Adhyaya 43

Verse 1

प्रह्लाद उवाच । सावित्रीं च भवानीं च दुर्गां चैव सरस्वतीम् । योऽर्चयेत्तुलसीपत्रैः सर्वकामसमन्वितः

प्रह्लाद उवाच—यः तुलसीपत्रैः सावित्रीं भवानीं दुर्गां सरस्वतीं च भक्त्या अर्चयेत्, स सर्वकामसमन्वितो भवति।

Verse 2

गृहीत्वा तुलसीपत्रं भक्त्या विष्णुं समर्चयेत् । अर्चितं तेन सकलं सदेवासुरमानुषम्

तुलसीपत्रं गृहीत्वा भक्त्या विष्णुं समर्चयेत्; तेनार्चितं भवति सकलं सदेवासुरमानुषम्।

Verse 3

चतुर्द्दश्यां महेशानं पौर्णमास्यां पितामहम् । येऽर्चयन्ति च सप्तम्यां तुलस्या च गणाधिपम्

चतुर्दश्यां महेशानं पौर्णमास्यां पितामहम्। सप्तम्यां च गणाधिपं येऽर्चयन्ति तुलस्या सह, ते पुण्यभागिनो भवन्ति।

Verse 4

शंखोदकं तीर्थवराद्वरिष्ठं पादोदकं तीर्थवराद्वरिष्ठम् । नैवेद्यशेषं क्रतुकोटितुल्यं निर्माल्यशेषं व्रतदानतुल्यम्

शङ्खोदकं तीर्थवराद्वरिष्ठं पादोदकं तीर्थवराद्वरिष्ठम्। नैवेद्यशेषं क्रतुकोटितुल्यं निर्माल्यशेषं व्रतदानतुल्यम्॥

Verse 5

मुकुन्दाशनशेषं तु यो भुनक्ति दिनेदिने । सिक्थेसिक्थे भवेत्पुण्यं चान्द्रायणशताधिकम्

यो दिनेदिने मुकुन्दस्य नैवेद्यशेषं भुङ्क्ते, स सिक्थेसिक्थे चान्द्रायणशताधिकं पुण्यं प्राप्नोति।

Verse 6

नैवेद्यशेषं तुलसीविमिश्रं विशेषतः पादजलेन विष्णोः । योऽश्नाति नित्यं पुरुषो मुरारेः प्राप्नोति यज्ञायुतकोटिपुण्यम्

यो मुरारेर्नैवेद्यशेषं तुलसीविमिश्रं, विशेषतः विष्णोः पादजलेन सिक्तं, नित्यं अश्नाति—स यज्ञायुतकोटिपुण्यं प्राप्नोति।

Verse 7

यः श्राद्धकाले हरिभुक्तशेषं ददाति भक्त्या पितृदेवतानाम् । तेनैव पिंडात्सुतिलैर्विमिश्रादाकल्पकोटिं पितरः सुतृप्ताः

यः श्राद्धकाले हरिभुक्तशेषं पितृदेवतानां भक्त्या ददाति, तेनैव सुतिलविमिश्रेण पिण्डेन पितरः आकल्पकोटिं सुतृप्ताः भवन्ति।

Verse 8

स्नानार्चनक्रियाकाले घंटावाद्यं करोति यः । पुरतो वासुदेवस्य गवां कोटिफलं लभेत्

यः स्नानार्चनक्रियाकाले वासुदेवस्य पुरतः घंटावाद्यं करोति, स गवां कोटिदानफलं लभते।

Verse 9

सर्ववाद्यमयी घंटा केशवस्य सदा प्रिया । वादनाल्लभते पुण्यं यज्ञकोटिफलं नरः

सर्ववाद्यमयी घंटा केशवस्य सदा प्रिया; तस्या वादनात् नरः यज्ञकोटिफलं पुण्यं लभते।

Verse 10

वादित्राणामभावे तु पूजाकाले च सर्वदा । घंटावाद्यं नरैः कार्य्यं सर्ववाद्यमयी यतः

वादित्राणामभावेऽपि पूजाकाले सदा नरैः । घंटानादः प्रकर्तव्यः सर्ववाद्यमयो यतः ॥

Verse 11

तुलसीकाष्ठसंभूतं चन्दनं यच्छते हरेः । निर्द्दहेत्पातकं सर्वं पूर्वजन्मशतार्जितम्

तुलसीकाष्ठसंभूतं चन्दनं यः समर्पयेत् हरेः । स निर्दहेत्पातकं सर्वं पूर्वजन्मशतार्जितम् ॥

Verse 12

ददाति पितृ पिंडेषु तुलसीकाष्ठचन्दनम् । पितॄणां जायते तृप्तिर्गयाश्राद्धेन वै तथा

पितृपिण्डेषु यद्दत्तं तुलसीकाष्ठचन्दनम् । पितॄणां जायते तृप्तिर्गयाश्राद्धसमं ध्रुवम् ॥

Verse 13

सर्वेषामेव देवानां तुलसीकाष्ठचन्दनम् । पितॄणां च विशेषेण सदाऽभीष्टं हरेः कलौ

सर्वेषां देवतानां च तुलसीकाष्ठचन्दनम् । पितॄणां च विशेषेण कलौ हरेः सदाऽभीष्टम् ॥

Verse 14

हरेर्भागवता भूत्वा तुलसीकाष्ठचन्दनम् । नार्पयति सदा विष्णोर्न ते भागवताः कलौ

हरेर्भागवतो भूत्वा तुलसीकाष्ठचन्दनम् । यो नित्यं न समर्पयेत् विष्णोर्न स भागवतः कलौ ॥

