Adhyaya 40

Verse 1

श्रीप्रह्लाद उवाच । स्वनामांकित पत्रैस्तु श्रीपतिं योऽर्चयेत वै । सप्तलोकाननुप्राप्य सप्तद्वीपाधिपो भवेत्

श्रीप्रह्लाद उवाच—स्वनामाङ्कितपत्रैः श्रीपतिं योऽर्चयेत्, स सप्तलोकान् प्राप्य सप्तद्वीपाधिपो भवेत्।

Verse 2

माकान्तवृक्षपत्रैस्तु योऽर्चयेत सदा हरिम् । पुण्यं भवति तस्येह वाजिमेधायुतं कलौ

माकान्तवृक्षपत्रैः सदा हरिं योऽर्चयेत्, तस्य कलौ वाजिमेधायुततुल्यं पुण्यं भवति।

Verse 3

लक्ष्मीं सरस्वतीं देवीं सावित्रीं चंडिकां तथा । पूजयित्वा दिवं याति पत्रैः श्रीवृक्षसंभवैः

श्रीवृक्षसमुद्भवैः पत्रैर्लक्ष्मीं सरस्वतीं देवीं सावित्रीं चण्डिकां तथा । सम्यक् पूजयित्वा दिवं याति भक्तिमान् जनः ॥

Verse 4

तुलस्या अधिकं प्रोक्तं दलं श्रीवृक्षसंभवम् । तस्मान्नित्यं प्रयत्नेन पूजनीयः सदाऽच्युतः

तुलस्याः श्रीवृक्षसमुद्भवं दलमधिकं परमं प्रोक्तम् । तस्मान्नित्यं प्रयत्नेन सदाऽच्युतः पूजनीयः ॥

Verse 5

द्वादश्यां रविवारेण श्रीवृक्षमर्चयन्ति ये । ब्रह्महत्यादिकैः पापैर्न लिप्यंते कृतैरपि

द्वादश्यां रविवारेण येऽर्चयन्ति श्रीवृक्षकम् । ब्रह्महत्यादिभिः पापैर्न लिप्यन्ते कृतैरपि ॥

Verse 6

यथा करिपदेऽन्यानि प्रविशंति पदानि च । तथा सर्वाणि पुण्यानि प्रविष्टानि हरेर्दिने

यथा करिपदेऽन्यानि पदानि प्रविशन्ति वै । तथा सर्वाणि पुण्यानि हरेर्दिने समाविशन् ॥

Verse 7

अध्रुवेणैव देहेन प्रतिक्ष णविनाशिना । कथं नोपासते जंतुर्द्वादशीं जागरान्विताम्

अध्रुवेणैव देहेन प्रतिक्षणविनाशिना । कथं नोपासते जन्तुर्द्वादशीं जागरान्विताम् ॥

Verse 8

अतीतान्पुरुषान्सप्त भविष्यांश्च चतुर्द्दश । नरकात्तारयेत्सर्वांल्लोकान्कृष्णेति कीर्तनात् । न ते जीवंति लोकेऽस्मिन्यत्रतत्र स्थिता नराः

कृष्णेति नामकीर्तनात् सप्तपुरुषानतीतान् च चतुर्दश भविष्यतः अपि नरकात् तारयेत्; ये नराः यत्रतत्र स्थिताः सन्तोऽपि एतादृशभक्तिविहीनाः, तेऽस्मिन् लोके न खलु यथार्थं जीवन्ति।

Verse 9

द्वारकायां च संप्राप्तास्त्रिषु लोकेषु वंदिताः । द्वारकायां प्रकुर्वंति यतीनां भोजनं स्थितिम् । ग्रासेग्रासे मखशतं ते लभंते फलं नराः

द्वारकायां समुपेताः त्रिषु लोकेषु वन्द्याः भवन्ति; द्वारकायां यतीनां भोजनं निवासव्यवस्थां च कुर्वन्ति, ते नराः ग्रासेग्रासे मखशतफलम् अवाप्नुवन्ति।

