Adhyaya 4

Verse 1

श्रीप्रह्लाद उवाच । एवं संपूजितस्तेन हरिणा ब्राह्मणोत्तमः । उवाच परिसन्तुष्टो वरं ब्रूहीति केशवम्

श्रीप्रह्लाद उवाच—एवं तेन हरिणा संपूजितो ब्राह्मणोत्तमः परिसन्तुष्टः केशवं प्रत्युवाच—वरं ब्रूहि।

Verse 2

श्रीकृष्ण उवाच । यदि तुष्टोऽसि भगवन्यदि देयो वरो मम । स्थातव्यमत्र भवता न त्यक्तव्यं कदाचन

श्रीकृष्ण उवाच—यदि तुष्टोऽसि भगवन्, यदि च मम वरो देयः, तर्हि भवता अत्र स्थातव्यं; कदाचन न त्यक्तव्यम्।

Verse 3

दुर्वासा उवाच । यदि तिष्ठाम्यहं कृष्ण तथा त्वमपि केशव । तिष्ठस्व षोडशकलो नित्यं मद्वचनेन हि

दुर्वासा उवाच—यदि तिष्ठाम्यहं कृष्ण, तथा त्वमपि केशव; मद्वचनेन हि नित्यं षोडशकलः तिष्ठस्व।

Verse 4

श्रीकृष्ण उवाच । येऽत्र पश्यंति भक्त्या त्वां मां चापि द्विजसत्तम । किं दास्यसि फलं तेषां भाविनां भगवन्वद

श्रीकृष्ण उवाच—येऽत्र भक्त्या त्वां पश्यन्ति मां चापि द्विजसत्तम, तेषां भाविनां यात्रिकाणां किं फलं दास्यसि? भगवन् वद।

Verse 5

दुर्वासा उवाच । यः स्नात्वा संगमे कृष्ण गोमत्याः सागरस्य च । त्वां मां समर्चति नरः सर्वपापैः समुच्यते

दुर्वासा उवाच—हे कृष्ण! यो नरः गोमती-सागरयोः संगमे स्नात्वा त्वां मां च सम्यक् समर्चयति, स सर्वपापैः समुच्यते।

Verse 6

तथान्यच्छृणु कृष्णात्र स्नात्वा दास्यति यद्धनम् । मम दत्तस्य देवेश प्राप्नुयात्षोडशोत्तरम्

तथान्यच्च शृणु, हे कृष्ण! अत्र स्नात्वा यद्धनं दास्यति, हे देवेश! मम नाम्ना दत्तस्य तस्य षोडशोत्तरं फलं प्राप्नुयात्।

Verse 7

श्रीकृष्ण उवाच । यो नरः पूजयित्वा त्वां पूजयिष्यति मामिह । तस्य मुक्तिं प्रदास्यामि या सुरैरपि दुर्ल्लभा

श्रीकृष्ण उवाच—यो नरः त्वां पूजयित्वा, इह मामपि पूजयिष्यति, तस्मै अहं तां मुक्तिं प्रदास्यामि या सुरैरपि दुर्लभा।

Verse 8

प्रह्लाद उवाच । परस्परं वरौ दत्त्वा कृष्णदुर्वाससौ मुदा । ततः प्रभृति विप्रेन्द्रास्तस्मिन्स्थाने ह्यतिष्ठताम् । वरदानमिति प्रोक्तं तत्तीर्थं सर्वकामदम्

प्रह्लाद उवाच—कृष्णदुर्वाससौ मुदा परस्परं वरौ दत्त्वा, ततः प्रभृति विप्रेन्द्राः तस्मिन्स्थाने ह्यतिष्ठताम्। तत्तीर्थं ‘वरदानम्’ इति प्रोक्तं, सर्वकामदं भवति।

Verse 9

वरदाने नरः स्नातो गोसहस्रफलं लभेत् । विष्णुदुर्वाससोर्यत्र वरदानमभूत्पुरा

वरदाने नरः स्नातः गोसहस्रफलम् लभेत्, यत्र विष्णुदुर्वाससोः पुरा वरदानमभूत्।

Verse 10

तदाप्रभृति विप्रेन्द्रास्तिष्ठते द्वारकां हरिः । दुर्वाससा गिरा बद्धो न जहाति कदाचन

तदाप्रभृति विप्रेन्द्राः हरिर्द्वारकायां तिष्ठति। दुर्वाससो गिरा बद्धो न कदाचन तां जहाति॥

Verse 11

यत्र त्रैविक्रमी मूर्तिर्वहते यत्र गोमती । नरा मुक्तिं प्रयास्यंति चक्रतीर्थेन संगताः

यत्र त्रैविक्रम्यं रूपं विराजते यत्र च गोमती वहति। तत्र चक्रतीर्थसङ्गताः नराः मुक्तिं प्रयास्यन्ति॥

Verse 12

कलेवरं परित्यक्तं प्रभासे हरिणा यदा । कलाभिः सहितं तेजस्तस्यां मूर्तौ निवेशितम्

प्रभासे हरिणा यदा कलेवरं परित्यक्तम्। तदा कलाभिः सहितं तेजस्तस्यां मूर्तौ निवेशितम्॥

Verse 13

तस्मात्कलियुगे विप्रा नान्यत्र प्राप्यते हरिः । यदि कार्य्यं हि कृष्णेन तत्र गच्छत मा चिरम्

