Adhyaya 1

Verse 1

व्यास उवाच । यश्चाद्यः पुरुषः पुराण इति यः संस्तूयते सर्वतः सोमेशः सुरसंयुतः क्षितितले यैर्वीक्षितो हीक्षणैः । ते तीर्त्वा विततांतरं भवभयं भूत्याऽभिसंभूषिताः स्वर्गं यानवरैःप्रयान्ति सुकृतैर्यज्ञै यथा यज्विनः

व्यास उवाच । यः सर्वतः ‘आद्यः पुरुषः पुराणः’ इति संस्तूयते, स सोमेशः सुरसंयुतः क्षितितले यैर्भक्तिहृदयैः पवित्रैर्नेत्रैर्वीक्षितः। ते जनाः विततांतरं भवभयं तीर्त्वा, भूत्याऽभिसंभूषिताः, सुकृतैः यज्ञैश्च यज्विन इव यानवरैः स्वर्गं प्रयान्ति।

Verse 2

प्रसरद्बिन्दुनादाय शुद्धामृतमयात्मने । षड्त्रिंशत्तत्त्वदेहाय नमश्चिन्मात्रमूर्तये

प्रसरद्बिन्दुनादाय शुद्धामृतमयात्मने । षट्त्रिंशत्तत्त्वदेहाय नमश्चिन्मात्रमूर्तये ॥

Verse 3

अमृतेनोदरस्थेन म्रियन्ते सर्वदेवताः । कंठस्थित विषेणापि यो जीवति स पातुः वः

अमृतेनोदरस्थेन म्रियन्ते सर्वदेवताः । कण्ठस्थितविषेणापि यो जीवति स पातु वः ॥

Verse 4

सत्रान्ते सूतमनघं नैमिषेया महर्षयः । पुराणसंहितां पुण्यां पप्रच्छू रोमहर्षणम्

सत्रान्ते सूतमनघं नैमिषेया महर्षयः । पुराणसंहितां पुण्यां पप्रच्छु रोमहर्षणम् ॥

Verse 5

त्वया सूत महा बुद्धे भगवान्ब्रह्मवित्तमः । इतिहासपुराणार्थे व्यासः सम्यगुपासितः

त्वया सूत महाबुद्धे भगवान् ब्रह्मवित्तमः व्यासः इतिहासपुराणार्थे सम्यगुपासितः।

Verse 6

तस्य ते सर्वरोमाणि वचसा हर्षितानि यत् । द्वैपायनस्यानुभावात्ततोऽभू रोमहर्षणः

तस्य ते सर्वरोमाणि वचसा हर्षितानि यत्, द्वैपायनस्यानुभावात् ततोऽभू रोमहर्षणः।

Verse 7

भवन्तमेव प्रथमं व्याजहार स्वयं प्रभुः । मुनीनां संहितां वक्तुं व्यासः पौराणिकीं कथाम्

भवन्तमेव प्रथमं व्याजहार स्वयं प्रभुः; मुनीनां संहितां वक्तुं व्यासः पौराणिकीं कथाम्।

Verse 8

त्वं हि स्वायंभुवे यज्ञे सुत्याहे वितते हरिः । संभूतः संहितां वक्तुं स्वांशेन पुरुषोत्तमः

त्वं हि स्वायंभुवे यज्ञे सुत्याहे वितते हरिः; संभूतः संहितां वक्तुं स्वांशेन पुरुषोत्तमः।

Verse 9

तस्माद्भवन्तं पृच्छामः पुराणे स्कन्दकीर्तिते । प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये ब्राह्मी यात्रा श्रुता पुरा

तस्माद्भवन्तं पृच्छामः पुराणे स्कन्दकीर्तिते; प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये ब्राह्मी यात्रा श्रुता पुरा।

Verse 10

अधुना वैष्णवीं रौद्रीं यात्रां सर्वार्थसंयुताम् । वक्तुमर्हसि चास्माकं पुराणार्थविशारद

अधुना पुराणार्थविशारद! सर्वार्थसंयुतां वैष्णवीं रौद्रीं च यात्रां अस्माकं प्रति वक्तुमर्हसि।

Verse 11

मुनीना वचनं श्रुत्वा सूतः पौराणिकोत्तमः । प्रणम्य शिरसा प्राह व्यासं सत्यवतीसुतम्

मुनीनां वचनं श्रुत्वा सूतः पौराणिकोत्तमः। शिरसा प्रणम्य व्यासं सत्यवतीसुतं प्राह।

Verse 12

रोमहर्षण उवाच । श्रीवत्सांकं जगद्योनिं हरिमोंकाररूपिणम् । अप्रमेयं गुरुं देवं निर्मलं निर्मलाश्रयम्

रोमहर्षण उवाच—श्रीवत्साङ्कं जगद्योनिं हरिमोंकाररूपिणम्। अप्रमेयं गुरुं देवं निर्मलं निर्मलाश्रयम्॥

Verse 13

हंसं शुचिषदं व्योम व्यापकं सर्वदं शिवम् । उदासीनं निरायासं निष्प्रपञ्चं निरञ्जनम्

हंसं शुचिषदं व्योम व्यापकं सर्वदं शिवम्। उदासीनं निरायासं निष्प्रपञ्चं निरञ्जनम्॥

Verse 14

शून्यं बिंदुस्वरूपं तु ध्येयं ध्यानविवर्जितम् । अस्ति नास्तीति यं प्राहुः सुदूरे चान्तिके च यत्

शून्यं बिंदुस्वरूपं तु ध्येयं ध्यानविवर्जितम्। अस्ति नास्तीति यं प्राहुः सुदूरे चान्तिके च यत्॥