Verse 10

यतीनां ये प्रयच्छंति कौपीनाच्छादनादिकम् । वसतां द्वारकामध्ये यथाशक्त्या तु भोजनम् । शृणु पुण्यं प्रवक्ष्यामि समासेन हि दैत्यज

ये यतीनां कौपीनाच्छादनादिकं प्रयच्छन्ति, द्वारकामध्ये वसतां च यथाशक्ति भोजनं ददति; दैत्यज, शृणु—तेषां पुण्यं समासेन प्रवक्ष्यामि।

Verse 11

कोटिभिर्वेदविद्वद्भिर्गयायां पितृवत्सलैः । भोजितैर्यत्समाप्नोति तत्फलं दैत्यनायक

दैत्यनायक, गयायां पितृवत्सलैः कोटिभिः वेदविद्वद्भिः भोजितैः यत् फलम् समाप्यते, तत् एव फलम् अत्र भोजनेन लभ्यते।

Verse 12

एकस्मिन्भोजिते पौत्र भिक्षुके फलमीदृशम् । दातव्यं भिक्षुके चान्नं कुर्य्याद्वै चात्मविक्रयम्

पौत्र, एकस्मिन् भिक्षुके भोजितेऽपि ईदृशं फलम्; तस्मात् भिक्षुके अन्नं दातव्यमेव—तदर्थं आत्मविक्रयमपि कुर्यात्।

Verse 13

धन्यास्ते यतयः सर्वे ये वसंति कलौ युगे । कृष्णमाश्रित्य दैत्येन्द्र द्वारकायां दिनेदिने

धन्यास्ते सर्वे यतयः ये कलियुगे वसन्ति; हे दैत्येन्द्र, कृष्णमाश्रित्य द्वारकायां दिनेदिने निवसन्ति।

Verse 14

प्राणिनो ये मृताः केचिद्द्वारकां कृष्णसन्निधौ । पापिनस्तत्पदं यांति भित्त्वा सूर्यस्य मंडलम्

द्वारकायां कृष्णसन्निधौ ये केचिद् प्राणिनो मृताः, ते पापिनोऽपि सूर्यस्य मण्डलं भित्त्वा तस्य परमं पदं यान्ति।

Verse 15

द्वारकाचक्रतीर्थे ये निवसंति नरोत्तमाः । तेषां निवारिताः सर्वे यमेन यमकिंकराः

द्वारकाचक्रतीर्थे ये निवसन्ति नरोत्तमाः, तेषां सर्वे यमकिंकरा यमेनैव निवारिताः।

Verse 16

स्नात्वा पश्यंति गोमत्यां कृष्णं कलिमलापहम् । न तेषां विषये यूयं न चास्मद्विषये तु ते

गोमत्यां स्नात्वा ते कलिमलापहं कृष्णं पश्यन्ति; तेषां विषये यूयं न, न चास्मद्विषये तु ते।

Verse 17

अपि कीटः पतंगो वा वृक्षा वा ये तदाश्रिताः । यांति ते कृष्णसदनं संसारे न पुनर्हिं ते

अपि कीटः पतङ्गो वा वृक्षा वा ये तदाश्रिताः, तेऽपि कृष्णसदनं यान्ति; संसारे न पुनर्हि ते।

Verse 18

किं पुनर्द्विजवर्य्याश्च क्षत्रियाश्च विशेषतः । त्रिवर्णपूजासंयुक्ताः शूद्रास्तत्र निवासिनः

किं पुनर्द्विजवर्याः क्षत्रियाश्च विशेषतः, ये त्रिवर्णपूजासंयुक्ताः; तत्र निवासिनोऽपि शूद्राः पुण्यफलभागिनो भवन्ति।

Verse 19

गीतां पठंति कृष्णाग्रे कार्तिकं सकलं द्विजाः । एकभक्तेन नक्तेन तथैवायाचितेन च

कार्तिकमासं सकलं द्विजाः कृष्णाग्रे गीतां पठन्ति; एकभक्तेन नक्तेन च तथा अयाचितभोजनैश्च जीवन्ति।

