Adhyaya 42

Verse 1

प्रह्लाद उवाच । वृषोत्सर्गं करिष्यंति वैशाख्यां चैव कार्तिके । द्वारकायां पिशाचत्वं मुक्त्वा यांति पितामहाः

प्रह्लाद उवाच—वैशाख्यां कार्तिके च वृषोत्सर्गं करिष्यन्ति; द्वारकायां पिशाचत्वं मुक्त्वा पितामहाः परां गतिं यान्ति।

Verse 2

ब्रह्महत्या सुरापानं स्तेयं गुर्वंगनागमः । एवंविधानि पापानि कृत्वा चैव गुरूण्यपि

ब्रह्महत्या सुरापानं स्तेयं गुर्वङ्गनागमः—एवंविधानि पापानि कृत्वा, गुरूण्यपि च समाचर्य।

Verse 3

स्नानमात्रेण गोमत्यां श्रीकृष्णस्य च दर्शनात् । विलयं याति दैत्येन्द्र कल्पकोटिकृतान्यपि

गोमत्यां स्नानमात्रेण श्रीकृष्णस्य च दर्शनात्, दैत्येन्द्र, कल्पकोटिकृतान्यपि पापानि विलयं यान्ति।

Verse 4

रुक्मिणीं ये प्रपश्यंति भक्तियुक्ताः कलौ नराः । पुरीं प्रदक्षिणां कृत्वा जप्त्वा नामसहस्रकम्

कलियुगे ये नराः भक्तियुक्ताः रुक्मिणीं प्रपश्यन्ति, ते पुरीं प्रदक्षिणां कृत्वा नामसहस्रकं जप्त्वा पुण्यं प्राप्नुवन्ति।

Verse 5

प्रदक्षिणीकृतं सर्वं ब्रह्मांडं नात्र संशयः । महादानैस्तु चान्यत्र यत्फलं परिकीर्तितम् । द्वारकायां तु रुक्मिण्यां दृष्टायां जायते तदा

अनेन प्रदक्षिणाकर्मणा सर्वं ब्रह्माण्डं प्रदक्षिणीकृतं भवति—नात्र संशयः। अन्यत्र महादानैः यत्फलं कीर्तितं, तदेव द्वारकायां रुक्मिणीदर्शनात् जायते।

Verse 6

द्वादशीवासरे प्राप्ते माहात्म्यं द्वारकाभवम् । पठते संनिधौ विष्णोः शृणु वक्ष्यामि तत्फलम्

द्वादशीवासरे प्राप्ते द्वारकाभवं माहात्म्यं यो विष्णोः संनिधौ पठति, तत्फलं शृणु—अहं वक्ष्यामि।

Verse 7

सर्वेषु चैव लोकेषु कामचारी विराजते । पद्मवर्णेन यानेन किंकिणीजालमालिना

स सर्वेषु लोकेषु कामचारी विराजते, पद्मवर्णेन दिव्ययानेन किंकिणीजालमालिना समारूढः।

Verse 8

दिव्यश्वेताश्वयुक्तेन कामगेन यथासुखम् । आभूतसंप्लवं यावत्क्रीडतेऽप्सरसां गणैः

दिव्यश्वेताश्वयुक्तेन कामगेन यानेन यथासुखं विहरति; आभूतसंप्लवं यावत् अप्सरसां गणैः सह क्रीडते।

Verse 9

कृतकृत्यश्च भवति कल्पकोटिसमन्वितः । यथा निर्मथनादग्निः सर्वकाष्ठेषु दृश्यते । तथा च दृश्यते धर्मो द्वादशीसेवनान्नरे

कृतकृत्यश्च भवति कल्पकोटिसमन्वितः। यथा निर्मथनादग्निः सर्वकाष्ठेषु दृश्यते। तथा च दृश्यते धर्मो द्वादशीसेवनान्नरे॥

Verse 10

अतः परं प्रवक्ष्यामि पितृभिः परिकीर्तितम् । अपि स्यात्स कुलेऽस्माकं गोमत्यां श्रद्धया नरः । स्नात्वा संपूज्य कृष्णं च श्राद्धं कुर्यात्सपिण्डकम्

अतः परं प्रवक्ष्यामि पितृभिः परिकीर्तितम्। अपि स्यात्स कुलेऽस्माकं गोमत्यां श्रद्धया नरः। स्नात्वा संपूज्य कृष्णं च श्राद्धं कुर्यात्सपिण्डकम्॥

Verse 11

अपि स्यात्स कुलेऽस्माकं गोमत्युदधिसंगमे । स्नात्वा पश्यति यः कृष्णमस्माकं तारणाय वै

अपि स्यात्स कुलेऽस्माकं गोमत्युदधिसंगमे। स्नात्वा पश्यति यः कृष्णमस्माकं तारणाय वै॥