तस्मात्कलियुगे विप्रा नान्यत्र सुलभो हरिः। यदि कार्यं हि कृष्णेन तत्र गच्छत मा चिरम्॥

Verse 14

ऋषय ऊचुः । साधु भागवतश्रेष्ठ साधु मार्गप्रदर्शक । यत्त्वया हि परिज्ञातं तन्न जानाति कश्चन

ऋषय ऊचुः। साधु भागवतश्रेष्ठ साधु मार्गप्रदर्शक। यत्त्वया हि परिज्ञातं तन्न जानाति कश्चन॥

Verse 15

किं फलं गमने तस्यां किं फलं कृष्णदर्शने । कानि तीर्थानि तत्रैव के देवास्तद्वदस्व नः

तस्यां पुरीं गत्वा किं फलं भवति, तत्र श्रीकृष्णदर्शनस्य किं पुण्यं स्यात्? तत्रैव कानि तीर्थानि सन्ति, के च देवाः? एतत् सर्वं नो वद।

Verse 16

कस्मिन्मासे तिथौ कस्यां कस्मिन्पर्वणि मानवैः । गन्तव्यं कानि देयानि दानानि दनुजर्षभ

मानवैः कस्मिन् मासे, कस्यां तिथौ, कस्मिन् पर्वणि च गन्तव्यम्? कानि दानानि देयानि, हे दनुजर्षभ, तद् ब्रूहि।

Verse 17

सूत उवाच । इति पृष्टस्तदा तैस्तु महाभागवतोऽसुरः । कथयामास विप्रेभ्यो भगवद्भक्तिसंयुतः

सूत उवाच—एवं तैः पृष्टः स तदा महाभागवतोऽसुरो भगवद्भक्तिसंयुतो विप्रेभ्यः कथनं प्रारभत।

Verse 18

प्रह्लाद उवाच । भो भूमिदेवाः शृणुत परं गुह्यं सनातनम् । यत्कस्यचिन्न चाख्यातं तद्वदामि सुविस्तरात्

प्रह्लाद उवाच—भो भूमिदेवाः, शृणुत परमं गुह्यं सनातनम्; यत् कस्यचिन्न नाख्यातं, तदहं सुविस्तरात् वदामि।

Verse 19

यदा मतिं च कुरुते द्वारकागमनं प्रति । तदा नरकनिर्मुक्ता गायन्ति पितरो दिवि

यदा नरः द्वारकागमनं प्रति मतिं करोति, तदा नरकनिर्मुक्ताः पितरः दिवि गायन्ति।

Verse 20

यावत्पदानि कृष्णस्य मार्गे गच्छति मानवः । पदेपदेऽश्वमेधस्य यज्ञस्य लभते फलम्

यावत्पदानि कृष्णमार्गे मानवो गच्छति, तावत् पदेपदेऽश्वमेधयज्ञफलम् अवाप्नोति।

Verse 21

यात्रार्थं देवदेवस्य यः प्रेरयति चापरान् । मानवान्नात्र सन्देहो लभते वैष्णवं पदम्

देवदेवस्य यात्रार्थं यः परान् प्रेरयति, मानवान्—अत्र न सन्देहः—स वै वैष्णवं पदम् अवाप्नोति।

Verse 22

द्वारकां गच्छमानस्य यो ददाति प्रतिश्रयम् । तथैव मधुरां वाचं नन्दते क्रीडते हि सः

द्वारकां गच्छमानाय यः प्रतिश्रयं ददाति, तथा मधुरां वाचं च, स एव नन्दते क्रीडते हि।

Verse 23

अध्वनि श्रांतदेहस्य वाहनं यः प्रयच्छति । हंसयुक्तेन स नरो विमानेन दिवं व्रजेत्

अध्वनि श्रान्तदेहाय यः वाहनं प्रयच्छति, स नरो हंसयुक्तेन विमानेन दिवं व्रजेत्।

Verse 24

यात्रायां गच्छमानस्य मध्याह्ने क्षुधितस्य च । अन्नं ददाति यो भक्त्या शृणु तस्यापि यद्भवेत्

यात्रायां गच्छतः मध्याह्ने क्षुधितस्य च यो भक्त्या अन्नं ददाति, शृणु तस्यापि फलं यद्भवेत्।

Verse 25

गयाश्राद्धेन यत्पुण्यं लभते मानवो भुवि । अन्नदानेन तत्पुण्यं पितॄणां तृप्तिरक्षया

गयाश्राद्धेन यत्पुण्यं मानवो भुवि लभते । अन्नदानात्तदेव स्यात्, पितॄणां तृप्तिरक्षया ॥

Verse 26

उपानहौ तु यो दद्याद्द्वारकां प्रति गच्छताम् । कृष्णप्रसादात्स नरो गजस्कन्धेन गच्छति

उपानहौ तु यो दद्याद्द्वारकां प्रति गच्छताम् । कृष्णप्रसादात्स नरो गजस्कन्धेन गच्छति ॥

Verse 27

विघ्नमाचरते यस्तु द्वारकां प्रति गच्छताम् । नरके मज्जते मूढः कल्पमात्रं तु रौरवे

विघ्नमाचरते यस्तु द्वारकां प्रति गच्छताम् । नरके मज्जते मूढः कल्पमात्रं तु रौरवे ॥

