
अस्मिन्नध्याये प्रह्लादः द्विजश्रेष्ठान् प्रति समुद्रतीरे स्थितस्य चक्रतीर्थस्य (रथाङ्गस्य) माहात्म्यं विधिं च उपदिशति। चक्रचिह्निताः शिलाः मोक्षप्रदाः इति वर्ण्यन्ते, तथा भगवतः श्रीकृष्णस्य दर्शनसम्बन्धेन तीर्थस्य प्रमाणं कृत्वा तत् परमं पापनाशनं क्षेत्रम् इति प्रतिष्ठाप्यते। ततः यात्रिकाः समीपं गत्वा पादहस्तमुखप्रक्षालनं कृत्वा प्रणम्य, पञ्चरत्नैः पुष्पाक्षतगन्धफलहिरण्यचन्दनादिभिः सह अर्घ्यं सज्जीकुर्वन्ति, विष्णुचक्रसम्बद्धं मन्त्रं जपन्ति। स्नानं कृत्वा देवतत्त्वसम्बन्धिनीं स्मृतिवाक्यं उच्चार्य, मृत्तिकालेपनं, देवपितृतर्पणं, ततः श्राद्धं च विधीयते। फलश्रुतौ महायज्ञानां प्रयागादितीर्थानां च तुल्यं पुण्यं केवलस्नानेनापि लभ्यते इति प्रतिपाद्यते। अन्नदानं, वाहनपशुदानं, रथसम्बद्धदानं च जगत्पतिप्रीतिकरं इति निर्दिश्य, वाक्कायमानसकृतपापक्षयः, पितॄणां सर्वावस्थोद्धारः, विष्णुसामीप्यलाभश्च अन्ते निगद्यते।
Verse 1
श्रीप्रह्लाद उवाच । ततो गच्छेद्द्विजश्रेष्ठा रथांगाख्यं महोदधिम् । चक्रांका यत्र पाषाणा दृश्यंते मुक्तिदायकाः
श्रीप्रह्लाद उवाच । ततो गच्छेद्द्विजश्रेष्ठा रथाङ्गाख्यं महोदधिम् । चक्राङ्का यत्र पाषाणाः दृश्यन्ते मुक्तिदायकाः ॥
Verse 2
यैः पूज्यते जगन्नाथः प्रत्यहं भाव संयुतैः । सदा नेत्रैरनिमिषैर्वीक्ष्यते च जनार्दनः
यैः पूज्यते जगन्नाथः प्रत्यहं भावसंयुतैः । सदा नेत्रैरनिमिषैर्वीक्ष्यते च जनार्दनः ॥
Verse 3
यच्च साक्षाद्भगवता दृष्टं कृष्णेन दृष्टितः । तत्तीर्थं सर्वपापघ्नं चक्राख्यं परमं हरेः
यच्च साक्षाद्भगवता दृष्टं कृष्णेन दृष्टितः । तत्तीर्थं सर्वपापघ्नं चक्राख्यं परमं हरेः ॥
Verse 4
यस्य प्रसिद्धिः परमा त्रैलोक्ये सचराचरे । प्रयागादधिकं यच्च मुक्तिदं ह्यस्ति पावनम्
यस्य प्रसिद्धिः परमा त्रैलोक्ये सचराचरे । प्रयागादधिकं यच्च मुक्तिदं पावनं स्मृतम् ॥
Verse 5
सुरैरपि प्रपूज्यंते यत्रांगानि शरीरिणाम् । अंकितानि च चक्रेण षण्मासान्नात्र संशयः
यत्र सुरैरपि परमपूज्यन्ते शरीरिणामङ्गानि, येषां षण्मासाभ्यन्तरे चक्राङ्कनं भवति—अत्र न संशयः।
Verse 6
यद्दृष्ट्वा मुच्यते पापात्प्रसंगेनापि मानवः । तत्तीर्थं सर्वतीर्थानां पावनं प्रवरं स्मृतम्
यद्दर्शनमात्रेणापि प्रसङ्गेन मानवः पापात् मुच्यते, तत् तीर्थं सर्वतीर्थानां पावनं प्रवरं स्मृतम्।
Verse 7
तत्र गत्वा द्विजश्रेष्ठाः प्रक्षाल्य चरणौ मुदा । करौ चास्यं चैव पुनः प्रणमेद्दंडवत्पुनः
