Adhyaya 105

Verse 1

ईश्वर उवाच । अथान्यत्संप्रवक्ष्यामि रहस्यं स्थानमुत्तमम् । सर्वपापहरं नृणां विस्तरात्कथ यामि ते

ईश्वर उवाच— अथान्यत् रहस्यं स्थानमुत्तमं प्रवक्ष्यामि, यत् नृणां सर्वपापहरम्; तव विस्तरेण कथयामि।

Verse 2

प्रधानदेवमाहात्म्यं माहात्म्यं कल्पवासिनाम् । सोमेशो दैत्यहंता च वालरूपी पितामहः

प्रधानदेवस्य माहात्म्यं तथा कल्पवासिनां महिमा च प्रकीर्त्यते—सोमेशो दैत्यहन्ता च, वालरूपेण पितामहः।

Verse 3

अर्कस्थलस्तथादित्यः प्रभासः शशिभूषणः । एते षट्प्रवरा देवाः क्षेत्रे प्राभासिके स्थिताः

अर्कस्थलस्तथादित्यः प्रभासः शशिभूषणः—एते षट्प्रवराः देवाः प्राभासिके क्षेत्रे प्रतिष्ठिताः।

Verse 4

तेषां दर्शनमात्रेण कृतकृत्यः प्रजायते । मुच्यते पातकैर्घोरैराजन्मजनितैर्ध्रु वम्

तेषां दर्शनमात्रेण कृतकृत्यः प्रजायते; आजन्मजनितैर्घोरैः पातकैश्च ध्रुवं मुच्यते।

Verse 5

देव्युवाच । पूर्वेषामुक्तदेवानां माहात्म्यं कथितं त्वया । प्रभासे बालरूपीति यत्प्रोक्तं तत्कथं वचः

देव्युवाच—पूर्वोक्तदेवानां माहात्म्यं त्वया कथितम्; प्रभासे ‘बालरूपी’ इति यत्प्रोक्तं, तत्कथं बोध्यम्?

Verse 6

अन्येषु सर्व स्थानेषु वृद्धरूपी पितामहः । कथं च समनुप्राप्तो माहात्म्यं तस्य किं स्मृतम्

अन्येषु सर्वस्थानेषु वृद्धरूपी पितामहः; कथं चात्र समनुप्राप्तः, तस्य माहात्म्यं किं स्मृतम्?

Verse 7

कथं स पूज्यो देवेश यात्रा कार्या कथं नृभिः । एतद्विस्तरतो ब्रूहि प्रसन्नो यदि मे प्रभो

कथं स देवेश पूज्यः, कथं च नृभिर्यात्रा कार्या? यदि मे प्रभो प्रसन्नोऽसि, तदेतद्विस्तरतो ब्रूहि।

Verse 8

ईश्वर उवाच । शृणु देवि प्रवक्ष्यामि माहात्म्यं ब्रह्मसम्भवम् । यस्य श्रवणमात्रेण मुच्यते सर्वपातकैः

ईश्वर उवाच—शृणु देवि, प्रवक्ष्यामि माहात्म्यं ब्रह्मसम्भवम्; यस्य श्रवणमात्रेण मुच्यते सर्वपातकैः।

Verse 9

नास्ति ब्रह्मसमो देवो नास्ति ब्रह्मसमो गुरुः । नास्ति ब्रह्मसमं ज्ञानं नास्ति ब्रह्मसमं तपः

नास्ति ब्रह्मसमो देवो, नास्ति ब्रह्मसमो गुरुः; नास्ति ब्रह्मसमं ज्ञानं, नास्ति ब्रह्मसमं तपः।

Verse 10

तावद्धमंति संसारे दुःख शोकभयप्लुताः । न भवंति सुरज्येष्ठे यावद्भक्ताः पितामहे

तावद्धमन्ति संसारे दुःखशोकभयप्लुताः; न भवन्ति सुरज्येष्ठे यावद्भक्ताः पितामहे।

Verse 11

समासक्तं यथा चित्तं जन्तोर्विषयगोचरे । यद्येवं ब्रह्मणि न्यस्तं को न मुच्येत बंधनात्

यथा जन्तोश्चित्तं विषयगोचरे समासक्तं भवति; तथैव यदि ब्रह्मणि न्यस्तं, को न मुच्येत बन्धनात्?