Verse 28

मार्गस्थितस्य यो धन्यः प्रयच्छति कमण्डलु्म् । प्रपादानसहस्रस्य फलमाप्नोति मानवः

मार्गस्थितस्य यो धन्यः प्रयच्छति कमण्डलुम् । प्रपादानसहस्रस्य फलमाप्नोति मानवः ॥

Verse 29

यात्रायां गच्छमानस्य पादभ्यंगं ददाति यः । पादप्रक्षालनं चैव सर्वान्कामानवाप्नुयात्

यात्रायां गच्छमानस्य पादाभ्यङ्गं ददाति यः । पादप्रक्षालनं चैव सर्वान्कामानवाप्नुयात् ॥

Verse 30

गाथां शृणोति यो विष्णोर्गीतं च गायतः पथि । दानं ददाति विप्रेन्द्रास्तस्माद्धन्यतरो न हि

हे विप्रेन्द्र! यो पथि विष्णोर्गाथाः शृणोति, गीयमानं च गीतं शृण्वन् स्वयं च गायतः, दानं च ददाति—तस्माद् धन्यतरो न हि।

Verse 31

कैलासशिखरावासं श्वेताभ्रमिव निर्मलम् । प्रासादं कृष्णदेवस्य यः पश्यति नरोत्तमः

कैलासशिखरावासं यथा, श्वेताभ्रमिव निर्मलं दीप्तिमत्; कृष्णदेवस्य प्रासादं यो पश्यति स नरोत्तमः।

Verse 32

दूराद्धेममयं दृष्ट्वा कलशं ध्वजसंयुतम् । वाहनं संपरित्यज्य लुठते धरणीं गतः

दूराद्धेममयं कलशं ध्वजसंयुतं दृष्ट्वा, वाहनं संपरित्यज्य, भूमौ अवतीर्य भक्त्या धरणीं लुठति।

Verse 34

पञ्चसूनाकृतं पापं तथाऽधर्मकृतं च यत् । कृमिकीटपतंगाश्च निहताः पथि गच्छता । परान्नं परपानीयमस्पृश्य स्पर्शसंगमम् । तत्सर्वं नाशमाप्नोति भगवत्केतुदर्शनात्

पञ्चसूनाकृतं पापं तथाऽଧर्मकृतं च यत्, पथि गच्छता कृमिकीटपतंगानां निहननं च; परान्नं परपानीयम्, अस्पृश्यस्पर्शसंगमं च—तत्सर्वं भगवत्केतुदर्शनात् नाशमाप्नोति।

Verse 35

पठेन्नामसहस्रं तु स्तवराजमथापि वा । गजेन्द्रमोक्षणं चैव पथि गच्छञ्छनैः शनैः

पथि गच्छञ्छनैः शनैः, नामसहस्रं वा स्तवराजं वा, गजेन्द्रमोक्षणं चैव पठेत्।

Verse 36

गायमानो भगवतः प्रादुर्भावाननेकधा । नृत्यद्भिर्हर्षसंयुक्तैर्हृष्यमाणः पुनःपुनः । स्वयं नृत्यन्हर्षयुक्तो भक्तो गच्छेद्धरेः पुरम्

भगवतः प्रादुर्भावान् अनेकधा गायमानः, हर्षसंयुक्तैर्नृत्यद्भिर्भक्तैः सह पुनःपुनः हृष्यमाणः; स्वयं च हर्षयुक्तो नृत्यन् भक्तो हरिपुरं गच्छेत्।

Verse 37

विष्णोः क्रीडाकरं स्थानं भुक्तिमुक्तिप्रदायकम् । यस्मिन्दृष्टे कलौ नॄणां मुक्तिरेवोपजायते

एतद् विष्णोः क्रीडाकरं स्थानं भुक्तिमुक्तिप्रदायकम्; यस्मिन् दृष्टे कलौ अपि नॄणां मुक्तिरेवोपजायते।

Verse 38

प्रह्लाद उवाच । पूर्वं हि देवराजेन बृहस्पतिरुदारधीः । प्रणम्य परया भक्त्या पृष्टश्च स महामतिः

प्रह्लाद उवाच—पूर्वं हि देवराजेन परया भक्त्या प्रणम्य, उदारधीर्महामतिः बृहस्पतिः पृष्टः।

Verse 39

इन्द्र उवाच । द्वारकायाश्च माहात्म्यं कथयस्व प्रसादतः । चतुर्युगं यथाभागैर्धर्मवृद्धिं जनो लभेत्

इन्द्र उवाच—प्रसादतः द्वारकायाश्च माहात्म्यं कथयस्व; चतुर्युगं यथाभागैः कथय, येन जनो धर्मवृद्धिं लभेत्।

Verse 40

एतच्छ्रुत्वा महेन्द्रस्य वचनं मुनिसत्तमाः । बृहस्पतिरुवाचैनं महेन्द्रं देव संवृतम्

महेन्द्रस्यैतद्वचनं श्रुत्वा मुनिसत्तमाः; देवैः संवृतं महेन्द्रं प्रति बृहस्पतिः उवाच।

Verse 41

बृहस्पतिरुवाच । कृतं त्रेता द्वापरं च कलिश्च सुरसत्तम । चतुर्युगमिदं प्रोक्तं तत्त्वतो मुनिसत्तमैः