Verse 20

त्रिरात्रेणापि कृच्छ्रेण तथा चान्द्रायणेन च । यावकैस्तप्तकृच्छ्राद्यैः पक्षमासमुपोषणैः

त्रिरात्रकृच्छ्रेणापि तथा चान्द्रायणव्रतेन च; यावकभोजनैस्तप्तकृच्छ्राद्यैः प्रायश्चित्तैः पक्षमासोपवासैश्च।

Verse 21

क्षपयंति च ये मासं कार्तिकं व्रतचारिणः । स्नात्वा वै गोमतीनीरे तथा वै रुक्मिणीह्रदे

ये व्रतचारिणः कार्तिकमासं क्षपयन्ति, ते गोमतीनीरे स्नात्वा तथा रुक्मिणीह्रदेऽपि स्नात्वा पुण्यं प्राप्नुवन्ति।

Verse 22

शंखचक्रगदा हस्ताः कृष्णरूपा भवंति ते । उपोष्यैकादशीं शुद्धां दशमीसंगवर्जिताम्

शङ्खचक्रगदाहस्ताः कृष्णरूपा भवन्ति ते; शुद्धामेकादशीमुपोष्य, दशमीसङ्गवर्जिताम्।

Verse 23

श्राद्धं कुर्वंति द्वादश्यां चक्रतीर्थे च निर्मले । ब्राह्मणान्भोजयित्वा च मधुपायससर्पिषा

द्वादश्यां निर्मले चक्रतीर्थे श्राद्धं कुर्वन्ति; ब्राह्मणान् मधु-पायस-सर्पिषा भोजयित्वा च।

Verse 24

संतर्प्य विधिवद्भक्त्या शक्त्या दत्त्वा तु दक्षिणाम् । गोभूहिरण्यवासांसि तांबूलं च फलानि च

विधिवद्भक्त्या संतर्प्य, शक्त्या दक्षिणां दद्यात्—गोभू-हिरण्य-वासांसि, ताम्बूलं फलानि च।

Verse 25

उपानहौ च्छत्रसुमं जलपूर्णा घटास्तथा । पक्वान्नसंयुताः शुभ्राः सफला दक्षिणान्विताः

उपानहौ छत्रं सुमं जलपूर्णा घटास्तथा; पक्वान्नसंयुताः शुभ्राः, सफला दक्षिणान्विताः।

Verse 26

एवं यः कुरुते सम्यक्कृष्णमुद्दिश्य कार्तिके । मार्कंडेय समा प्रीतिः पितॄणां जायते ध्रुवम्

एवं यः कार्तिके कृष्णमुद्दिश्य सम्यक् करोति, मार्कण्डेय, पितॄणां समा प्रीतिर्ध्रुवं जायते।

Verse 27

कृष्णस्य त्रिदशैः सार्द्धं तुष्टिर्भवति चाक्षया

कृष्णस्य त्रिदशैः सार्धं तुष्टिर्भवति चाक्षया।

Verse 28

ये कार्तिके पुण्यतमा मनुष्यास्तिष्ठंति मासं व्रतदानयुक्ताः । रथांगतीर्थे कृतपूतगात्रास्ते यांति पुण्यं पदमव्ययं च

ये कार्तिके पुण्यतमा मनुष्याः मासं समग्रं व्रतदानयुक्ताः । रथाङ्गतीर्थे कृतपूतगात्राः ते यान्ति पुण्यं पदमव्ययं च ॥

Verse 40

इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे चतुर्थे द्वारकामाहात्म्ये कार्तिके चक्रतीर्थस्नानदानश्राद्धादिमाहात्म्यवर्णनंनाम चत्वारिंशत्तमोऽध्यायः

इति श्रीस्कान्दमहापुराणे एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे चतुर्थे द्वारकामाहात्म्ये कार्तिके चक्रतीर्थस्नानदानश्राद्धादिमाहात्म्यवर्णनं नाम चत्वारिंशत्तमोऽध्यायः ॥