Verse 12

देव्युवाच । एवं माहात्म्यसंयुक्तो यदि ब्रह्मा जगद्गुरुः । प्राभासिके महातीर्थे कस्मिन्स्थाने तु संस्थितः

देव्युवाच—यदि जगद्गुरुर्ब्रह्मा एवं माहात्म्यसमन्वितः, तर्हि प्राभासिके महातीर्थे स कस्मिन्स्थाने तु संस्थितः?

Verse 13

किमर्थमागतस्तत्र कस्मिन्काले सुरोत्तमः । कथं स पूज्यो विप्रेंद्रैस्तिथौ कस्यां क्रमाद्वद

किमर्थं स तत्रागतः, कस्मिन्काले सुरोत्तमः? कथं च स विप्रेन्द्रैः पूज्यः, कस्यां तिथौ—क्रमाद्वद।

Verse 14

ईश्वर उवाच । सोमनाथस्य ऐशान्यां सांबादित्याग्निगोचरे । ब्रह्मणः परमं स्थानं ब्रह्मलोक इवापरः

ईश्वर उवाच—सोमनाथस्य ऐशान्यां सांबादित्याग्निगोचरे; ब्रह्मणः परमं स्थानं तत्र, अपरं ब्रह्मलोक इव।

Verse 15

तिष्ठते कल्पसंस्था वै तत्र कल्पांतवासिनः । तत्र स्थाने स्थितो देवि बालरूपी पितामहः

तत्स्थानं कल्पसंस्था वै; तत्र कल्पान्तवासिनः। तस्मिन्स्थाने स्थितो देवि बालरूपी पितामहः।

Verse 16

जगत्प्रभुर्लोककर्ता सत्त्वमूर्तिर्महाप्रभः । आगतश्चाष्टवर्षस्तु क्षेत्रे प्राभासिके शुभे

जगत्प्रभुर्लोककर्ता सत्त्वमूर्तिर्महाप्रभः; अष्टवर्षः स आगत्य प्राभासिके शुभे क्षेत्रे।

Verse 17

तत्राऽकरोत्तपो घोरं दिव्याब्दानां सहस्रकम् । संस्थाप्य तु महालिंगं सिसृक्षुर्विविधाः प्रजाः

तत्र स घोरं तपोऽकरोत् दिव्याब्दसहस्रकं; महालिङ्गं प्रतिष्ठाप्य नानाविधाः प्रजाः स्रष्टुमैच्छत्।

Verse 18

ततः कालांतरेतीते सोमेन प्रार्थितो विभुः । क्षयरोगविमुक्तेन सम्यक्छ्रद्धान्वितेन वै

ततः कालेऽतिक्रान्ते क्षयरोगविमुक्तः सम्यक्श्रद्धान्वितः सोमो विभुं प्रार्थयामास।

Verse 19

लिंगप्रतिष्ठाहेतोर्वै क्षेत्रे प्राभासिके शुभे । कोटिब्रह्मर्षिभिः सार्द्धं सहितो विश्वकर्मणा । कारयामास विधिवत्प्रतिष्ठां लिंगमुत्तमम्

लिङ्गप्रतिष्ठाहेतोर्वै प्राभासिके शुभे क्षेत्रे, कोटिब्रह्मर्षिभिः सार्द्धं विश्वकर्मसहितः, विधिवत् उत्तमलिङ्गस्य प्रतिष्ठां कारयामास।

Verse 20

प्रतिष्ठाप्य ततो लिंगं सोमनाथं वरानने । दापयामास विप्रेभ्यो भूरिशो यज्ञदक्षिणाम्

ततः सोमनाथं लिङ्गं प्रतिष्ठाप्य, वरानने, विप्रेभ्यो भूरिशो यज्ञदक्षिणां दापयामास।

Verse 21

एवं प्रतिष्ठितं लिंगं ब्रह्मणा लोककर्तृणा । वर्षाणि चात्र जातानि प्रभासे बालरूपिणः

एवं लोककर्त्रा ब्रह्मणा लिङ्गं प्रतिष्ठितम्; प्रभासे चात्र बालरूपिणः तस्य वर्षाणि व्यतीयुः।