Verse 15

शरीरं दह्यते यस्य तुलसीकाष्ठवह्निना । नीयमानो यमेनापि विष्णुलोकं स गच्छति

यस्य शरीरं तुलसीकाष्ठवह्निना दह्यते, स यमेन नीयमानोऽपि विष्णुलोकं गच्छति।

Verse 16

यद्येकं तुलसीकाष्ठं मध्ये काष्ठस्य यस्य हि । दाहकाले भवेन्मुक्तः पापकोटिशतायुतैः

दाहकाले यदि काष्ठमध्ये यस्यैकं तुलसीकाष्ठं भवेत्, स पापकोटिशतायुतैर्मुक्तो भवति।

Verse 17

दह्यमानं नरं दृष्ट्वा तुलसीकाष्ठवह्निना । जन्मकोटिसहस्रैस्तु तोषितस्तैर्जनार्दनः

तुलसीकाष्ठवह्निना दह्यमानं नरं दृष्ट्वा जनार्दनः जन्मकोटिसहस्रैस्तोषित इव प्रसीदति।

Verse 18

दह्यमानं नरं सर्वे तुलसीकाष्ठवह्निना । विमानस्थाः सुरगणाः क्षिपंति कुसुमांजलीन्

तुलसीकाष्ठवह्निना दह्यमाने नरे, विमानस्थाः सर्वे सुरगणाः क्षिप्रं कुसुमाञ्जलीन् क्षिपन्ति।

Verse 19

नृत्यंत्योऽप्सरसो हृष्टा गीतं गायन्ति सुस्वरम् । ज्वलते यत्र दैत्येन्द्र तुलसीकाष्ठपावकः

हे दैत्येन्द्र, यत्र तुलसीकाष्ठपावकः ज्वलति, तत्र हृष्टा अप्सरसः नृत्यन्ति सुस्वरं गीतं च गायन्ति।

Verse 20

कुरुते वीक्षणं विष्णुः सन्तुष्टः सह शंभुना

सन्तुष्टो विष्णुः शंभुना सह तस्मिन् कर्मणि प्रेतस्य च कृपादृष्टिं करोति।

Verse 21

गृहीत्वा तं करे शौरिः पुरुषं स्वयमग्रतः । मार्जते तस्य पापानि पश्यतां त्रिदिवौकसाम् । महोत्सवं च कृत्वा तु जयशब्दपुरःसरम्

शौरिः स्वयमग्रतः तं पुरुषं करे गृहीत्वा नयति; त्रिदिवौकसां पश्यतां तस्य पापानि मार्जयति, ततः जयशब्दपुरःसरं महोत्सवं करोति।

Verse 22

सूत उवाच । प्रह्लादेनोदितं श्रुत्वा माहात्म्यं द्वारकाभवम् । प्रहृष्टा ऋषयः सर्वे तथा दैत्येश्वरो बलिः

सूत उवाच—प्रह्लादेनोदितं श्रुत्वा द्वारकाभवं माहात्म्यं सर्वे ऋषयः प्रहृष्टाः, तथा दैत्येश्वरो बलिरपि।

Verse 23

ततः सर्वेऽभिनन्द्यैनं प्रह्लादं दैत्यपुङ्गवम् । उद्युक्ता द्वारकां गत्वा द्रष्टुं कृष्णमुखाम्बुजम्

ततः सर्वे प्रह्लादं दैत्यपुङ्गवं अभिनन्द्य, कृष्णमुखाम्बुजं द्रष्टुं द्वारकां गन्तुमुद्युक्ताः।

Verse 24

ततस्ते बलिना सार्धं मुनयः संशितव्रताः । आगत्य द्वारकां स्नात्वा गोमत्यां विधिपूर्वकम्

ततः ते मुनयः संशितव्रताः बलिना सार्धं द्वारकां प्राप्य, गोमत्यां विधिपूर्वकं स्नात्वा।

Verse 25

कृष्णं दृष्ट्वा समभ्यर्च्य कृत्वा यात्रां यथाविधि । दत्त्वा दानानि बहुशः कृतकृत्यास्ततोऽभवन्

कृष्णं दृष्ट्वा समभ्यर्च्य यात्रां च यथाविधि समाप्य, बहुशो दानानि दत्त्वा ते ततः कृतकृत्यतामगमन्।

Verse 26

जग्मुः स्वीयानि स्थानानि बलिः पातालमाययौ । प्रह्लादं च प्रणम्याशु मेने स्वस्य कृतार्थताम्

ततः सर्वे स्वस्वस्थानानि जग्मुः; बलिः पातालं जगाम। प्रह्लादं च शीघ्रं प्रणम्य स्वस्य कृतार्थतां मेने।

Verse 43

इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे चतुर्थे द्वारकामाहात्म्ये द्वारकामाहात्म्यश्रवणादिफलश्रुतिवर्णनपुरःसरतुलसीपत्रकाष्ठमहिमवर्णनपूर्वकं प्रह्लादद्विजसंवाद समाप्त्यनंतरं बलिना सह द्विजकृतद्वारकायात्राविधिवर्णनंनाम त्रिचत्वारिंशत्तमोऽध्यायः

इति श्रीस्कान्दमहापुराणे एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां, सप्तमे प्रभासखण्डे, चतुर्थे द्वारकामाहात्म्ये—द्वारकामाहात्म्यश्रवणादिफलश्रुतिवर्णनपुरःसरं तुलसीपत्रकाष्ठमहिमवर्णनपूर्वकं, प्रह्लादद्विजसंवादसमाप्त्यनन्तरं बलिना सह द्विजकृतद्वारकायात्राविधिवर्णनं नाम त्रिचत्वारिंशत्तमोऽध्यायः।