Adhyaya 41
Prabhasa KhandaDvaraka MahatmyaAdhyaya 41

Adhyaya 41

अस्मिन्नध्याये प्रह्लादेनोक्तो धर्मानुष्ठानविषयः संवादः प्रवर्तते। द्वारकायां गोमतीतीरे स्नानं कृत्वा केतकी–तुलसी–पत्रादिभिरुपहारैः श्रीकृष्णपूजनं यः करोति, स परमं मङ्गलं लभते, घोरसंसारचक्रात् परित्रायते, फलश्रुत्यां चामृतत्वसदृशं पुण्यं प्राप्नोतीति प्रशंस्यते। द्वारकास्मरणमात्रेणापि भूत–वर्तमान–भविष्यत्पापदाहः कथ्यते, कलियुगे द्वारकाभिमुखभावो नरजीवनसाफल्यचिह्नमिति निरूप्यते। द्वारकायां एकस्यापि जनस्य भोजनदानं अन्यत्र बहूनां भोजनेनाधिकफलप्रदमिति, दान–यतिभोजनादीनां महिमा चोच्यते। पितृगणाः द्वारकायां निवसन्तीति, गोमतीस्नानपूर्वकं तिलोदकप्रदानं श्राद्धं पिण्डदानं च कृतं अक्षयफलदं भवति, पितॄणां दीर्घकालसन्तोषकरं च इति प्रतिपाद्यते। ग्रहण–व्यतीपात–सङ्क्रान्ति–वैधृति–व्रतादिकालविशेषाः कर्मकालनिर्णयार्थं निर्दिश्यन्ते, तीर्थान्तरस्मरणेन च द्वारकातीर्थस्य सर्वोत्कर्षः प्रतिष्ठाप्यते।

Shlokas

Verse 1

श्रीप्रह्लाद उवाच । धन्यास्तु नरलोकास्ते गोमत्यां तु कृतोदकाः । पूजयिष्यंति ये कृष्णं केतकीतुलसीदलैः

श्रीप्रह्लाद उवाच । धन्यास्तु नरलोके ते गोमत्यां कृतोदकाः । पूजयिष्यन्ति ये कृष्णं केतकीतुलसीदलैः ॥

Verse 2

न तेषां संभवोऽस्तीह घोरसंसा रगह्वरे । तेषां मृत्युः पुनर्नास्ति ह्यमरत्वं हि ते गताः

न तेषां सम्भवोऽस्तीह घोरसंसारगह्वरे । तेषां मृत्युः पुनर्नास्ति ह्यमरत्वं हि ते गताः ॥

Verse 3

अन्यत्र वै यतीनां तु कोटीनां यत्फलं भवेत् । द्वारकायां तु चैकेन भोजितेन ततोऽधिकम्

अन्यत्र वै यतीनां तु कोटीनां यत्फलं भवेत् । द्वारकायां तु चैकेन भोजितेन ततोऽधिकम् ॥

Verse 4

अतीतं वर्त्तमानं च भविष्यद्यच्च पातकम् । निर्द्दहेन्नास्ति संदेहो द्वारका मनसा स्मृता

अतीतानि वर्तमानानि भविष्याणि च यानि पातकानि, तानि सर्वाणि निःसन्देहं दह्यन्ते—यदा द्वारका मनसा स्मर्यते।

Verse 5

ज्ञात्वा कलियुगे घोरे हाहाभूतमचेतनम् । द्वारकां ये न मुञ्चन्ति कृतार्थास्ते नरोत्तमाः

घोरे कलियुगे जनाः हाहाभूताः अचेतनाश्च भवन्तीति ज्ञात्वा, ये द्वारकां न मुञ्चन्ति ते नरोत्तमाः कृतार्था एव।

Verse 6

मृतानां यत्र जंतूनां श्वेतद्वीपे स्थितिः सदा

यत्र मृतानां जन्तूनां श्वेतद्वीपे नित्यं सुनिश्चितं निवासस्थानं भवति।

Verse 7

अग्निष्वात्ता बर्हिषद आज्यपाः सोमपाश्च ये । एकविंशतिः पितृगणा द्वारकायां वसंति ते

अग्निष्वात्ताः बर्हिषदः आज्यपाः सोमपाश्च ये—एते एकविंशतिः पितृगणाः सर्वे द्वारकायां वसन्ति।

Verse 8

पुष्करादीनि तीर्थानि गंगाद्याः सरितस्तथा । कुरुक्षेत्रादि क्षेत्राणि काश्यादीन्यूषराणि च

पुष्करादीनि तीर्थानि, गङ्गाद्याः पावन्यः सरितः, कुरुक्षेत्रादि क्षेत्राणि, काश्यादीनि पुण्यस्थलानि च—सर्वाण्यत्रैव समुपस्थितानि।

Verse 9

गयादिपितृतीर्थानि प्रभासाद्यानि यानि च । स्थानानि यानि पुण्यानि ग्रामाश्च निवसंति वै

गयादिपितृतीर्थानि प्रभासादीनि यानि च । यानि पुण्यस्थानानि सन्ति ये च ग्रामाः पावनाः—ते सर्वेऽपि अत्रैव निश्चयेन निवसन्ति ॥

Verse 10

काश्यादिपुर्यो या नित्यं निवसंति कलौ युगे । नित्यं कृष्णस्य सदने पापिनां मुक्तिदे सदा

काश्यादयः पुण्यपुर्यः कलौ युगेऽपि नित्यं याः निवसन्ति । तथा कृष्णस्य सदने नित्यं पापिनामपि मोक्षदं सदा ॥

Verse 11

वैशाखशुक्लद्वादश्यां प्रबोधिन्यां शेषतः । वैशाख्यां दैत्यशार्दूल कल्पादिषु युगादिषु

वैशाखशुक्लद्वादश्यां प्रबोधिन्यां विशेषतः । वैशाखमासे च तथा, दैत्यशार्दूल, कल्पादियुगादिषु ॥

Verse 12

चंद्रसूर्योपरागेषु मन्वादिषु न संशयः । व्यतीपातेषु संक्रांतौ वैधृतौ दैत्यनायक

चन्द्रसूर्योपराग़ेषु मन्वादिषु न संशयः । व्यतीपाते संक्रान्तौ च वैधृतौ च, दैत्यनायक ॥

Verse 13

तिलोदकं च यद्दत्त तत्स्थले पितृभक्तितः । तत्सर्वमक्षयं प्रोक्तं गोमत्यां स्नानपूर्वकम्

तिलोदकं यद् दत्तं तत्स्थले पितृभक्तितः । गोमतीस्नानपूर्वं तत् सर्वमक्षयफलप्रदमिति प्रोक्तम् ॥

Verse 14

येऽत्र श्राद्धं प्रकुर्वंति पिंडदानपुरःसरम् । तेषामत्राक्षया तृप्तिः पितॄणामुपजायते

येऽत्र श्राद्धं पिण्डदानपुरःसरं कुर्वन्ति, तेषामत्र पितॄणामक्षया तृप्तिरुपजायते।

Verse 41

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे चतुर्थ द्वारकामाहात्म्ये गोमतीस्नान कृष्णपूजन यतिभोजन दान श्राद्धादिसत्फलवर्णनंनामैकचत्वारिंशोऽध्यायः

इति श्रीस्कान्दे महापुराणे एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे चतुर्थे द्वारकामाहात्म्ये गोमतीस्नान-कृष्णपूजन-यतिभोजन-दान-श्राद्धादिसत्फलवर्णनं नामैकचत्वारिंशोऽध्यायः समाप्तः।