Verse 22

चत्वारिंशद्वयं चैव क्षेत्रमध्यनिवासिनः । एवं परार्द्धमगमत्प्रभासक्षेत्रवासिनः

क्षेत्रस्य मध्यभागे निवसन् स द्विचत्वारिंशद्वर्षाणि तत्रैव स्थितः। एवं प्रभासक्षेत्रवासिनः परार्द्धकालोऽपि गत इति कथ्यते॥

Verse 23

देव्युवाच । ब्रह्मणो दिनमानं तु मासवर्षसहस्रकम् । तत्सर्वं विस्तराद्ब्रूहि यथायुर्ब्रह्मणः स्मृत म्

देव्युवाच— ब्रह्मणो दिनमानं तु मासवर्षसहस्रकम् इति श्रूयते। तत्सर्वं विस्तरेण ब्रूहि, यथोक्तं ब्रह्मण आयुः स्मृतम्॥

Verse 24

ईश्वर उवाच । परमायुः स्मृतो ब्रह्मा परार्द्धं तस्य वै गतम् । प्रभासक्षेत्रसंस्थस्य द्वितीयं भवतेऽधुना

ईश्वर उवाच— ब्रह्मा परमायुः स्मृतः; तस्य वै परार्द्धं गतमेव। प्रभासक्षेत्रसंस्थस्य अधुना द्वितीयं परार्द्धं प्रवर्तते॥

Verse 25

यदा प्राभासिके क्षेत्रे ब्रह्मा लोकपितामहः । आगतश्चाष्टवर्षस्तु बालरूपी तदोच्यते

यदा प्राभासिके क्षेत्रे लोकपितामहो ब्रह्मा आगच्छति, तदा स बालरूपः— अष्टवर्षीय इति कथ्यते॥

Verse 26

अन्येषु सर्वतीर्थेषु वृद्धरूपी पितामहः । मुक्त्वा प्राभासिकं क्षेत्रं सदैव विबुधप्रिये

अन्येषु सर्वतीर्थेषु पितामहः वृद्धरूपेण दृश्यते; प्राभासिकं क्षेत्रं विहाय न कदाचन, हे विबुधप्रिये॥

Verse 27

ब्रह्मांडे यानि तीर्थानि ब्रह्माणस्तेषु ये स्मृताः । तेषामाद्यो महातेजाः प्रभासे यो व्यवस्थितः

ब्रह्माण्डे यानि तीर्थानि, तेषु ये ब्रह्माणः स्मृताः। तेषामाद्यो महातेजाः प्रभासे यो व्यवस्थितः॥

Verse 28

कल्पेकल्पे तु नामानि शृणु त्वं तानि वै प्रिये । स्वयंभूः प्रथमे कल्पे द्वितीये पद्मभूः स्थितः

कल्पेकल्पे तु नामानि शृणु त्वं तानि वै प्रिये। स्वयंभूः प्रथमे कल्पे द्वितीये पद्मभूः स्थितः॥

Verse 29

तृतीये विश्वकर्तेति बालरूपी चतुर्थके । एतानि मुख्यनामानि कथितानि स्वयंभुवः

तृतीये विश्वकर्तेति बालरूपी चतुर्थके। एतानि मुख्यनामानि कथितानि स्वयंभुवः॥

Verse 30

नित्यं संस्मरते यस्तु स दीर्घायुर्नरो भवेत्

नित्यं संस्मरते यस्तु स दीर्घायुर्नरो भवेत्॥

Verse 31

चन्द्रसूर्यग्रहाः सर्वे सदेवासुरमानुषाः । त्रैलोक्यं नश्यते सर्वं ब्रह्मरात्रि समागमे

चन्द्रसूर्यग्रहाः सर्वे सदेवासुरमानुषाः। त्रैलोक्यं नश्यते सर्वं ब्रह्मरात्रि-समागमे॥

Verse 32

पुनर्दिने तु संजाते प्रबुद्धः सन्पितामहः । तथा सृष्टिं प्रकुरुते यथापूर्वमभूत्प्रिये

पुनर्दिने समुत्पन्ने प्रबुद्धः सन् पितामहः । यथापूर्वं प्रिये सृष्टिं प्रवर्तयति सर्वथा ॥

Verse 33

दिनमानं प्रवक्ष्यामि ब्रह्मणो लोककर्तृणः । नेत्रभागाच्चतुर्भागस्त्रुटिः कालो निगद्यते

