Adhyaya 110
Prabhasa KhandaPrabhasa Kshetra MahatmyaAdhyaya 110

Adhyaya 110

ईश्वरः देवीं गौरितपवनात् पश्चिमदिशि गन्तुं प्राभासेश्वरं महत् क्षेत्रं दर्शयति। तस्य स्थानं सप्तधन्वन्तरपरिमिते परिधौ निर्दिश्यते, महालिङ्गं च अष्टमवसुनाऽऽ प्राभासेन प्रतिष्ठापितमिति कथ्यते। ततः प्राभासस्य सन्तानकामना कारणं, तेन महालिङ्गप्रतिष्ठा, तथा ‘आग्नेयी’ नाम तपस्या दिव्यवर्षशतपर्यन्तं कृताऽिति वर्ण्यते। रुद्रः प्रसन्नो भूत्वा वरं ददौ। मध्ये भुवना (बृहस्पतेः भगिनी) प्राभासस्य भार्या, तयोर्वंशः विश्वकर्मणा विश्वशिल्पिना सृष्टिकर्त्रा, तथा महाबलिना तक्षकनागेन च सम्बध्यते। अन्ते तीर्थयात्रिणां विधिः—माघे चतुर्दश्यां समुद्रसङ्गमे स्नानं, शतरुद्रीयजपः, भूमिशय्या उपवासश्च संयमः, पञ्चामृतैर्लिङ्गाभिषेकः, विधिवत् पूजनं, इच्छया वृषदानं च। एतेन पावनत्वं सर्वसमृद्धिश्च फलमिति प्रतिपाद्यते।

Shlokas

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेद्वरारोहे प्रभासेश्वरमुत्तमम् । गौरीतपोवनाद्देवि पश्चिमे समुदाहृतम्

ईश्वर उवाच—ततः, वरारोहे देवि, गौरीतपोवनात् पश्चिमदिशि समुदाहृतं परमं प्रभासेश्वरं गच्छेत्।

Verse 2

धनुषां सप्तके देवि नातिदूरे व्यवस्थितम् । स्थापितं तन्महालिंगं वसूनामष्टमेन हि

देवि, धनुषां सप्तकपरिमाणे नातिदूरे तदस्ति। वसूनामष्टमेन हि तन्महालिङ्गं स्थापितम्।

Verse 3

प्रभास इति नाम्ना हि शिवपूजारतेन वै । स पुत्रकामो देवेशि प्रभासक्षेत्रमागतः

प्रभास इति नाम्ना हि कश्चित् शिवपूजारतः। स पुत्रकामो देवेशि प्रभासक्षेत्रमागतः।

Verse 4

प्रतिष्ठाप्य महालिङ्गं चचार विपुलं तपः । आग्नेयमिति विख्यातं दिव्याब्दानां शतं प्रिये

महालिङ्गं प्रतिष्ठाप्य स विपुलं तपश्चचार। आग्नेयमिति विख्याते स्थाने, प्रिये, दिव्याब्दानां शतं समाः।

Verse 5

ततस्तस्य महादेवि सम्यक्छ्रद्धान्वि तस्य वै । तुतोष भगवान्रुद्रो ददौ यन्मनसीप्सितम्

ततः, महादेवि, तस्य सम्यक्श्रद्धान्वितस्य भगवान् रुद्रः तुतोष; यन्मनसीप्सितं तस्मै ददौ।

Verse 6

बृहस्पतेस्तु भगिनी भुवना ब्रह्मवादिनी । प्रभासस्य तु सा भार्या वसूनामष्टमस्य च

बृहस्पतेर्भगिनी भुवना ब्रह्मवादिनी; सा प्रभासस्य भार्या, वसूनामष्टमस्य च।

Verse 7

विश्वकर्मा सुतस्तस्याः सृष्टिकर्ता प्रजापतिः । देवानां तक्षको विद्वान्मनोर्मातामहः स्मृतः

तस्याः सुतो विश्वकर्मा सृष्टिकर्ता प्रजापतिः; देवानां तक्षकः शिल्पी विद्वान्, मनोर्मातामहः स्मृतः।

Verse 8

तक्षकः सूर्यबिंबस्य तेजसः शातनो महान् । एवं तस्याऽभवत्पुत्रो वसूनामष्टमस्य वै

तक्षकः सूर्यबिम्बतेजसः शातनो महान्; एवं तस्मादभवत् पुत्रो वसूनामष्टमस्य वै।

Verse 9

प्रभासनाम्नो देवेशि तल्लिंगाराधनोद्यतः । इति ते कथितं देवि प्रभासेश्वरसूचकम्

प्रभासनाम्नो लिङ्गस्य देवेशि स आराधनोद्यतः; इति ते कथितं देवि प्रभासेश्वरसूचकम्।

Verse 10

माहात्म्यं सर्वपापघ्नं सर्वकामप्रदं शुभम् । यस्तं पूजयते भक्त्या सम्यक्छ्रद्धासमन्वितः

माहात्म्यं सर्वपापघ्नं सर्वकामप्रदं शुभम्; यस्तं भक्त्या पूजयति सम्यक्श्रद्धासमन्वितः।

Verse 11

भूमिशायी निराहारो जपन्वै शतरुद्रियम् । माघे मासि चतुर्दश्यां स्नात्वा सागरसंगमे

भूमौ शयित्वा निराहारः सन् शतरुद्रियम् जपन्, माघमासस्य चतुर्दश्यां सागरसङ्गमे स्नात्वा…

Verse 12

पंचामृतेन संस्नाप्य पूजयित्वा विधानतः

पञ्चामृतेन देवम् संस्नाप्य, विधानतः सम्यक् पूजयित्वा…

Verse 13

य एवं कुरुते देवि सम्यग्यात्रामहोत्सवम् । स मुक्तः पातकैः सर्वैः सर्वकामैः समृद्ध्यते । वृषस्तत्रैव दातव्यः सम्यग्यात्राफलेप्सुभिः

देवि, यः एवं सम्यक् यात्रामहोत्सवं करोति, स सर्वपातकैर्मुक्तः सर्वकामैः समृद्ध्यते। सम्यग्यात्राफलेप्सुभिः तत्रैव वृषो दातव्यः।

Verse 110

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये प्रभासेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनाम दशोत्तरशततमोऽध्यायः

इति श्रीस्कन्दमहापुराणे एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां, सप्तमे प्रभासखण्डे, प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये, ‘प्रभासेश्वरमाहात्म्यवर्णनम्’ नाम दशोत्तरशततमोऽध्यायः समाप्तः।