धिं परमां जग्मुः; तेन भूतेश्वर इति नाम धरणीतले प्रख्यातमभवत्।
Verse 5
तत्र कृष्णचतुर्द्दश्यां रात्रौ संपूज्य शंकरम् । दक्षिणां दिशमाश्रित्य अघोरं पूजयेत्तु यः
तत्र कृष्णचतुर्दश्यां रात्रौ शंकरं सम्यक् संपूज्य, दक्षिणां दिशमाश्रित्य योऽघोरं पूजयेत् स फलमाप्नुयात्।
Verse 6
दृढं जितेन्द्रियो भूत्वा निर्भयो ध्यानसंयु तः । तस्यैव जायते सिद्धिर्या काचिद्भूतले स्थिता
दृढं जितेन्द्रियो भूत्वा निर्भयो ध्यानसंयुतः; स एव भूतले स्थिता या काचित् सिद्धिर्भवति तामाप्नोति।
Verse 7
तिलहेमप्रदानं च पिण्डदानं च तत्र वै । पितॄनुद्दिश्य दद्याद्वै तेषां प्रेतत्वमुक्तये
तत्र तिलहेमप्रदानं पिण्डदानं च वै पितॄनुद्दिश्य दद्याद्, तेषां प्रेतत्वमुक्तये।
Verse 8
इति निगदितमेतद्भूतनाथेश्वरस्य प्रचुरकलिमलानां नाशनं पुण्यहेतुः । पठति च पुरुषो वा यः शृणोतीह भक्त्या सुरवरमहिमानं मुच्यते पातकौघैः
इति भूतनाथेश्वरस्य महिमा निगदितः—स कलिमलप्रचुराणां नाशनः पुण्यहेतुः। यः पुरुषो भक्त्या पठति शृणोति वा, स सुरवरमहिमानं श्रुत्वा पातकौघैः प्रमुच्यते।
Verse 117
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखंडे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये कुंडेश्वरी माहात्म्ये भूतनाथेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनाम सप्तदशोत्तरशततमोऽध्यायः
इति श्रीस्कन्दमहापुराणे एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये कुण्डेश्वरीमाहात्म्ये “भूतनाथेश्वरमाहात्म्यवर्णनम्” इति नाम सप्तदशोत्तरशततमोऽध्यायः समाप्तः।