दिनमानं प्रवक्ष्यामि ब्रह्मणो लोककर्तृणः । नेत्रभागाच्चतुर्भागस्त्रुटिः कालः प्रकीर्तितः ॥

Verse 34

तस्माच्च द्विगुणं ज्ञेयं निमिषांतं वरानने । निमिषैः पञ्चदशभिः काष्ठा इत्युच्यते बुधैः । त्रिंशद्भिश्चैव काष्ठाभिः कला प्रोक्ता मनीषिभिः

तस्माच्च द्विगुणं ज्ञेयं निमिषान्तं वरानने । निमिषैः पञ्चदशभिः काष्ठा इति बुधैः स्मृता । त्रिंशत्काष्ठाभिरप्येषा कला मनीषिभिः प्रकीर्तिता ॥

Verse 35

त्रिंशत्कलो मुहूर्तः स्याद्दिनं पंचदशैस्तु तैः । दिनमाना निशा ज्ञेया अहोरात्रं तयोर्भवेत्

त्रिंशत्कला मुहूर्तः स्याद् दिनं पञ्चदशैस्तु तैः । दिनमानानिशा ज्ञेया अहोरात्रं तयोर्भवेत् ॥

Verse 36

तैः पंचदशभिः पक्षः पक्षाभ्यां मास उच्यते । मासैश्चैवायनं षङ्भिरब्दं स्यादयनद्वयात्

तैः पञ्चदशभिः पक्षः पक्षाभ्यां मास उच्यते । मासैश्चैवायनं षड्भिरब्दः स्यादयनद्वयात् ॥

Verse 37

चत्वारिंशद्धि लक्षाणि लक्षाणां त्रितयं पुनः । विंशतिश्च सहस्राणि ज्ञेयं सौरं चतुर्युगम्

चत्वारिंशल्लक्षाणि, पुनस्त्रिलक्षाणि, विंशतिसहस्राणि च—एतत् सौरमानतः चतुर्युगं ज्ञेयम्।

Verse 38

चतुर्युगैकसप्तत्या मन्वंतरमुदाहृतम् । ऐन्द्रमेतद्भवेदायुः समासात्तव कीर्तितम्

चतुर्युगैकसप्तत्या मन्वन्तरं प्रकीर्तितम्; एतदेवैन्द्रमायुः समासेन तुभ्यं मया कथितम्।

Verse 39

स्वायंभुवो मनुः पूर्वं मनुः स्वारोचिषस्ततः । औत्तमस्तामसश्चैव रैवतश्चाक्षुषस्ततः

पूर्वं स्वायम्भुवो मनुः, ततः स्वारोचिषो मनुः; अनन्तरं औत्तमस्तामसश्च, ततः रैवतश्चाक्षुषश्च क्रमात्।

Verse 40

वैवस्वतोऽर्कसावर्णिर्ब्रह्मसा वर्णिरेव च । धर्मसावर्णिनामा च रौच्यो भूत्यस्तथैव च

ततः वैवस्वतो मनुः; अर्कसावर्णिः; ब्रह्मसावर्णिरेव च; धर्मसावर्णिनामा च; तथा रौच्यो भूत्यश्च।

Verse 41

चतुर्दशैते मनवः संख्यातास्ते यथाक्रमम् । भूतान्भविष्यानिंद्रांश्च सर्वा न्वक्ष्ये तव क्रमात्

एते चतुर्दश मनवः यथाक्रमं संख्याताः; अधुना भूतान् भविष्यांश्च सर्वान् इन्द्रान् तव क्रमात् वक्ष्यामि।

Verse 42

विश्वभुक्च विपश्चिच्च सुकीर्तिः शिबिरेव च । विभुर्मनोभुवश्चैव तथौजस्वी बलिर्बली

विश्वभुक् च विपश्चित् च सुकीर्तिः शिबिरेव च । विभुर्मनोभुवश्चैव तथौजस्वी बलिर्बली ॥

Verse 43

अद्भुतश्च तथा शांती रम्यो देववरो वृषा । ऋतधामा दिवःस्वामी शुचिः शक्राश्चतुर्दश

अद्भुतश्च तथा शान्ती रम्यो देववरो वृषा । ऋतधामा दिवःस्वामी शुचिः शक्राश्चतुर्दश ॥