बृहस्पतिरुवाच—हे सुरसत्तम! कृतं त्रेता द्वापरं कलिश्चेति चतुर्युगसमूहः; एतत् तत्त्वतः मुनिसत्तमैः सम्यग् व्याख्यातम्।

Verse 42

कृते धर्मश्चतुष्पादो वेदादिफलमेव च । तीर्थं दानं तपो विद्या ध्यानमायुररोगता

कृते युगे धर्मश्चतुष्पादः प्रतिष्ठितः; वेदादिधर्माणां फलमपि पूर्णतया लभ्यते। तीर्थं दानं तपो विद्या ध्यानमायुररोगता च तस्मिन्न् युगे समृद्धिमन्ति।

Verse 43

पादहीनं सर्वमेतद्युगं त्रेताभिधं प्रभो । पादद्वयं द्वापरे तु सर्वस्यैतस्य वासव

हे प्रभो! त्रेताभिधे युगे सर्वमेतत् पादहीनं भवति। वासव! द्वापरे तु सर्वस्यैतस्य पादद्वयमेवावशिष्यते।

Verse 44

पादेनैकेन तत्सर्वं विभागे प्रथमे कलौ । ऊर्ध्वं विनाशः सर्वस्य भविष्यति न संशयः

कलौ प्रथमे विभागे तत्सर्वं पादेनैकेनैव तिष्ठति। तत ऊर्ध्वं सर्वस्य विनाशो भविष्यति—न संशयः।

Verse 45

मन्त्रास्तीर्थानि यज्ञाश्च तपो दैवादिकं तथा । प्रगच्छंति समुच्छेदं वेदाः शास्त्राणि चैव हि

मन्त्रास्तीर्थानि यज्ञाश्च तपो दैवादिकं तथा। प्रगच्छन्ति समुच्छेदं; वेदाः शास्त्राणि चैव हि (अपि) विच्छिद्यन्ते।

Verse 46

म्लेच्छप्रायाश्च भूपाला भविष्यन्त्यमराधिप । लोकः करिष्यते निन्दां साधूनां व्रतचारिणाम्

अमराधिप! भूपालाः प्रायो म्लेच्छस्वभावा भविष्यन्ति; लोकश्च व्रतचारिणां साधूनां निन्दां करिष्यति।

Verse 47

प्रह्लाद उवाच । श्रुत्वा बृहस्पतेर्वाक्यमेतत्तीर्थस्य भो द्विजाः । प्रकंपिताः सुराः सर्वे म्लेच्छ संसर्गजाद्भयात्

प्रह्लाद उवाच—भो द्विजाः! एतत्तीर्थविषये बृहस्पतेर्वाक्यं श्रुत्वा म्लेच्छसंसर्गजाद्भयात् सर्वे सुराः प्रकम्पिताः।

Verse 48

बृहस्पतिं सुरगुरुं पप्रच्छुर्विनयान्विताः । म्लेच्छसंसर्गजो दोषो गंगयापि न पूयते

विनयान्विताः सुराः सर्वे सुरगुरुं बृहस्पतिं पप्रच्छुः—‘म्लेच्छसंसर्गजो दोषो गङ्गयापि न पूयते’ इति।

Verse 49

कथयस्व प्रसादेन स्थानं कलिविवर्जितम् । यत्र गत्वा निवत्स्यामो यास्यामो निर्वृतिं पराम्

प्रसादेन कथयस्व कलिविवर्जितं स्थानम्; यत्र गत्वा वयं निवत्स्यामो निर्वृतिं परां यास्यामः।

Verse 50

येन दुःखविनिर्मुक्ता भविष्यामो गतव्यथाः । कृपया सुमुखो भूत्वा ब्रूहि तीर्थं हिताय नः

येन दुःखविनिर्मुक्ता गतव्यथाः भविष्यामः; कृपया सुमुखो भूत्वा तीर्थं ब्रूहि नः हिताय।

Verse 51

प्रह्लाद उवाच । एतच्छ्रुत्वा सुरेन्द्रस्य वाक्यमंगिरसां वरः । चिरं ध्यात्वा जगादेदं वाक्यं देवपुरोहितः

प्रह्लाद उवाच—सुरेन्द्रस्यैतद्वचनं श्रुत्वा, अङ्गिरसां वरः देवपुरोहितो बृहस्पतिः चिरं ध्यात्वा ततः इदं वाक्यमुवाच।

Verse 52

बृहस्पतिरुवाच । पञ्चक्रोशप्रमाणं हि तीर्थं तीर्थवरोत्तमम् । द्वारकानाम विख्यातं कलिदोषविवर्जितम्

बृहस्पतिरुवाच—पञ्चक्रोशप्रमाणं हि तीर्थं तीर्थवरोत्तमम्; द्वारकानाम विख्यातं कलिदोषविवर्जितम्।

Verse 53

विष्णुना निर्मितं स्थानं लोकस्य गतिदायकम् । मुक्तिदं कलिकाले तु ज्ञानहीनजनस्य च

विष्णुना निर्मितं स्थानं लोकस्य गतिदायकम्; मुक्तिदं कलिकाले तु ज्ञानहीनजनस्य च।

Verse 54

ऊषरं कर्मणां क्षेत्रं पुण्यं पापविनाशनम् । न प्ररोहंति पापानि पुनर्नष्टानि तत्र वै

