Adhyaya 114
ईश्वरः देवीं प्रति वामनस्वामिनामकं विष्णोः तीर्थं गन्तुं उपदिशति। तत् तीर्थं पापप्रणाशनं सर्वपातकनाशनं च, पुष्करस्य नैऋत्यदिशि समीपे स्थितम् इति वर्ण्यते। अत्र बलिबन्धनस्य पुरावृत्तं कथ्यते—विष्णोः त्रिविक्रमस्य प्रथमः पादन्यासः अस्मिन् देशे दक्षिणपादेन, द्वितीयः मेरुशिखरे, तृतीयः नभसि; तृतीयक्रमे लोकसीमा भिद्यते, ततो जलं निर्गत्य गङ्गा विष्णुपदीति प्रसिद्धा भवति। ‘पुष्कर’शब्दस्य व्युत्पत्तिः ‘नभः’ ‘जलम्’ इत्यर्थाभ्यां निरूप्यते, प्रजापतिसम्बन्धेन पवित्रसङ्गमत्वं च स्थाप्यते। अत्र स्नानं कृत्वा हरिपदचिह्नदर्शनात् हरिपरमपदप्राप्तिः, पिण्डदानात् पितॄणां दीर्घतृप्तिः, नियमयुक्ताय ब्राह्मणाय पादुके दत्त्वा विष्णुलोके सत्कारयुक्तयानारोहणफलम् इति प्रशंस्यते। वसिष्ठप्रोक्ता गाथा अपि उद्धृत्य तीर्थस्य शुद्धिकरत्वं दृढीकृतम्।
Shlokas
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि विष्णुं पापप्रणाशनम् । वामनस्वामिनामानं सर्वपातकनाशनम्
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि विष्णुं पापप्रणाशनम् । वामनस्वामिनामानं सर्वपातकनाशनम् ॥
Verse 2
पुष्करान्नैरृते भागे धनुर्विशतिभिः स्मृतम् । यदा बद्धो बलिर्देवि विष्णुना प्रभविष्णुना
पुष्करस्य नैऋते भागे धनुर्विंशतिभिः स्थितं स्मृतम्। यत्र देवि प्रभविष्णुना विष्णुना बलिर्बद्धोऽभवत्॥
Verse 3
तदा तत्र पदं न्यस्तं दक्षिणं विश्वरूपिणा । द्वितीयं मेरुशृंगे तु तृतीयं गगने प्रिये
तदा तत्र विश्वरूपिणा दक्षिणं पदं न्यस्तम्। द्वितीयं मेरुशृङ्गे तु तृतीयं गगने प्रिये॥
Verse 4
यावदूर्ध्वं चोत्क्षिपति तावद्भिन्नं सुदूरतः । पादाग्रेण तु ब्रह्माण्डं निष्क्रान्तं सलिलं ततः
यावदूर्ध्वं चोत्क्षिपति तावद्भिन्नं सुदूरतः। पादाग्रेण तु ब्रह्माण्डं भित्त्वा निष्क्रान्तं सलिलं ततः॥
Verse 5
ततः स्वजानुमात्रेण संप्राप्तं पृथिवीतले । ततो विष्णुपदी गंगा प्रसिद्धिमगमत्क्षितौ
ततः स्वजानुमात्रेण संप्राप्तं पृथिवीतले। ततो विष्णुपदी गङ्गा प्रसिद्धिमगमत्क्षितौ॥
Verse 6
पूर्वं सा पुष्करे प्राप्ता पुष्करात्सा महानदी । पुष्करं कथ्यते व्योम पुष्करं कथ्यते जलम् । तेन तत्पुष्करं ख्यातं संनिधानं प्रजापतेः
पूर्वं सा पुष्करे प्राप्ता पुष्करात्सा महानदी प्रववौ। पुष्करं कथ्यते व्योम पुष्करं कथ्यते जलम्। तेन तत्पुष्करं ख्यातं संनिधानं प्रजापतेः॥
Verse 7
तत्र स्नानं नरः कृत्वा यः पश्यति हरेः पदम् । स याति परमं स्थानं यत्र देवो हरिः स्वयम्
तत्र स्नात्वा नरः यः हरेः पादचिह्नं पश्यति, स परमं स्थानं याति—यत्र स्वयं देवो हरिः निवसति।
Verse 8
तत्र पिंडप्रदानेन तृप्तिः स्यात्कोटिवार्षिकी । पितॄणां च वरारोहे ह्येतदाह हरिः स्वयम्
तत्र पिण्डप्रदानेन, वरारोहे, पितॄणां तृप्तिः कोटिवार्षिकी स्यात्—इति हरिः स्वयं आह।
Verse 9
अत्र गाथा पुरा गीता वसिष्ठेन महर्षिणा । वामनस्वामिनं दृष्ट्वा तां शृणुष्व समाहिता
अत्र विषये पुरा वसिष्ठेन महर्षिणा वामनस्वामिनं दृष्ट्वा गीता गाथा; तां समाहिता शृणुष्व।
Verse 10
स्नात्वा तु पुष्करे तीर्थे दृष्ट्वा विष्णुपदं ततः । अपि कृत्वा महत्पापं किमतः परितप्यते
पुष्करे तीर्थे स्नात्वा ततः विष्णुपदं दृष्ट्वा, महत्पापं कृत्वापि—अतः किमर्थं परितप्यते?
Verse 11
यस्तत्रोपानहौ दद्याद्ब्राह्मणाय यतव्रतः । स यानवरमारूढो विष्णुलोके महीयते
यः तत्र यतव्रतः ब्राह्मणाय उपानहौ दद्यात्, स यानवरमारूढ इव विष्णुलोके महीयते।
Verse 114
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखंडे प्रथमे प्रभासक्षेत्र माहात्म्ये वामनस्वामिमाहात्म्यवर्णनंनाम चतुर्दशोत्तरशततमोऽध्यायः
इति श्रीस्कन्दमहापुराणे एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये ‘वामनस्वामिमाहात्म्यवर्णनम्’ इति नाम चतुर्दशोत्तरशततमोऽध्यायः समाप्तः।