Adhyaya 39

Verse 1

श्रीप्रह्लाद उवाच । जया च विजया चैव जयंती पापनाशिनी । उन्मीलिनी वंजुली च त्रिस्पृशा पक्षवर्द्धिनी

श्रीप्रह्लाद उवाच—जया च विजया चैव, जयंती पापनाशिनी; उन्मीलिनी वञ्जुली च, त्रिस्पृशा पक्षवर्द्धिनी।

Verse 2

पुण्यं सर्वपुराणानां ते लभंते दिनेदिने । पक्वान्नं ये प्रकुर्वंति हविर्द्धान्यसमुद्भवम्

दिनेदिने ते लभन्ते पुण्यं सर्वपुराणसम्मतम्; ये पक्वान्नं प्रकुर्वन्ति हविर्धान्यसमुद्भवम्।

Verse 3

जागरे पद्मनाभस्य घृतेनैव सुपाचितम् । वर्तिद्वयसमायुक्तं दीपं घृतसमन्वितम्

पद्मनाभस्य जागरे घृतेनैव सुपाचितम्; वर्तिद्वयसमायुक्तं दीपं घृतसमन्वितम्।

Verse 4

यः कुर्य्याज्जागरे विष्णोः शालिग्रामशिलाग्रतः । शालग्रामशिलाग्रे तु ये प्रकुर्वंति जागरम्

यः कुर्याज्जागरे विष्णोः शालिग्रामशिलाग्रतः; शालिग्रामशिलाग्रे तु ये प्रकुर्वन्ति जागरम्।

Verse 5

कुर्वंति नृत्यवाद्ये च लोकानां रंजनाय च । संछादयंति कुसुमैः शालिग्रामशिलां च ये

नृत्यवाद्यं च कुर्वन्ति लोकानां रञ्जनाय च; संछादयन्ति कुसुमैः शालिग्रामशिलां च ये।

Verse 6

चक्रांकितां विशेषेण प्रतिमां वैष्णवीं द्विजाः । चंदनं च सकर्पूरं कृष्णागुरुसमन्वितम्

चक्राङ्कितां विशेषेण वैष्णवीं प्रतिमां द्विजाः पूजयेत्; चन्दनं सकर्पूरं कृष्णागुरुसमन्वितं च समर्पयेत्।

Verse 7

युक्तं मृगमदेनापि यः करोति विलेपनम् । द्वादश्यां देवदेवस्य रात्रौ जागरणे सदा

यो मृगमदेनापि युक्तं विलेपनं करोति, स द्वादश्यां देवदेवस्य रात्रौ जागरणे सदा (रतः) भवति।

Verse 8

तस्य पुण्यं प्रवक्ष्यामि संक्षेपेण च वोऽग्रतः । तत्फलं कोटितीर्थे तु उज्जयिन्यां महालये

तस्य पुण्यं संक्षेपेण वोऽग्रतः प्रवक्ष्यामि; तत्फलं कोटितीर्थे उज्जयिन्यां महालये (प्राप्यते)।

Verse 9

वाराणस्यां कुरुक्षेत्रे मथुरायां त्रिपुष्करे । अयोध्यायां प्रयागे च तीर्थे सागरसंगमे

वाराणस्यां कुरुक्षेत्रे मथुरायां त्रिपुष्करे; अयोध्यायां प्रयागे च, तीर्थे सागरसङ्गमे च (यत्फलं तत्समम्)।

Verse 10

सर्वपुण्येषु तीर्थेषु देवतायतनेषु च । कृतैर्यज्ञायुतैस्तत्र व्रतदानैश्च पुष्कलैः

सर्वपुण्येषु तीर्थेषु देवतायतनेषु च; तत्र कृतैर्यज्ञायुतैः, पुष्कलैर्व्रतदानैश्च (यत्पुण्यं तत्समम्)।

Verse 11

वेदैरधीतैर्यत्पुण्यं पुराणैश्चावगाहितैः । तपोभिश्चरितैः पुण्यं सम्यगाश्रम पालनैः

वेदाध्ययनजन्यं यत्पुण्यं पुराणावगाहनसम्भवं च । तपोऽनुष्ठानकृतं पुण्यं तथा सम्यगाश्रमधर्मपालनजं च ॥

Verse 12

यत्फलं मुनिभिः प्रोक्तं वेदव्यासेन पुत्रक । तत्फलं जागरे विष्णोः पक्षयोः शुक्लकृष्णयोः

मुनिभिः प्रोक्तं यत्फलं वेदव्यासेन च पुत्रक । तदेव फलं विष्णोर्जागरे लभ्यते शुक्लकृष्णपक्षयोः ॥