ऊषरं कर्मणां क्षेत्रं पुण्यं पापविनाशनम्; न प्ररोहन्ति पापानि पुनर्नष्टानि तत्र वै।

Verse 55

तिस्रः कोटयोऽर्धकोटी च तीर्थानीह महीतले

तिस्रः कोटयोऽर्धकोटी च तीर्थानि इह महीतले—अत्र सन्ति प्रसिद्धानि पुण्यप्रदायिनि।

Verse 56

एवं तीर्थयुता तत्र द्वारका मुक्तिदायका । सेवनीया प्रयत्नेन प्राप्य मानुष्यमुत्तमम्

एवं तीर्थसमाकीर्णा तत्र द्वारका मुक्तिप्रदा। उत्तमं मानुषं जन्म प्राप्य तां प्रयत्नतः सेवेत्॥

Verse 57

प्रह्लाद उवाच । बृहस्पतेर्वचः श्रुत्वा शतक्रतुरथाऽब्रवीत् । वाचस्पते मम इहि द्वारवत्या महोदयम् । गमने किं फलं प्रोक्तं कृष्णदेवस्य दर्शने

प्रह्लाद उवाच। बृहस्पतेर्वचः श्रुत्वा शतक्रतुरथाब्रवीत्। वाचस्पते ब्रूहि मे द्वारवत्याः महोदयम्; गमने किं फलं प्रोक्तं कृष्णदेवदर्शने॥

Verse 58

अन्यानि तत्र तीर्थानि मुख्यानि वद मे गुरो । यथाभिषेके गोमत्याः फलं यदपि संगमे

अन्यानि तत्र तीर्थानि मुख्यानि वद मे गुरो। गोमतीसंगमे स्नाने यद् फलं तदपि ब्रूहि॥

Verse 59

बृहस्पतिरुवाच । श्रूयतां तात वक्ष्यामि माहात्म्यं द्वारकोद्भवम् । मनुष्यरूपो भगवान्यत्र क्रीडति केशवः

बृहस्पतिरुवाच। श्रूयतां तात वक्ष्यामि माहात्म्यं द्वारकोद्भवम्। यत्र मानुषरूपेण क्रीडति भगवान् केशवः॥

Verse 60

नारायणः स ईशानो ध्येयश्चादौ जगन्मयः । स एव देवतामुख्यः पुरीं द्वारवतीं स्थितः

नारायणः स ईशानो ध्येयश्चादौ जगन्मयः। स एव देवतामुख्यः पुरीं द्वारवतीं स्थितः॥

Verse 61

एकैकस्मिन्पदे दत्ते पुरीं द्वारवतीं प्रति । पुण्यं क्रतुसहस्रेण कलौ भवति देहिनाम्

कलौ देहिनां द्वारवतीपुरीं प्रति एकैकस्मिन्पदे दत्ते क्रतुसहस्रसमं पुण्यं भवति।

Verse 62

कलौ कृष्णपुरीं रम्यां ये गच्छंति नरोत्तमाः । कुलकोटिशतैर्युक्तास्ते गच्छन्ति हरेः पदम्

कलौ रम्यां कृष्णपुरीं ये नरोत्तमा गच्छन्ति, ते कुलकोटिशतैर्युक्ता हरेः पदं गच्छन्ति।

Verse 63

ये ध्यायंति मनोवृत्त्या गमनं द्वारकां प्रति । तेषां विलीयते पापं पूर्वजन्मायुतैः कृतम्

ये मनोवृत्त्या द्वारकां प्रति गमनं ध्यायन्ति, तेषां पूर्वजन्मायुतैः कृतं पापं विलीयते।

Verse 64

कृष्णस्य दर्शने बुद्धिर्जायते यस्य देहिनः । वक्त्रावलोकनात्तस्य पापं याति सहस्रधा

कृष्णदर्शने यस्य देहिनो बुद्धिर्जायते, तस्य वक्त्रावलोकनात् पापं सहस्रधा भिद्यते विनश्यति।

Verse 65

ये गता द्वारकायां च ये मृताः कृष्णसन्निधौ । न तेषां पुनरावृत्तिर्यावदाभूतसंप्लवम्

ये द्वारकायां गताः, ये च कृष्णसन्निधौ मृताः, तेषां पुनरावृत्तिर्न भवति यावदाभूतसंप्लवम्।

Verse 66

सुलभा मथुरा काशी ह्यवन्ती च तथा सुराः । अयोध्या सुलभा लोके दुर्लभा द्वारका कलौ

सुलभा मथुरा काशी ह्यवन्ती च तथा सुरालयाः। अयोध्यापि सुलभा लोके, कलौ तु दुर्लभा द्वारका॥

Verse 67

गत्वा कृष्णपुरीं रम्यां षण्मासात्कृष्णसंनिधौ । जीवन्मुक्तास्तु ते ज्ञेयाः सत्यमेतत्सुरोत्तम

गत्वा कृष्णपुरीं रम्यां षण्मासान् कृष्णसन्निधौ। जीवन्मुक्तास्तु ते ज्ञेयाः सत्यं एतत् सुरोत्तम॥

