Adhyaya 113
अस्मिन्नध्याये ईश्वरः देवीं प्रति वदति—प्रभासक्षेत्रे नैऋत्यदिशि रामेशस्य/रामेशानस्य समीपे ‘जानकीश्वर’ इति प्रसिद्धं परमं लिङ्गं दृश्यतामिति। तत् सर्वभूतानां पापहरं, पूर्वं जानक्या (सीतया) विशेषतः पूजितं च इति निरूप्यते। नामपरम्परापि कथ्यते—पूर्वं वसिष्ठेश इति ख्यातं, त्रेतायां जानकीश इति प्रसिद्धिं गतं, अनन्तरं षष्टिसहस्रैर्वालखिल्यैर्मुनिभिः तत्र सिद्धिप्राप्त्या ‘सिद्धेश्वर’ इति नाम लब्धम्। कलियुगे तु तत् शक्तिमद् ‘युगलिङ्ग’ इति वर्ण्यते, यस्य दर्शनमात्रेण भक्ताः दैवदुर्भाग्यजन्यदुःखात् प्रमुच्यन्ते। स्त्रीपुरुषयोः समं पूजाविधानं निर्दिश्यते—लिङ्गस्य स्नापनाभिषेकादि, तथा पुष्करतिथे स्नात्वा नियमाचारयुक्तैः शुद्धाहारैश्च मासपर्यन्तं पूजनं कर्तव्यमिति; तस्य प्रतिदिनं पुण्यमश्वमेधात् अधिकमिति फलश्रुतिः। विशेषतः माघमासे तृतीयायां स्त्रिया कृतपूजा शोकदौर्भाग्यं कुलपर्यन्तं नाशयतीति। अन्ते अस्य माहात्म्यस्य श्रवणमात्रेण पापनाशः शुभप्राप्तिश्च इति निगद्यते।
Shlokas
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि जानकीश्वरमुत्तमम् । रामेशान्नैऋते भागे धनुस्त्रिंशकसंस्थितम्
ईश्वर उवाच—ततो, महादेवि, रामेशान्नैऋते भागे धनुस्त्रिंशकसंस्थितं उत्तमं जानकीश्वरं गच्छेत्।
Verse 2
पापघ्नं सर्वजंतूनां जानक्याऽराधितं पुरा । प्रतिष्ठितं विशेषेण सम्यगाराध्यशंकरम्
पापघ्नं सर्वभूतानां जानक्या पुरा समाराधितम् । सम्यगर्चितशंकरं विशेषेण प्रतिष्ठितं शुभम् ॥
Verse 3
पूर्वं तस्यैव लिंगस्य वसिष्ठेशेति नाम वै । तत्पश्चाज्जानकीशेति त्रेतायां प्रथितं क्षितौ
पूर्वं तदेव लिङ्गं वै वसिष्ठेश इति स्मृतम् । ततः पश्चात् त्रेतायां जानकीश इति प्रथितम् ॥
Verse 4
ततः षष्टिसहस्राणि वालखिल्या महर्षयः । तत्र सिद्धिमनुप्राप्तास्तेन सिद्धेश्वरेति च
ततः षष्टिसहस्राणि वालखिल्या महर्षयः । तत्र सिद्धिमवाप्नुवन् तेन सिद्धेश्वरः स्मृतः ॥
Verse 5
ख्यातं कलौ महादेवि युगलिंगं महाप्रभम् । तद्दृष्ट्वा मुच्यते पापैर्दुःखदौर्भाग्यसंभवैः
कलौ ख्यातं महादेवि युगलिङ्गं महाप्रभम् । तद्दर्शनात् प्रमुच्येत पापैर्दुःखदौर्भाग्यजैः ॥
Verse 6
यस्तं पूजयते भक्त्या नारी वा पुरुषोऽपि वा । संस्नाप्य विधिवद्भक्त्या स मुक्तः पातकैर्भवेत्
यस्तं पूजयते भक्त्या नारी वा पुरुषोऽपि वा । विधिवत् संस्नाप्य भक्त्या स मुक्तः पातकैर्भवेत् ॥
Verse 7
स्नात्वा च पुष्करे तीर्थे यस्तल्लिगं प्रपूजयेत् । नियतो नियताहारो मासमेकं निरन्तरम्
पुष्करतीर्थे स्नात्वा यः तल्लिङ्गं प्रपूजयेत् । नियतः नियताहारो मासमेकं निरन्तरम् ॥
Verse 8
दिनेदिने भवेत्तस्य वाजिमेधाधिकं फलम् । माघे मासि तृतीयायां या नारी तं प्रपूजयेत् । तदन्वयेऽपि दौर्भाग्यं दुःखं शोकश्च नो भवेत्
दिनेदिने भवेत्तस्य वाजिमेधाधिकं फलम् । माघे मासि तृतीयायां या नारी तं प्रपूजयेत् । तदन्वयेऽपि दौर्भाग्यं दुःखं शोकश्च नो भवेत् ॥
Verse 9
इति ते कथितं देवि माहात्म्यं पापनाशनम् । श्रुतं हरति पापानि सौभाग्यं संप्रयच्छति
इति ते कथितं देवि माहात्म्यं पापनाशनम् । श्रुतं हरति पापानि सौभाग्यं संप्रयच्छति ॥
Verse 113
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये जानकीश्वरमाहात्म्यवर्णनंनाम त्रयोदशोत्तरशततमोऽध्यायः
इति श्रीस्कान्दे महापुराणे एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये जानकीश्वरमाहात्म्यवर्णनं नाम त्रयोदशोत्तरशततमोऽध्यायः ॥