Verse 13

हैमवत्यै पुरा प्रोक्तं कैलासे शूलपाणिना । नारदाय पुरा प्रोक्तं ब्रह्मणा मत्समीपतः

कैलासे शूलपाणिना हैमवत्यै पुरा प्रोक्तम् । ब्रह्मणा च पुरा नारदाय मत्समीपेऽभिहितं तत् ॥

Verse 14

अरुणेन वज्रहस्ताय कथितं पृच्छते पुरा । द्वादशीजागरस्योक्तं फलं विप्रा मया च वः । तत्कुरुध्वं द्विजा यूयं जागरं विष्णुवासरे

अरुणेन पुरा पृष्टे वज्रहस्ताय कथितम् । द्वादशीजागरस्योक्तं फलं विप्राः मया च वः । तस्माद् द्विजा यूयं कुरुध्वं विष्णुवासरे जागरम् ॥

Verse 15

सूत उवाच । इत्युक्त्वा ब्राह्मणान्प्राह बलिं पौत्रं स्वकं ततः । त्वमपि श्रद्धया पौत्र कुरु जागरणं हरेः

सूत उवाच । इत्युक्त्वा ब्राह्मणान् प्राह बलिं पौत्रं स्वकं ततः । त्वमपि श्रद्धया पौत्र कुरु जागरणं हरेः ॥

Verse 16

द्वारका मनसा ध्याता पापं वर्षशतान्वितम् । कीर्तनाच्छतजन्मोत्थं दहते नात्र संशयः

द्वारकां मनसा ध्यात्वा वर्षशतसञ्चितं पापं विनश्यति। तस्याः कीर्तनमात्रेण शतजन्मसमुद्भूतं पापं दह्यते—नात्र संशयः॥

Verse 17

पापं जन्मसहस्रोत्थं पदमात्रेण गच्छताम् । द्वारका हरते नूनं मुक्तिः कृष्णस्य दर्शनात्

द्वारकां प्रति पदमात्रेण गच्छतां जन्मसहस्रोत्थं पापं नूनं हरति। कृष्णदर्शनात् मुक्तिः स्यात्॥

Verse 18

न शक्नोति यदा गंतुं द्वारकां चैव मानवः । माहात्म्यं पठनीयं तु द्वारकासंभवं गृहे

यदा मानवो द्वारकां गन्तुं न शक्नोति, तदा द्वारकासम्बन्धि माहात्म्यं गृहेऽवश्यं पठनीयम्॥

Verse 19

दातव्यं वैष्णवानां तु श्रोतव्यं भक्तिभावतः । द्वादश्यां च विशेषेण पठनीयं तु जागरे

एतत् वैष्णवेभ्यो दातव्यं, भक्तिभावेन श्रोतव्यं च। द्वादश्यां विशेषेण जागरे पठनीयम्॥

Verse 20

द्वारका संभवं पुण्यं स संप्राप्नोति मानवः । प्रसादाद्वासुदेवस्य सत्यंसत्यं च भाषितम्

द्वारकासम्बवं पुण्यं मानवः प्राप्नोति वासुदेवप्रसादतः। सत्यं सत्यं मया प्रोक्तम्॥

Verse 21

गृहे संतिष्ठते नित्यं मथुरा द्वारका तथा । अवंती च तथा माया प्रयागं कुरुजांगलम्

गृहे यस्य नित्यं सन्तिष्ठन्ति मथुरा द्वारका च; अवन्ती माया च, प्रयागं कुरुजाङ्गलं च—सर्वं तत्रैव वसति।

Verse 22

त्रिपुष्करं नैमिषं च गंगाद्वारं च सौकरम् । चंद्रेशं चैव केदारं तथा रुद्रमहालयम्

त्रिपुष्करं नैमिषं च गङ्गाद्वारं च सौकरम्; चन्द्रेशं केदारं चैव तथा रुद्रमहालयम्—एतेऽपि तत्रैव समाविष्टाः।

Verse 23

वस्त्रापथं महादेवं महाकालं तथैव च । भूतेश्वरं भस्मगात्रं सोमनाथमुमापतिम्

वस्त्रापथं महादेवं महाकालं तथैव च; भूतेश्वरं भस्मगात्रं सोमनाथमुमापतिम्—एतान् शिवस्वरूपान् स्मरन्ति।

Verse 24

कोटिलिंगं त्रिनेत्रं च देवं भृगुवनेचरम् । दीपेश्वरं महानादं देवं चैवाचलेश्वरम्

कोटिलिङ्गं त्रिनेत्रं च देवं भृगुवनेचरम्; दीपेश्वरं महानादं देवं चैवाचलेश्वरम्—एते शैवतीर्थरूपाः कीर्त्यन्ते।