Verse 44

एते सर्वे विनश्यंति ब्रह्मणो दिवसे प्रिये । रात्रिस्तु तावती ज्ञेया कल्पमानमिदं स्मृतम्

एते सर्वे विनश्यन्ति ब्रह्मणो दिवसे प्रिये । रात्रिस्तु तावती ज्ञेया कल्पमानमिदं स्मृतम् ॥

Verse 45

प्रथमं श्वेतकल्पस्तु द्वितीयो नीललोहितः । वामदेवस्तृतीयस्तु ततो राथंतरोऽपरः

प्रथमं श्वेतकल्पस्तु द्वितीयो नीललोहितः । वामदेवस्तृतीयस्तु ततो राथन्तरोऽपरः ॥

Verse 46

रौरवः पंचमः प्रोक्तः षष्ठः प्राण इति स्मृतः । सप्तमोऽथ बृहत्कल्पः कन्दर्पोऽष्टम उच्यते

रौरवः पञ्चमः प्रोक्तः षष्ठः प्राण इति स्मृतः । सप्तमोऽथ बृहत्कल्पः कन्दर्पोऽष्टम उच्यते ॥

Verse 47

सद्योऽथ नवमः प्रोक्तः ईशानो दशमः स्मृतः । ध्यान एकादशः प्रोक्तस्तथा सारस्वतोऽपरः

अथ नवमः सद्यः प्रोक्तो दशम ईशानः स्मृतः । एकादशो ध्यान इति प्रोक्तः, ततः परः सारस्वतोऽपरः ॥

Verse 48

त्रयोदश उदानस्तु गरुडोऽथ चतुर्दशः । कौर्मः पंचदशो ज्ञेयः पौर्णमासी प्रजापतेः

त्रयोदशोऽुदान इति ख्यातः, चतुर्दशो गरुडः स्मृतः । पंचदशः कौर्म इति ज्ञेयः, पौर्णमासी प्रजापतेः ॥

Verse 49

षोडशो नारसिंहस्तु समाधिस्तु ततः परः । आग्नेयोऽष्टादशः प्रोक्तः सोमकल्पस्ततोऽपरः

षोडशो नारसिंहः स्यात्, ततः परः समाधिः स्मृतः । अष्टादशोऽाग्नेय इति प्रोक्तः, ततः परः सोमकल्पः ॥

Verse 50

भावनो विंशतिः प्रोक्तः सुप्तमालीति चापरः । वैकुण्ठश्चार्चिषो रुद्रो लक्ष्मीकल्पस्तथापरेः

विंशतितमो भावनः प्रोक्तः, अपरः सुप्तमालीति च । वैकुण्ठोऽार्चिषो रुद्रः, ततः परो लक्ष्मीकल्पः ॥

Verse 51

सप्तविंशोऽथ वैराजो गौरीकल्पस्तथोंऽधकः । माहेश्वरस्तथा प्रोक्तस्त्रिपुरो यत्र घातितः

सप्तविंशो वैराजः प्रोक्तः, गौरीकल्पस्तथाऽन्धकः । माहेश्वरः प्रोक्त एव, यत्र त्रिपुरो घातितः ॥

Verse 52

पितृकल्पस्तथांते च या कुहूर्ब्रह्मणः स्मृता । त्रिंशत्कल्पाः समाख्याता ब्रह्मणो मासि वै प्रिये

पितृकल्पोऽन्त्य एवोक्तः, कुहूश्च ब्रह्मणः स्मृता। एवं प्रिये, ब्रह्मणो मासे त्रिंशत्कल्पाः समाख्याताः॥

Verse 53

अतीताः कथिताः सर्वे वाराहो वर्त्ततेऽधुना । प्रतिपद्ब्रह्मणो यत्र वाराहेणोद्धृता मही

अतीताः सर्वे कल्पाः प्रोक्ताः; इदानीं वाराहः प्रवर्तते। यत्र ब्रह्मणः प्रतिपदि वाराहेणोद्धृता मही॥

Verse 54

त्रिंशत्कल्पैः स्मृतो मासो वर्षं द्वादशभिस्तु तैः । अनेन वर्षमानेन तदा ब्रह्माऽष्टवार्षिकः । आनीतः सोमराजेन सोमनाथः प्रतिष्ठितः