तत्र गत्वा द्विजश्रेष्ठाः, मुदा चरणौ करौ चास्यं च प्रक्षाल्य, पुनर्दण्डवत् प्रणमेत् पुनः।
Verse 8
प्रणिपत्य गृहीत्वार्घ्यं पंचरत्नसमन्वितम् । सपुष्पाक्षतगंधैश्च फलहेमसुचंदनैः
प्रणिपत्य पञ्चरत्नसमन्वितम् अर्घ्यं गृहीत्वा, पुष्पाक्षतगन्धैश्च फलहेमसुचन्दनैः सह समर्पयेत्।
Verse 9
संपन्नमर्घ्यमादाय मंत्रमेतमुदीरयेत् । प्रत्यङ्मुखः सुनियतः संमुखो वा महोदधेः
सम्पन्नम् अर्घ्यमादाय, मन्त्रमेतेमुदीरयेत्—प्रत्यङ्मुखः सुनियतः, अथवा महोदधेः संमुखः।
Verse 10
ॐ नमो विष्णु रूपाय विष्णुचक्राय ते नमः । गृहाणार्घ्यं मया दत्तं सर्वकामप्रदो भव
ॐ नमो विष्णुरूपाय, विष्णुचक्राय ते नमः। मया दत्तमर्घ्यं गृहाण; सर्वकामप्रदो भव॥
Verse 11
अग्निश्च तेजो मृडया च रुद्रो रेतोधा विष्णुरमृतस्य नाभिः । एतद्ब्रुवन्वाडवाः सत्यवाक्यं ततोऽवगाहेत पतिं नदीनाम्
अग्निस्तस्य तेजः, मृडया च रुद्रः; रेतोधा विष्णुरमृतस्य नाभिः। एतत्सत्यं वदन् वाडवाः, ततः पतिं नदीनामवगाहेत्॥
Verse 12
मृदमालभ्य सजलां विप्रा देवकरच्युताम् । धारयित्वा तु शिरसा स्नानं कुर्य्याद्यथाविधि
मृदं सजलां देवकरच्युतां विप्राः समालभ्य। शिरसा धारयित्वा तु स्नानं कुर्याद्यथाविधि॥
Verse 13
तर्पयेच्च पितॄन्देवान्मनुष्यांश्च यथाक्रमम् । तर्पयित्वा हविर्द्रव्यं प्रोक्षयित्वा च भक्तितः
तर्पयेच्च पितॄन्देवान् मनुष्यांश्च यथाक्रमम्। तर्पयित्वा हविर्द्रव्यं प्रोक्षयित्वा च भक्तितः॥
Verse 14
अश्वमेधसहस्रेण सम्यग्यष्टेन यत्फलम् । स्नानमात्रेण तत्प्रोक्तं चक्रतीर्थे द्विजोत्तमाः
अश्वमेधसहस्रेण सम्यग्यष्टेन यत्फलम्। स्नानमात्रेण तत्प्रोक्तं चक्रतीर्थे द्विजोत्तमाः॥
Verse 15
प्रयागे यत्फलं प्रोक्तं माघ्यां माधवपूजने । स्नानमात्रेण तत्प्रोक्तं चक्र तीर्थे द्विजोत्तमाः
प्रयागे माघमासे माधवपूजनस्य यत्फलं निगदितं, तत्फलमेव द्विजोत्तमाः चक्रतीर्थे स्नानमात्रेणैव प्राप्यते इति प्रोक्तम्।
Verse 16
कारयेच्च ततः श्राद्धं पितॄणां श्रद्धयान्वितः । विश्वेदेवान्सुवर्णेन राजतेन तथा पितॄन्
ततः श्रद्धयान्वितः पितॄणां श्राद्धं कारयेत्; विश्वेदेवान् सुवर्णेन, पितॄंश्च तथा राजतेन समर्चयेत्।
Verse 17
संतर्प्य भोजनेनैव वस्त्रालंकारभूषणैः । दीनान्धकृपणेभ्यश्च दानं देयं स्वशक्तितः
भोजनेनैव तान् संतर्प्य, वस्त्रालंकारभूषणैश्च; दीनान्धकृपणेभ्यश्च स्वशक्तितो दानं दातव्यम्।
Verse 18
चक्रतीर्थे तीर्थवरे विशेषाद्द्विजसत्तमाः । रत्नदानं प्रकुर्वीत प्रीणनार्थं जगत्पतेः