Verse 25

ब्रह्मादयः सुरगणा गृहे तिष्ठंति सर्वदा । पितरो नागगंधर्वा मुनयः सिद्धचारणाः

ब्रह्मादयः सुरगणा गृहे तिष्ठन्ति सर्वदा; पितरो नागगन्धर्वा मुनयः सिद्धचारणाः च।

Verse 26

तीर्थानि यानि कानि स्युरश्वमेधादयो मखाः । कृष्णजन्माष्टमीं पौत्र यः करोति विशेषतः

यानीह तीर्थानि सन्ति ये चाश्वमेधादयो मखाः । तेषां सर्वेषां फलं संक्षिप्य, कृष्णजन्माष्टमीं यो भक्त्या विशेषतः करोति, हे पौत्र, स एव लभते ॥

Verse 27

यथा भागवतं शास्त्रं तथा भागवतो नरः । उभयोरंतरं नास्ति हरहर्योस्तथैव च

यथा भागवतं शास्त्रं तथा भागवतो जनः । उभयोरन्तरं नास्ति; तथा हरिहरयोः समम् ॥

Verse 28

नीलीक्षेत्रं तु यो याति मूलकं भक्षयेत्तु यः । नैवास्ति नरकोद्धारं कल्पकोटिशतैरपि

यो नीलीक्षेत्रं गच्छति, मूलकं च भक्षयति; तस्य नरकात् उद्धारो नास्ति कल्पकोटिशतैरपि ॥

Verse 29

नीलीकर्म तु यः कुर्य्याद्ब्राह्मणो लोभमोहितः । नाप्नोति सुकृतं किंचित्कुर्य्याद्वा रसविक्रयम्

लोभमोहितो ब्राह्मणो यः नीलीकर्म करोति, स किञ्चित् अपि सुकृतं नाप्नोति; तथा रसविक्रयं कुर्यादपि (तदपि निष्फलम्) ॥

Verse 30

प्रसीदति न विश्वात्मा वैष्णवे चापमानिते । अश्वत्थं छेदयेद्यो वै एकैकस्मिंश्च पर्वणि

वैष्णवेऽपमानिते विश्वात्मा न प्रसीदति । यश्चाश्वत्थं छिनत्ति वै, विशेषतः प्रत्येकस्मिन् पर्वणि, स महापापभाग् ॥

Verse 31

मन्वंतराणि तावंति रौरवे वसतिर्भवेत् । अरिष्टकाष्ठैर्दैत्येंद्र कार्य्यं यः कुरुते क्वचित् । न पूजामर्घदानं च तस्य गृह्णाति भास्करः

तावन्मन्वन्तराणि रौरवे नरके तस्य वसतिर्भवति। हे दैत्येन्द्र, यः कश्चिदपि अरिष्टकाष्ठैः कार्यं करोति, तस्य पूजामर्घदानं च भास्करो न गृह्णाति।

Verse 32

छेदापकस्य चार्के तु च्छेदकस्य च दैत्यज । शतं जन्मानि दारिद्यं जायते च सरोगता

हे दैत्यज, अर्कस्य छेदापकोऽपि छेदकश्च—उभयोः शतं जन्मानि दारिद्र्यं सरोगता च जायते।

Verse 33

रोपयेत्पालयेद्यो वै सूर्य्यवृक्षं नरोत्तमः । सप्तकल्पं वसेत्सोऽत्र समीपे भास्करस्य हि

यः नरोत्तमः सूर्यवृक्षं रोपयेत् पालयेदपि, स सप्तकल्पान् अत्र भास्करस्य समीपे वसेत्।

Verse 34

रोपितैर्देववृक्षैस्तु यत्फलं लक्षकोटिभिः । न्यग्रोधवृक्षेणैकेन रोपितेन फलं हि तत्

देववृक्षाणां लक्षकोटिभिः रोपितैः यत्फलं लभ्यते, तदेव फलं रोपितेनैकेन न्यग्रोधवृक्षेण लभ्यते।

Verse 35

धात्रीद्रुमेऽप्येवमेव फलं भवति रोपिते । तुलसीरोपणे चैव अधिकं चापि सुव्रत । अमरत्वं च ते यांति नात्र कार्य्या विचारणा

धात्रीद्रुमेऽपि रोपिते एवमेव फलं भवति। तुलसीरोपणे तु अधिकं पुण्यं, हे सुव्रत; अमरत्वं च ते यान्ति—नात्र विचारणा।

Verse 36

द्वारकां कलिकाले तु प्रातरुत्थाय कीर्तयेत् । स सर्वपापनिर्मुक्तः स्वर्गं याति न संशयः

कलियुगे तु प्रातःसमये उत्थाय द्वारकां कीर्तयेत्। स सर्वपापनिर्मुक्तः स्वर्गं याति, न संशयः॥