त्रिंशत्कल्पैः स्मृतो मासो, द्वादशभिस्तु तैर्वर्षम्। अनेन वर्षमानेन तदा ब्रह्माऽष्टवार्षिकः; सोमनाथः सोमराजेनानीतः प्रतिष्ठितश्च॥

Verse 55

एवं क्षेत्रे निवसतः प्रभासे बालरूपिणः । परार्द्धमेकमगमद्द्वितीयं वर्ततेऽ धुना

एवं प्रभासक्षेत्रे बालरूपिणो निवसतः परार्धमेकमतिक्रान्तम्; इदानीं द्वितीयं प्रवर्तते॥

Verse 56

एवं महाप्रभावोऽसौ प्रभासक्षेत्रमध्यगः । ब्रह्मा स्वयंभूर्भगवान्बालत्वात्क्षेत्रमाश्रितः

एवं महाप्रभावोऽसौ प्रभासक्षेत्रमध्यगः। स्वयंभूर्भगवान्ब्रह्मा बालभावात्क्षेत्रमाश्रितः॥

Verse 57

स वै पूज्यो नमस्कार्यो वंदनीयो मनीषिभिः । आदौ स एव पूज्यः स्यात्सम्यग्यात्राफलेप्सुभिः

स एव मनीषिभिः पूज्यो नमस्कार्यो वन्दनीयोऽस्ति। सम्यग्यात्राफलमिच्छुभिः आदौ स एव सम्यक् पूज्यः स्यात्।

Verse 58

यस्तं पूजयते भक्त्या स मां पूजयते भुवम् । यस्तं द्वेष्टि स मां द्वेष्टि योस्य पूज्यो ममैव सः

यस्तं भक्त्या पूजयति स भुवि, हे देवि, मां एव पूजयति। यस्तं द्वेष्टि स मां द्वेष्टि; यस्य स पूज्यः स ममैवापि पूज्यः।

Verse 59

ब्रह्मणा पूज्यमानेन अहं विष्णुश्च पूजितः । विष्णुना पूज्यमानेन अहं ब्रह्मा च पूजितः

ब्रह्मणि पूज्यमाने अहं विष्णुश्च पूजितौ भवतः। विष्णौ पूज्यमाने अहं ब्रह्मा च पूजितौ भवतः।

Verse 60

मया पूजित मात्रेण ब्रह्मविष्णू च पूजितौ । सत्त्वं ब्रह्मा रजो विष्णुस्तमोऽहं संप्रकीर्तितः

मया एकया पूजितया ब्रह्मविष्णू अपि पूजितौ भवतः। सत्त्वं ब्रह्मा, रजो विष्णुः, तमोऽहं इति संप्रकीर्तितम्।

Verse 61

वायुर्ब्रह्माऽनलो रुद्रो विष्णुरापः प्रकीर्तितः । रात्रिर्विष्णुरहो रुद्रो या संध्या स पितामहः

वायुः ब्रह्मा प्रकीर्तितः, अनलो रुद्रः, आपो विष्णुः। रात्रिर्विष्णुः, अहो रुद्रः, या संध्या स पितामहः।

Verse 62

सामवेदो ह्यहं देवि ब्रह्मा ऋग्वेद उच्यते । यजुर्वेदो भवेद्विष्णुः कुलाधारो ह्यथर्वणः

देवि, अहमेव सामवेदः; ब्रह्मा ऋग्वेद इति कीर्त्यते। विष्णुः यजुर्वेदस्वरूपो भवति, अथर्वणः कुलाधारभूतः प्रतिष्ठा च।

Verse 63

उष्णकालो ह्यहं देवि वर्षाकालः पितामहः । शीतकालो भवेद्विष्णुरेवं कालत्रयं हि सः

देवि, अहमेव उष्णकालः; पितामहः वर्षाकालः। विष्णुः शीतकालो भवति—एवं स एव कालत्रयस्वरूपः।

Verse 64

दक्षिणाग्निरहं ज्ञेयो गार्हपत्यो हरिः स्मृतः । ब्रह्मा चाहवनीयस्तु एवं सर्वं त्रिदैवतम्