Verse 68

कृष्णक्रीडाकरं स्थानं वाञ्छन्ति मनसा प्रिये । तेषां हृदि स्थितं पापं क्षालयेत्प्रेतनायकः

कृष्णक्रीडाकरं स्थानं वाञ्छन्ति मनसा प्रिये। तेषां हृदि स्थितं पापं क्षालयेत् प्रेतनायकः॥

Verse 69

अत्युग्राण्यपि पापानि तावत्तिष्ठन्ति विग्रहे । यावन्न गच्छति नरः कलौ द्वारवतीं प्रति

अत्युग्राण्यपि पापानि तावत्तिष्ठन्ति विग्रहे। यावन्न गच्छति नरः कलौ द्वारवतीं प्रति॥

Verse 70

पुण्यसंख्या च तीर्थानां ब्रह्मणा विहिता पुरा । दानाध्ययन संज्ञानां मुक्त्वा द्वारवतीं कलौ

पुण्यसंख्या च तीर्थानां ब्रह्मणा विहिता पुरा। दानाध्ययनसंज्ञानां मुक्त्वा द्वारवतीं कलौ॥

Verse 71

चक्रतीर्थे तु यो गच्छेत्प्रसंगेनापि मानवः । कुलैकविंशतियुतः स गच्छेत्परमं पदम्

चक्रतीर्थं तु यः कश्चित् प्रसङ्गेनापि मानवः। स कुलैकविंशतियुतः परमं पदमाप्नुयात्॥

Verse 72

लोभेनाऽप्यपराधेन दम्भेन कपटेन वा । चक्रतीर्थं च यो गच्छेन्न पुनर्विशते भवम्

लोभेनाप्यपराधेन दम्भेन कपटेन वा। चक्रतीर्थं यो गच्छेत् स न पुनर्भवमाप्नुयात्॥

Verse 73

प्रयागे ह्यस्थिपातेन यत्फलं परिकीर्तितम् । तदेव शतसाहस्रं चक्रतीर्थास्थिपातनात्

प्रयागेऽस्थिपातनजं यत्फलं परिकीर्तितम्। तदेव शतसाहस्रं चक्रतीर्थेऽस्थिपातनात्॥

Verse 74

पृथिव्यां चैव तत्तीर्थं परमं परिकीर्तितम् । चक्रतीर्थमिति ख्यातं ब्रह्महत्याविनाशनम्

पृथिव्यां परमं तीर्थं चक्रतीर्थमिति श्रुतम्। ब्रह्महत्यामहापापविनाशनमिति कीर्तितम्॥

Verse 75

ये ये कुले भविष्यंति तत्पूर्वं मानवाः क्षितौ । सर्वे विष्णुपुरं यांति चक्रतीर्थास्थिपातनात्

ये ये कुलेऽतीतजाता ये च भाव्याः क्षितौ जनाः। सर्वे विष्णुपुरं यान्ति चक्रतीर्थेऽस्थिपातनात्॥

Verse 76

किं जातैर्बहुभिः पुत्रैर्गणनापूरकात्मकैः । वरमेको भवेत्पुत्रश्चक्रतीर्थं तु यो व्रजेत्

किं जातैर्बहुभिः पुत्रैर्गणनापूरकात्मकैः। वरमेको भवेत्पुत्रः, यश्चक्रतीर्थं तु व्रजेत्॥

Verse 77

तपसा किं प्रतप्तेन दानेनाध्ययनेन किम् । सर्वावस्थोऽपि मुच्येत गतः कृष्णपुरीं यदि

तपसा किं प्रतप्तेन दानेनाध्ययनेन किम्। सर्वावस्थोऽपि मुच्येत गतः कृष्णपुरीं यदि॥

Verse 78

कलिकाल कृतैर्दोषैरत्युग्रैरपि मानवः । कलौ कृष्णमुखं दृष्ट्वा लिप्यते न कदाचन

कलिकालकृतैर्दोषैरत्युग्रैरपि मानवः। कलौ कृष्णमुखं दृष्ट्वा लिप्यते न कदाचन॥

Verse 79

दानं चाध्ययनं शौचं कारणं न हि पुत्रक । हीनवर्णोऽपि पापात्मा गतः कृष्णपुरीं यदि

दानं चाध्ययनं शौचं कारणं न हि पुत्रक। हीनवर्णोऽपि पापात्मा गतः कृष्णपुरीं यदि॥

Verse 80

वाराणस्यां कुरुक्षेत्रे नर्मदायां च यत्फलम् । तत्फलं निमिषार्धेन द्वारवत्यां दिनेदिने

वाराणस्यां कुरुक्षेत्रे नर्मदायां च यत्फलम्। तत्फलं निमिषार्धेन द्वारवत्यां दिनेदिने॥

Verse 81

धन्यानामपि धन्यास्ते देवानामपि देवताः । कृष्णोपरि मतिर्येषां हीयते न कदाचन

धन्यानामपि धन्यास्ते देवानामपि देवताः, येषां कृष्णे परा बुद्धिर्न कदाचन हीयते।

Verse 82

श्रवणद्वादशीयोगे गोमत्युदधिसंगमे । स्नात्वा कृष्णसुतं दृष्ट्वा लिप्यते नैव स क्वचित्

श्रवणद्वादशीयोगे गोमत्युदधिसंगमे स्नात्वा कृष्णसुतं दृष्ट्वा न लिप्यते स कर्हिचित्।