Verse 37

रोहिणीसहिता ये न द्वादशी समुपोषिता । महापातकसंयुक्तः कल्पांते नाकमाप्नुयात्

रोहिणीयुक्तायां द्वादश्यां यः सम्यगुपोषणं न करोति। स महापातकयुक्तः कल्पान्तेऽपि नाकं नाप्नुयात्॥

Verse 38

वासरः को विना सूर्य्यं विना सोमेन का निशा । विना वृक्षेण को ग्रामो द्वादशी किं व्रतं विना

सूर्यं विना वासरः कः? सोमं विना निशा का? वृक्षं विना ग्रामः कः? व्रतं विना द्वादशी किम्?॥

Verse 39

गृहं च नरकं तस्य यमदण्डं द्वितीयकम् । न यत्र पठते नित्यं विष्णोर्नामसहस्रकम्

यत्र नित्यं विष्णोर्नामसहस्रकं न पठ्यते, तस्य गृहं नरकं एव; यमदण्डो द्वितीयकः॥

Verse 40

नरकं च भवेत्तस्य द्वितीयं यमशासनम् । नैव भागवतं यत्र पुराणं गीयते कलौ । अन्धकूपेषु क्षिप्यंते ज्वलितेषु हुताशने

यत्र कलौ भागवतं पुराणं नैव गीयते, तत्स्थानं नरकं भवेत्—यमशासनं द्वितीयम्। तेऽन्धकूपेषु क्षिप्यन्ते, ज्वलितेषु हुताशने॥

Verse 41

द्विषंति ये भागवतं न कुर्वंति दिनं हरेः । यमदूतैश्च नीयन्ते तथा भूमौ भवंति ते

ये भागवतं द्विषन्ति, हरेर्दिनं च न कुर्वन्ति, ते यमदूतैर्नीयन्ते; तथा च भूमौ पुनर्भवंति।

Verse 42

वाच्यमानं न शृण्वंति हरेश्चरितमुत्तमम् । करपत्रैश्च पीड्यंते सुतीव्रैर्यम शासनात्

वाच्यमानं हरेश्चरितमुत्तमं ये न शृण्वन्ति, ते यमशासनात् सुतीव्रैः करपत्रैः पीड्यन्ते।

Verse 43

निन्दां कुर्वंति ये पापा वैष्णवानां महात्मनाम् । तेषां निरयपातस्तु यावदाभूतसंप्लवम्

ये पापा महात्मनां वैष्णवानां निन्दां कुर्वन्ति, तेषां निरयपातो यावदाभूतसंप्लवम्।

Verse 44

गोकोटितीर्थादधिकं स्नानं तत्राधिकं भवेत् । ये पश्यंति महापुण्या गोपीचंदनमृत्तिकाम् । गंगास्नानफलं तेषां जायते नात्र संशयः

गोकोटितीर्थादप्यधिकं तत्र स्नानं भवेत्। ये महापुण्या गोपीचन्दनमृत्तिकां पश्यन्ति, तेषां गङ्गास्नानफलं जायते—नात्र संशयः।

Verse 45

वैष्णवानां प्रयच्छंति गोपीचं दनमृत्तिकाम् । येषां ललाटे तिलकः गोपीचंदनसंभवम्

ये वैष्णवेभ्यो गोपीचन्दनमृत्तिकां प्रयच्छन्ति, येषां ललाटे गोपीचन्दनसम्भवस्तिलकः, ते धन्याः।

Verse 46

गोपीचंदनपुंड्रेण द्वादश्यां जागरे कृते । विष्णोर्नामसहस्रस्य पाठेन मुक्तिमाप्नुयात्

गोपीचन्दनकृतवैष्णवतिलकपुण्ड्रेण द्वादश्यां जागरं कृत्वा विष्णोर्नामसहस्रं पठन् नरः मुक्तिमवाप्नुयात्।

Verse 47

ये नित्यं प्रातरुत्थाय वैष्णवानां तु कीर्तनम् । गोमतीस्मरणं कुर्युः कृष्णतुल्या न संशयः

ये नित्यं प्रातरुत्थाय वैष्णवानां कीर्तनं गोमतीस्मरणं च कुर्वन्ति, ते कृष्णतुल्या भवन्ति—न संशयः।

Verse 48

ये नित्यं प्रातरुत्थाय द्वारकेति वदंति च । तीर्थकोटिभवं पुण्यं लभंते च दिनेदिने

ये नित्यं प्रातरुत्थाय ‘द्वारका’ इति वदन्ति, ते दिनेदिने तीर्थकोटिसमुद्भवं पुण्यं लभन्ते।