
ईश्वरः देवीं दिशानुक्रमेण तीर्थयात्रां शिक्षयति—साधकः प्रथमं प्रख्यातं कोटीश्वरं गच्छेत्, तस्योत्तरभागे कोटीशाख्यं (कोटीशं) च। अस्य क्षेत्रस्य माहात्म्यं कपालेश्वरसमीपे पूर्ववृत्तेन प्रतिष्ठाप्यते। तत्र पाशुपताः शैवयोगिनो ब्राह्मणाः भस्मलिप्ताः जटाधराः मुञ्जमेखलिनः जितक्रोधाः संयतात्मानः, चतुर्दिक्षु क्षेत्रं व्याप्य दीर्घं तपः चक्रुः। ते मन्त्रजपपरायणाः ‘कोटिसंख्याः’ इव, कपालेशस्य समीपे विधिवत् लिङ्गं प्रतिष्ठाप्य भक्त्या पूजयामासुः। तैः तुष्टः महादेवः तेषां मुक्तिं ददौ; यतः कोटिऋषयः तत्र सिद्धिं प्राप्तवन्तः, तस्मात् तत् लिङ्गं लोके ‘कोटीश्वर’ इति विख्यातम्। कोटीश्वरपूजनं कोटिमन्त्रजपफलप्रदं, अत्र वेदविदे ब्राह्मणाय सुवर्णदानं कोटिहोमफलसमं, तथा यात्रापि सम्यक् फलवती इति प्रतिपाद्यते।
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि कोटीश्वरमनुत्तमम् । तस्मादुत्तरतो देवि कोटीशमिति विश्रुतम्
ईश्वर उवाच—ततः, महादेवि, अनुत्तमं कोटीश्वरं गच्छेत्। तस्मादुत्तरतः, देवि, “कोटीश” इति विश्रुतं स्थानं वर्तते।
Verse 2
पापघ्नं सर्वजंतूनां पशुपाशविमोक्षदम् । पुरा पाशुपता देवि कपालेश्वरसंनिधौ
पापघ्नं सर्वजन्तूनां पशुपाशविमोक्षदम्। पुरा देवि पाशुपताः कपालेश्वरसन्निधौ॥
Verse 3
तपः कुर्वंति विपुलं भस्मोद्धूलितविग्रहाः । जटामुकुटसंयुक्ता मुंजमेखलधारिणः
तपः कुर्वन्ति विपुलं भस्मोद्धूलितविग्रहाः। जटामुकुटसंयुक्ता मुञ्जमेखलधारिणः॥
Verse 4
शांताः सर्वे जितक्रोधा ब्राह्मणाः शिवयोगिनः । तपः कुर्वंति तत्रस्था व्याप्य क्षेत्रं चतुर्द्दिशम्
शान्ताः सर्वे जितक्रोधा ब्राह्मणाः शिवयोगिनः। तपः कुर्वन्ति तत्रस्था व्याप्य क्षेत्रं चतुर्दिशम्॥
Verse 5
कोटिसंख्या महादेवि मन्त्रजाप्यपरायणाः । सम्यक्संस्थाप्य ते लिंगं कपालेशसमीपगम्
कोटिसंख्याः महादेवि मन्त्रजाप्यपरायणाः। सम्यक्संस्थाप्य ते लिङ्गं कपालेशसमीपगम्॥
Verse 6
ततस्ते पूजयांचक्रुस्तल्लिंगं भक्तिसंयुताः । ततस्तुष्टो महादेवो मुक्तिं तेषां ददौ हरः
ततस्ते पूजयामासुस्तल्लिङ्गं भक्तिसंयुताः। ततस्तुष्टो महादेवो मुक्तिं तेषां ददौ हरः॥
Verse 7
ऋषयः कोटिसंख्यातास्तस्मिन्सिद्धा यतः प्रिये । तेन कोटीश्वरं लिंगं नाम्ना ख्यातं धरातले
ऋषयः कोटिसंख्याता यत्र सिद्धिं समाप्नुवन्, हे प्रिये; तस्मात् तल्लिङ्गं धरातले ‘कोटीश्वर’ इति नाम्ना विख्यातम्।
Verse 8
यस्तं पूजयते भक्त्या कोटीश्वरमनामयम् । स कोटिमन्त्रजाप्यस्य फलं प्राप्स्यति मानवः
यो भक्त्या तं निरामयं कोटीश्वरं समर्चयेत्, स मानवः कोटिमन्त्रजपस्य फलं निश्चयेन प्राप्नुयात्।
Verse 9
हिरण्यं तत्र दातव्यं ब्राह्मणे वेदपारगे । कोटिहोमफलं तस्य सम्यग्यात्राफलं भवेत्
तत्र वेदपारगे ब्राह्मणे हिरण्यं दातव्यम्; तस्य कोटिहोमफलं भवेत्, तथा सम्यग्यात्राफलमपि स्यात्।
Verse 104
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये कोटीश्वरमाहात्म्यवर्णनंनाम चतुरधिक शततमोऽध्यायः
इति श्रीस्कन्दमहापुराणे एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे, प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये, ‘कोटीश्वरमाहात्म्यवर्णनम्’ नाम चतुरधिकशततमोऽध्यायः समाप्तः।