Verse 15

मनोग्राह्यं परं धाम पुरुषाख्यं जगन्मयम् । हृत्पंकजसमासीनं तेजोरूपं निरिन्द्रियम्

(तं) नमामि—शुद्धमनसा ग्राह्यं परं धाम, पुरुषाख्यं जगन्मयं; हृत्पङ्कजे समासीनं तेजोरूपं निरिन्द्रियम्।

Verse 16

एवंविधं नमस्कृत्य परमात्मानमीश्वरम् । कथां वदिष्ये द्विविधां द्विशरीरां तथैव तु

एवंविधं परमात्मानमीश्वरं नमस्कृत्य, द्विविधां द्विशरीरां च कथां वदिष्ये तथैव तु।

Verse 17

दिव्यभाषासमोपेतां वेदाधिष्ठानसंयुताम् । पञ्चसंधिसमायुक्तां षडलंकारभूषिताम्

दिव्यभाषासमोपेतां वेदाधिष्ठानसंयुताम्। पञ्चसन्धिसमायुक्तां षडलंकारभूषिताम्॥

Verse 18

सप्तसाधनसंयुक्तां रसाष्टगुणरंजिताम् । गुणैर्नवभिराकीर्णां दशदोषविवर्जिताम्

सप्तसाधनसंयुक्तां रसाष्टगुणरञ्जिताम्। गुणैर्नवभिराकीर्णां दशदोषविवर्जिताम्॥

Verse 19

विभाषाभूषितां तद्वदेकायत्तां मनोहराम् । पञ्चकारणसंयुक्तां चतुष्करणसम्मताम्

विभाषाभूषितां तद्वदेकायत्तां मनोहराम्। पञ्चकारणसंयुक्तां चतुष्करणसम्मताम्॥

Verse 20

पुनश्च द्विविधां तद्वज्ज्ञानसंदोहदायिनीम् । व्यासेन कथितां पुण्यां शृणुध्वं पापनाशिनीम्

पुनश्च तदेव द्विविधं पुण्यं ज्ञानसंदोहदायिनीं व्यासेन कथितां कथां शृणुध्वं—सा पापनाशिनी।

Verse 21

यां श्रुत्वा पापकर्मापि गच्छेद्धि परमां गतिम् । दुःखत्रयविनिर्मुक्तः सर्वातङ्कविवर्जितः

यां श्रुत्वा पापकर्मापि परमां गतिं गच्छेत्; दुःखत्रयविनिर्मुक्तः सर्वातङ्कविवर्जितः।

Verse 22

न नास्तिके कथां पुण्यामिमां ब्रूयात्कदाचन । श्रद्दधानाय शान्ताय कीर्तनीया द्विजातये

न नास्तिके कदाचन इमां पुण्यकथां ब्रूयात्; श्रद्धधानाय शान्ताय द्विजातये कीर्तनीया।

Verse 23

निषेकादिः श्मशानान्तो मन्त्रैर्यस्योदितो विधिः । तस्य शास्त्रेऽधिकारोऽस्ति ज्ञेयो नान्यस्य कस्यचित्

निषेकादिश्मशानान्तो मन्त्रैः यो विधिरुदितः; तस्यैव शास्त्रेऽधिकारो ज्ञेयो नान्यस्य कस्यचित्।

Verse 24

चतुःपक्षावदातस्य विशुद्धिर्ब्राह्मणस्य च । सद्वृत्तस्याधिकारोऽस्ति शास्त्रेऽस्मिन्वेदसम्मते

चतुःपक्षावदातस्य ब्राह्मणस्य विशुद्धिरिह; सद्वृत्तस्याधिकारोऽस्ति शास्त्रेऽस्मिन् वेदसम्मते।

Verse 25

यथा सुराणां प्रवरो देवदेवो महेश्वरः । नदीनां च यथा गंगा वर्णानां ब्राह्मणो यथा

यथा सुराणां प्रवरो देवदेवो महेश्वरः, यथा नदीनां प्रवरा गङ्गा, तथा वर्णानां ब्राह्मणः प्रवरो भवति।

Verse 26

अक्षराणां तु सर्वेषामोंकारः प्रथमो यथा । पूज्यानां तु यथा माता गुरूणां च यथा पिता । तथैव सर्वशास्त्राणां प्रधानं स्कन्दकीर्तितम्

अक्षराणां तु सर्वेषामोंकारः प्रथमो यथा, पूज्यानां यथा माता, गुरूणां यथा पिता; तथैव सर्वशास्त्राणां प्रधानं स्कन्दं कीर्तितम्।

Verse 27

पुरा कैलासशिखरे ब्रह्मादीनां च सन्निधौ । स्कान्दं पुराणं कथितं पार्वत्यग्रे पिनाकिना

पुरा कैलासशिखरे ब्रह्मादीनां सन्निधौ, पार्वत्यग्रे पिनाकिना स्कन्दं पुराणं कथितम्।

Verse 28

पार्वत्या षण्मुखस्याग्रे तेन नन्दिगणाय वै । नन्दिना तु कुमाराय तेन व्यासाय धीमते

पार्वत्या षण्मुखस्याग्रे, तेन नन्दिगणाय वै; नन्दिना तु कुमाराय, तेन व्यासाय धीमते।

Verse 29

व्यासेन मे समाख्यातं भवद्भ्योऽहं प्रकीर्तये

व्यासेन मे समाख्यातं यदस्ति, तदहं भवद्भ्यः प्रकीर्तये।

Verse 30

यूयं सद्भावसंयुक्ता यतः सर्वे महर्षयः । तेन मे भाषितुं श्रद्धा भवतां स्कन्दसंहिताम्

यूयं सर्वे महर्षयः सद्भावसमन्विताः; तस्माद् भवतां प्रति स्कन्दसंहितां वक्तुं मम श्रद्धा निश्चयो जातः।