Verse 12

अपिस्यात्स कुलऽस्माकं यः श्रुत्वा ब्राह्मणाननात् । द्वारकामाहात्म्यमिदं पूजयिष्यति भक्तितः

अपिस्यात्स कुलऽस्माकं यः श्रुत्वा ब्राह्मणाननात्। द्वारकामाहात्म्यमिदं पूजयिष्यति भक्तितः॥

Verse 13

भविष्यति कुलेऽस्माकं यो गच्छेद्द्वारकां पुरीम् । संप्राप्य द्वादशीं शुद्धां यः करिष्यति जागरम्

भविष्यति कुलेऽस्माकं यो गच्छेद्द्वारकां पुरीम्। संप्राप्य द्वादशीं शुद्धां यः करिष्यति जागरम्॥

Verse 14

भविष्यति कुलेऽस्माकं पुत्रो वा दुहिता तथा । स्तुवन्नामसहस्रं तु कृष्णस्याग्रे पठिष्यति

अस्माकं कुले भविष्यति पुत्रो वा दुहिता अपि; स भगवतः स्तुतिपरः कृष्णस्याग्रे नामसहस्रं पठिष्यति।

Verse 15

अपि स्यात्स कुलेऽस्माकं भविष्यति धृतव्रतः । गोपीचन्दनदानेन यस्तोषयति वैष्णवान्

अस्माकं कुलेऽपि स धृतव्रतः कश्चिद्भविष्यति, यो गोपीचन्दनदानैर्वैष्णवान् तर्पयिष्यति।

Verse 16

अपि स्यात्स कुलेऽस्माकं वैष्णवानां तु सन्निधौ । द्वारकायाश्च माहात्म्यं पठिष्यति जितेन्द्रियः

अस्माकं कुलेऽपि वैष्णवानां सन्निधौ जितेन्द्रियः कश्चिद्भविष्यति, यो द्वारकाया माहात्म्यं पठिष्यति।

Verse 17

भविष्यति कुलेऽस्माकं माहात्म्यं द्वारकाभवम् । लिखित्वा कृष्णतुष्ट्यर्थं स्वगृहे धारयिष्यति

अस्माकं कुले कश्चिद्भविष्यति, यो द्वारकाभवं माहात्म्यं लिखित्वा कृष्णतुष्ट्यर्थं स्वगृहे धारयिष्यति।

Verse 18

स्वर्णदानं च गोदानं भूमिदानं तथैव च । यावज्जीवं भवेद्दत्तं येनेदं धारितं कलौ

कलौ य इदं धारयति, तस्य यावज्जीवं स्वर्णदानं गोदानं भूमिदानं च दत्तमिव फलति।

Verse 19

तप्तकृच्छ्रं महाकृच्छ्रं मासोपोषणमेव च । यावज्जीवं कृतं तेन येनेदं श्रावितं कलौ

कलियुगे येनेदं माहात्म्यं श्रावितं, तेन यावज्जीवं तप्तकृच्छ्रं महाकृच्छ्रं मासोपोषणं च कृतमिव भवति।

Verse 20

प्रायश्चित्तानि चीर्णानि पापानां नाशनाय । द्वारकायाश्च माहात्म्यं येन विस्तारितं कलौ

पापक्षयार्थं प्रायश्चित्तानि चीर्णानि; तथा कलौ येन द्वारकायाः माहात्म्यं विस्तारितं, तदपि पापनाशनाय भवति।

Verse 21

तावत्तिष्ठंति पुरुषे ब्रह्महत्यादिकानि च । यावन्न लिखते जंतुर्माहात्म्यं द्वारकाभवम्

यावन्न लिखते जन्तुर्द्वारकाभवं माहात्म्यं, तावत्तिष्ठन्ति पुरुषे ब्रह्महत्यादिकानि पापानि।

Verse 22

दानैः सर्वैश्च किं तस्य सर्वतीर्थावगाहनैः । द्वारकायाश्च माहात्म्यं येनेदं लिखितं गृहे

येन गृहे द्वारकायाः माहात्म्यमिदं लिखितं, तस्य सर्वदानैः किं प्रयोजनं सर्वतीर्थावगाहनैश्च किं?