Verse 83

यस्य कस्यापि मासस्य द्वादशी प्राप्य मानवः । कृष्णक्रीडापुरीं दृष्ट्वा मुक्तः संसारगह्वरात्

यस्य कस्यापि मासस्य द्वादशीं प्राप्य मानवः कृष्णक्रीडापुरीं दृष्ट्वा मुक्तः संसारगह्वरात्।

Verse 84

येषां कृष्णालये प्राणा गताः सुरपते कलौ । स्वर्गान्न तेषामावृत्तिः कल्पकोटिशतैरपि

येषां कृष्णालये प्राणा गताः सुरपते कलौ, स्वर्गान्न तेषामावृत्तिः कल्पकोटिशतैरपि।

Verse 85

विज्ञेया मानुषा वत्स गर्भस्थास्ते महीतले । द्वारवत्यां न यैर्देवो दृष्टः कंसनिषूदनः

विज्ञेया मानुषा वत्स गर्भस्थास्ते महीतले, द्वारवत्यां न यैर्देवो दृष्टः कंसनिषूदनः।

Verse 86

दुर्लभो द्वारकावासो दुर्लभं कृष्णदर्शनम् । दुर्लभं गोमतीस्नानं दुर्लभो रुक्मिणीपतिः

दुर्लभो द्वारकावासः, दुर्लभं श्रीकृष्णदर्शनम्। दुर्लभं गोमतीस्नानं, दुर्लभो रुक्मिणीपतिः॥

Verse 87

तपः परं कृतयुगे त्रेतायां ज्ञानमुच्यते । द्वापरे तु परो यज्ञः कलौ केशवकीर्तनम्

तपः परं कृतयुगे, त्रेतायां ज्ञानमुच्यते। द्वापरे तु परो यज्ञः, कलौ केशवकीर्तनम्॥

Verse 88

हेमभारसहस्रैस्तु दत्तैर्यत्फलमाप्यते । दृष्ट्वा तत्कोटि गुणितं हरेः सर्वप्रदं मुखम्

हेमभारसहस्रैस्तु दत्तैर्यत्फलमाप्यते। दृष्ट्वा तत्कोटिगुणितं हरेः सर्वप्रदं मुखम्॥

Verse 89

द्वारकायां च यद्दत्तं शंखोद्धारे तथैव च । पिंडारके महातीर्थे दत्तं चैवाक्षयं भवेत्

द्वारकायां च यद्दत्तं शंखोद्धारे तथैव च। पिंडारके महातीर्थे दत्तं चैवाक्षयं भवेत्॥

Verse 90

गोमहिष्यादि यद्दत्तं सुवर्णवसनानि च । वृषो भूमिग्रहो रूप्यं कन्यादानं तथैव च

गोमहिष्यादि यद्दत्तं सुवर्णवसनानि च। वृषो भूमिग्रहो रूप्यं कन्यादानं तथैव च॥

Verse 91

यच्चान्यदपि देवेन्द्र त्रिषु स्थानेषु यच्छति । तन्मुक्तिकारकं प्रोक्तं पितॄणामात्मनस्तथा

यच्चान्यदपि देवेन्द्र त्रिषु स्थानेषु यच्छति, तन्मुक्तिकारकं प्रोक्तं पितॄणामात्मनस्तथा।

Verse 92

ऊषरं हि यतो लोके क्षेत्रमेतत्प्रकीर्तितम् । अतो मुक्तिकरं सर्वं दानं चोक्तं महर्षिभिः

ऊषरं हि यतो लोके क्षेत्रमेतत्प्रकीर्तितम्, अतो मुक्तिकरं सर्वं दानं चोक्तं महर्षिभिः।

Verse 93

यत्किंचित्कुरुते तत्र दानं क्रीडावगाहनम् । तदनन्तफलं प्राह भगवान्मधुसूदनः

यत्किंचित्कुरुते तत्र दानं क्रीडावगाहनम्, तदनन्तफलं प्राह भगवान्मधुसूदनः।

Verse 94

प्रेतत्वं नैव तस्यास्ति न याम्या नारकी व्यथा । येन द्वारवतीं गत्वा कृतं कृष्णाऽवलोकनम्

प्रेतत्वं नैव तस्यास्ति न याम्या नारकी व्यथा, येन द्वारवतीं गत्वा कृतं कृष्णावलोकनम्।

Verse 95

वारिमात्रेण गोमत्यां पिण्डदाने कृते कलौ । पितॄणां जायते तृप्तिर्यावदाभूतसंप्लवम्

वारिमात्रेण गोमत्यां पिण्डदाने कृते कलौ, पितॄणां जायते तृप्तिर्यावदाभूतसंप्लवम्।

Verse 96

नित्यं कृष्णपुरीं रम्यां ये स्मरन्ति गृहस्थिताः । नमस्याः सर्वलोकानां देवानां च सुरोत्तम

ये गृहस्थिताः नित्यं रम्यां कृष्णपुरीं स्मरन्ति, ते सर्वलोकानां देवानां च नमस्याः, हे सुरोत्तम।

Verse 97

ब्रह्मज्ञानं गयाश्राद्धं मरणं गोग्रहेषु च । वासः पुंसां द्वारकायां मुक्तिरेषा चतुर्विधा