अहं दक्षिणाग्निरिति ज्ञेयः; हरिः गार्हपत्याग्निरिति स्मृतः। ब्रह्मा च आहवनीयः—एवं सर्वं त्रिदैवतस्वरूपमेव।

Verse 65

अहं लिंगस्वरूपस्थो भगो विष्णुः प्रकीर्तितः । बीजसंस्थो भवेद्ब्रह्मा विष्णुरापः प्रकीर्तितः

अहं लिङ्गस्वरूपे स्थितः; विष्णुः ‘भग’ इति प्रकीर्तितः। ब्रह्मा बीजसंस्थो भवति, तथा विष्णुरापः इति अपि प्रकीर्त्यते।

Verse 66

अहमाकाशरूपस्थ एवं तत्त्वमयं प्रभुः । आकाशात्स्रवते यच्च तद्बीजं ब्रह्मसंस्थितम् । स्वरूपं ब्राह्ममाश्रित्य ब्रह्मा बीजप्ररोहकः

अहमाकाशरूपे स्थितः, तत्त्वमयः प्रभुः। आकाशात् यत् स्रवते तत् बीजं ब्रह्मसंस्थितम्। ब्राह्मस्वरूपमाश्रित्य ब्रह्मा बीजप्ररोहकः।

Verse 67

नाभिमध्ये स्थितो ब्रह्मा विष्णुश्च हृदयांतरे । वक्त्रमध्ये अहं देवि आधारः सर्वदेहिनाम्

नाभिमध्ये स्थितो ब्रह्मा विष्णुश्च हृदयान्तरे । वक्त्रमध्येऽहं देवि आधारः सर्वदेहिनाम् ॥

Verse 68

यश्चाहं स स्वयं ब्रह्मा यो ब्रह्मा स हुताशनः । या देवी स स्वयं विष्णुर्यो विष्णुः स च चन्द्रमाः

यश्चाहं स स्वयं ब्रह्मा यो ब्रह्मा स हुताशनः । या देवी स स्वयं विष्णुर्यो विष्णुः स च चन्द्रमाः ॥

Verse 69

यः कालः स स्वयं ब्रह्मा यो रुद्रः स च भास्करः । एवं शक्तिविशेषेण परं ब्रह्म स्थितं प्रिये

यः कालः स स्वयं ब्रह्मा यो रुद्रः स च भास्करः । एवं शक्तिविशेषेण परं ब्रह्म स्थितं प्रिये ॥

Verse 71

एवं यो वेद देवेशि अद्वैतं परमाक्षरम् । स सर्वं वेद नैवान्यो भेदकर्त्ता नराधमः

एवं यो वेद देवेशि अद्वैतं परमाक्षरम् । स सर्वं वेद नैवान्यो भेदकर्त्ता नराधमः ॥

Verse 72

एकरूपं परं ब्रह्म कार्यभावात्पृथक्स्थितः । यस्तं द्वेष्टि वरारोहे ब्रह्मद्वेष्टा स उच्यते

एकरूपं परं ब्रह्म कार्यभावात्पृथक्स्थितः । यस्तं द्वेष्टि वरारोहे ब्रह्मद्वेष्टा स उच्यते ॥

Verse 73

दक्षिणांगे स्थितो ब्रह्मा वामांगे मम केशवः । यस्तयोर्द्वेषमाधत्ते स द्वेष्टा मम भामिनि

दक्षिणाङ्गे मम ब्रह्मा स्थितः, वामाङ्गे मम केशवः। यः तयोर्द्वेषमाधत्ते, स मम द्वेष्टा, भामिनि॥

Verse 74

एवं ज्ञात्वा वरारोहे ह्यभिन्नेनान्तरात्मना । ब्रह्माणं केशवं रुद्रमेकरूपेण पूज येत्

एवं ज्ञात्वा वरारोहे, अभिन्नेनान्तरात्मना। ब्रह्माणं केशवं रुद्रम् एकरूपेण पूजयेत्॥

Verse 105

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये मध्ययात्रायां ब्रह्म माहात्म्यवर्णनंनाम पञ्चाधिकशततमोऽध्यायः

इति श्रीस्कन्दमहापुराणे एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये मध्ययात्रायां ‘ब्रह्ममाहात्म्यवर्णनम्’ नाम पञ्चाधिकशततमोऽध्यायः समाप्तः॥