Verse 23

सर्व दुःखप्रशमनं सर्वकार्य्यप्रसाधनम् । चतुर्वर्गप्रदं नित्यं हरिभक्तिविवर्द्धनम्

सर्वदुःखप्रशमनं सर्वकार्यप्रसाधनम्। चतुर्वर्गप्रदं नित्यं हरिभक्तिविवर्धनम्॥

Verse 24

न चाधिर्भवते नूनं याम्यं तस्य भयं नहि । माहात्म्यं पठते यत्र द्वारकायाः समुद्भवम्

यत्र द्वारकायाः समुद्भवं माहात्म्यं पठ्यते, तत्र नूनं न कश्चिदाधिर्भवति, न च तस्य याम्यं भयं भवति।

Verse 25

लिखितं तिष्ठते यस्य गृहे तत्तीर्थमेव च । बलाच्छुणुष्व माहात्म्यं द्वारकायाः समुद्भवम्

यस्य गृहे लिखितं तिष्ठति, तस्य गृहमेव तीर्थमेव च; अतः बलात् शृणुष्व द्वारकायाः समुद्भवं माहात्म्यम्।

Verse 26

विधि मन्त्रक्रियाहीनां पूजां गृह्णाति केशवः । माहात्म्यं तिष्ठते नित्यं लिखितं यस्य वेश्मनि । न तस्यागःसहस्रैस्तु कृतैर्लिप्यति मानवः

विधिमन्त्रक्रियाहीनामपि पूजां केशवो गृह्णाति। यस्य वेश्मनि लिखितं माहात्म्यं नित्यं तिष्ठति, स मानवः कृतैरप्यघसहस्रैर्न लिप्यते।

Verse 27

यः पठेच्छृणुते वापि माहात्म्यं द्वारकाभवम् । न भवेद्भूतवैकल्यं धर्मवैकल्यमेव च

यः पठेच्छृणुते वापि द्वारकाभवं माहात्म्यम्, तस्य न भवेद्भूतवैकल्यं न च धर्मवैकल्यम्।

Verse 28

यः स्मरेत्प्रातरुत्थाय माहात्म्यं द्वारकाभवम् । द्वादशीनां च सर्वासां यच्चोक्तं लभते फलम्

यः प्रातरुत्थाय द्वारकाभवं माहात्म्यं स्मरेत्, स सर्वासां द्वादशीनां यत्फलं प्रोक्तं तल्लभते।

Verse 29

त्रिदशैः पूज्यते नित्यं वन्द्यते सिद्धचारणैः । माहात्म्यं पठते यो वै द्वारकायाः समुद्भवम्

यो वै द्वारकायाः समुद्भवं माहात्म्यं पठति, स नित्यं त्रिदशैः पूज्यते सिद्धचारणैश्च वन्द्यते।

Verse 30

द्वारका वसते यत्र तत्र विष्णुः सनातनः । तत्र तीर्थानि सर्वाणि सर्वे देवाः सवासवाः । यज्ञा वेदाश्च ऋषयस्त्रैलोक्यं सचरा चरम्

यत्र द्वारका वसति तत्रैव सनातनो विष्णुः वसति। तत्र सर्वाणि तीर्थानि, सर्वे देवाः सवासवाः, यज्ञा वेदाश्च ऋषयश्च; सचराचरं त्रैलोक्यं तत्रैव।

Verse 31

शक्तो हि द्वारकां गंतुं मानवो न हि पुत्रक । कृष्णदर्शनजं पुण्यं माहात्म्यं पठतो भवेत्

मानवो हि द्वारकां गन्तुं न सर्वः शक्तः, पुत्रक। किन्तु योऽस्य माहात्म्यस्य पाठम् करोति, तस्य कृष्णदर्शनजं पुण्यं भवति।

Verse 32

सत्यं शौचं श्रुतं वित्तं सुशीलं च क्षमाऽर्जवम् । सर्वं च निष्फलं तस्य माहात्म्यं न शृणोति यः

सत्यं शौचं श्रुतं वित्तं सुशीलता क्षमा च आर्जवं च—एतत्सर्वं तस्य निष्फलं भवति, यो माहात्म्यं न शृणोति।

Verse 33

षण्मासे च भवेत्पुत्रो लक्ष्मीश्चैव विवर्द्धते । तस्य यः शृणुते भक्त्या माहात्म्यं द्वारकाभवम्

यो भक्त्या द्वारकाभवं माहात्म्यं शृणोति, तस्य षण्मासे पुत्रो भवेत्, लक्ष्मीश्चैव विवर्धते।

Verse 42

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखंडे चतुर्थे द्वारकामाहात्म्ये द्वारकाक्षेत्रे वृषोत्सर्गादिक्रियाकरण द्वारकामाहात्म्यश्रवणादिफलवर्णनंनाम द्विचत्वारिंशत्तमोऽध्यायः

इति श्रीस्कन्दमहापुराणे एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे चतुर्थे द्वारकामाहात्म्ये द्वारकाक्षेत्रे वृषोत्सर्गादिक्रियाकरणं द्वारकामाहात्म्यश्रवणादिफलवर्णनं नाम द्विचत्वारिंशत्तमोऽध्यायः समाप्तः।