ब्रह्मज्ञानं गयाश्राद्धं गोग्रहेषु मरणं च; द्वारकायां वासश्च—एषा पुंसां चतुर्विधा मुक्तिरुच्यते।

Verse 98

ब्रह्मज्ञानेन मुच्यन्ते प्रयागे मरणेन वा । अथवा स्नानमात्रेण गोमत्यां कृष्णसंनिधौ

ब्रह्मज्ञानेन मुच्यन्ते प्रयागे मरणेन वा; अथवा गोमत्यां कृष्णसंनिधौ स्नानमात्रेणापि।

Verse 99

कृतार्थः कृतपुण्योऽहं ब्रवीत्येवं महोदधिः । पवित्रितं च मद्गात्रं गोमतीवारिसंप्लवात्

एवं महोदधिः ब्रवीति—‘कृतार्थः कृतपुण्योऽहं; गोमतीवारिसंप्लवात् मद्गात्रं पवित्रितं।’

Verse 100

अत्युग्राण्यपि पापानि तावत्तिष्ठंति विग्रहे । यावत्स्नानं न गोमत्यां वारिणा पापहारिणा

अत्युग्राण्यपि पापानि तावत् विग्रहे तिष्ठन्ति, यावत् पापहारिणा गोमतीवारिणा स्नानं न भवति।

Verse 101

चक्रतीर्थे नरः स्नात्वा गोमत्यां रुक्मिणीह्रदे । दृष्ट्वा कृष्णमुखं रम्यं कुलानां तारयेच्छतम्

चक्रतीर्थे नरः स्नात्वा गोमत्यां रुक्मिणीह्रदे । कृष्णस्य रम्यं मुखं दृष्ट्वा स्वकुलानां शतं तारयेत् ॥

Verse 102

कृष्णं च ये द्वारवतीं मनुष्याः स्मरंति नित्यं हरिभक्तियुक्ताः । विधूतपापाः किल संभवांते गच्छंति लोकं परमं मुरारेः

ये मनुष्याः हरिभक्तियुक्ताः कृष्णं द्वारवतीं च नित्यं स्मरन्ति । विधूतपापाः किल देहान्ते मुरारेः परमं लोकं गच्छन्ति ॥

Verse 103

अधौतपादः प्रथमं नमस्कुर्याद्गणेश्वरम् । सर्वविघ्रविनाशश्च जायते नात्र संशयः

अधौतपादोऽपि प्रथमं नमस्कुर्याद्गणेश्वरम् । ततः सर्वविघ्ननाशो जायते नात्र संशयः ॥

Verse 104

नीलोत्पलदलश्यामं कृष्णं देवकिनन्दनम् । दण्डवत्प्रणमेत्प्रीत्या प्रणमेदग्रजं पुनः

नीलोत्पलदलश्यामं कृष्णं देवकिनन्दनम् । प्रीत्या दण्डवत्प्रणमेत् प्रणमेदग्रजं पुनः ॥

Verse 105

बाल्ये च यत्कृतं पापं कौमारे यौवने तथा । दर्शनात्कृष्णदेवस्य तन्नश्येन्नात्र संशयः

बाल्ये च यत्कृतं पापं कौमारे यौवने तथा । कृष्णदेवस्य दर्शनात् तन्नश्येन्नात्र संशयः ॥

Verse 106

वाण्याऽथ मनसा यच्च कर्मणा समुपार्जितम् । पापं जन्मसहस्रेण तन्नश्येन्नात्र संशयः

वाचा मनसा कर्मणा च यत् पापं समुपार्जितम् । जन्मसहस्रकृतं तन्नश्यति, नात्र संशयः ॥

Verse 107

हेमभारसहस्रैस्तु दत्तैर्यत्फलमाप्यते । तत्फलं कोटिगुणितं कृष्णवक्त्रावलोकनात्

हेमभारसहस्रैस्तु दत्तैर्यत् फलमाप्यते । तत्फलं कोटिगुणितं कृष्णवक्त्रावलोकनात् ॥

Verse 108

नमस्कृत्य च देवेशं पुण्डरीकाक्षमच्युतम् । दुर्वाससं महेशानं द्वारकापरिरक्षकम्

देवेशं पुण्डरीकाक्षमच्युतं नमस्कृत्य । दुर्वाससं महेशानं द्वारकापरिरक्षकम् ॥

Verse 109

प्रणम्य परया भक्त्या वैनतेयसमन्वितम् ।ऽ । द्वारमागत्य च पुनः स्वर्गद्वारोपमं शुभम्

परया भक्त्या वैनतेयसमन्वितं प्रणम्य । द्वारमागत्य पुनः स्वर्गद्वारोपमं शुभम् ॥

Verse 110

विश्रम्य च मुहूर्त्तार्द्धं सुहृद्भिर्बान्धवैर्वृतः । तत्राश्रितान्समाहूय ब्राह्मणान्मन्त्रकोविदान् । पूजाद्रव्यं समानीय ततस्तीर्थं व्रजेद्बुधः

मुहूर्त्तार्धं विश्रम्य सुहृद्भिर्बान्धवैर्वृतः । तत्राश्रितान् समाहूय ब्राह्मणान् मन्त्रकोविदान् । पूजाद्रव्यं समानीय ततस्तीर्थं व्रजेद्बुधः ॥