चक्रतीर्थे तीर्थवरे विशेषाद् द्विजसत्तमाः, जगत्पतेः प्रीणनार्थं रत्नदानं प्रकुर्वीत।
Verse 19
गन्त्रीमनडुहा युक्तां सर्वास्तरणसंयुताम् । सोपस्करां च दद्याद्वै विष्णुर्मे प्रीयतामिति
गन्त्रीं मनडुहा-युक्तां सर्वास्तरणसंयुताम् । सोपस्करां च दद्याद्वै—‘विष्णुर्मे प्रीयताम्’ इति।
Verse 20
सुविनीतं शीलयुतं तथा सोपस्करं हयम् । भूषयित्वा च विप्राय दद्याद्दक्षिणया सह
सुविनीतं शीलसम्पन्नं सोपस्करं हयं भूषयित्वा विप्राय दक्षिणासहितं दद्यात्।
Verse 21
एवं कृते द्विजश्रेष्ठाः कृतकृत्यो भवेन्नरः । मुक्तिं प्रयांति तस्यैव पितरस्त्रिकुलोद्भवाः
एवं कृते द्विजश्रेष्ठाः कृतकृत्यो भवेत् नरः। तस्यैव त्रिकुलोद्भवाः पितरः मुक्तिं प्रयान्ति।
Verse 22
प्रेतयोनिं गता ये च ये च कीटत्वमागताः । पच्यंते नरके ये च महारौरवसंज्ञके
प्रेतयोनिं गता ये च ये च कीटत्वमागताः। पच्यन्ते नरके ये च महारौरवसंज्ञके॥
Verse 23
ते सर्वे तृप्तिमायांति चकतीर्थ प्रभावतः । श्राद्धे कृते द्विजश्रेष्ठा गयाश्राद्धफलं लभेत्
ते सर्वे तृप्तिमायान्ति चक्रतीर्थप्रभावतः। श्राद्धे कृते द्विजश्रेष्ठाः गयाश्राद्धफलं लभेत्॥
Verse 24
या गतिर्मातृभक्तानां यज्वनां या गतिः स्मृता । चक्रतीर्थे द्विजश्रेष्ठाः स्नात्वा तां लभते नरः
या गतिर्मातृभक्तानां यज्वनां या गतिः स्मृता। चक्रतीर्थे द्विजश्रेष्ठाः स्नात्वा तां लभते नरः॥
Verse 25
श्राद्धं प्रशस्तं विप्रेंद्राः संप्राप्ते चंद्रसंक्षये । सूर्यग्रहे विशेषेण कुरुक्षेत्रफलं स्मृतम् । श्राद्धे स्नाने तथा दाने पितॄणां तर्पणे तथा
श्राद्धं प्रशस्तं विप्रेन्द्राः चन्द्रसंक्षये समागते। सूर्यग्रहे विशेषेण कुरुक्षेत्रफलप्रदम् स्मृतम्—श्राद्धे स्नाने तथा दाने पितॄणां तर्पणे तथा।
Verse 26
प्रशस्तं चक्रतीर्थं च नात्र कार्य्या विचारणा
प्रशस्तं चक्रतीर्थं च; नात्र कार्य्या विचारणा।
Verse 27
सर्वदा पावनं विप्राश्चक्रतीर्थं न संशयः । यस्तु श्राद्धं प्रकुर्वीत यात्रायामागतो नरः
सर्वदा पावनं विप्राः चक्रतीर्थं न संशयः। यस्तु श्राद्धं प्रकुर्वीत यात्रायामागतो नरः…
Verse 28
चक्रतीर्थे द्विजश्रेष्ठाः संपूज्य मधुसूदनम् । पूजितेषु द्विजेंद्रेषु विष्णुसांनिध्यमाप्नुयात्
चक्रतीर्थे द्विजश्रेष्ठाः संपूज्य मधुसूदनम्। पूजितेषु द्विजेन्द्रेषु विष्णुसांनिध्यमाप्नुयात्।
Verse 29
वाचा कृतं कर्मकृतं मनसां समुपार्जितम् । स्नानमात्रेण तत्पापं नश्यते नात्र संशयः
वाचा कृतं कर्मकृतं मनसां समुपार्जितम्। स्नानमात्रेण तत्पापं नश्यते नात्र संशयः।