Adhyaya 38

Verse 1

श्रीप्रह्लाद उवाच । द्वारकायाश्च माहात्म्यं शृणु पौत्र मयोदितम् । शृण्वतो गदतश्चापि मुक्तिः कृष्णाद्भवेद्ध्रुवम्

श्रीप्रह्लाद उवाच—द्वारकायाश्च माहात्म्यं शृणु पौत्र मयोदितम्। शृण्वतो गदतश्चापि कृष्णात् मुक्तिर्भवेद् ध्रुवम्॥

Verse 2

पुत्रेण लोकाञ्जयति पौत्रेणानन्त्यमश्नुते । अथ पुत्रस्य पौत्रेण नाकमेवाधिरोहति

पुत्रेण लोकान् जयति, पौत्रेणानन्त्यं समश्नुते। अथ पुत्रस्य पौत्रेण नाकमेवाधिरोहति॥

Verse 3

यस्य पुत्रः शुचिर्दक्षः पूर्वे वयसि धार्मिकः । विष्णुभक्तिं च कुरुते तं पुत्रं कवयो विदुः

यस्य पुत्रः शुचिर्दक्षः पूर्वे वयसि धार्मिकः। विष्णुभक्तिं च कुरुते तं पुत्रं कवयो विदुः॥

Verse 4

हेमशृंगं रौप्यखुरं सवत्सं कांस्यदोहनम् । सवस्त्रं कपिलानां तु सहस्रं च दिनेदिने

हेमशृङ्गं रौप्यखुरं सवत्सं कांस्यदोहनम्। सवस्त्रं कपिलानां तु सहस्रं च दिनेदिने॥

Verse 5

दत्त्वा यत्फलमाप्नोति ब्राह्मणे वेदपारगे । तत्फलं स्नानमात्रेण गोमत्यां मधुभिद्दिने

दत्त्वा यत्फलमाप्नोति ब्राह्मणे वेदपारगे। तत्फलं स्नानमात्रेण गोमत्यां मधुभिद्दिने॥

Verse 6

यस्त्वेकं भोजयेद्विप्रं द्वारकायां च संस्थितम् । सुभिक्षे भो द्विजश्रेष्ठाः फलं लक्षगुणं भवेत्

यस्त्वेकं भोजयेद्विप्रं द्वारकायां च संस्थितम्। सुभिक्षे भो द्विजश्रेष्ठाः फलं लक्षगुणं भवेत्॥

Verse 7

फलं लक्षगुणं प्रोक्तं दुर्भिक्षे कृष्णसन्निधौ । एवं धर्मानुसारेण दयाद्भिक्षां तु भिक्षुके

दुर्भिक्षकाले कृष्णसन्निधौ लक्षगुणं फलं प्रोक्तम्। अतः धर्मानुसारतः दयया भिक्षुकेभ्यः भिक्षां दद्यात्॥

Verse 8

अपि नः स कुले कश्चिद्भविष्यति नरोत्तमः । यो यतीनो कलौ प्राप्ते पितॄनुद्दिश्य दास्यति

कलौ प्राप्ते अस्माकं कुले कश्चिन्नरोत्तमो भविष्यति वा। यः पितॄनुद्दिश्य यतीनां दानं दास्यति॥

Verse 9

द्वारकायां विशे षेण सत्कृत्य कृष्णसन्निधौ । अन्नदानं यतीनां तु कौपीनाच्छादनानि च

द्वारकायां विशेषेण कृष्णसन्निधौ सत्कृत्य। यतीनां अन्नदानं कुर्यात्, कौपीनाच्छादनानि च॥

Verse 10

नात्मनः क्रतुभिः स्विष्टैर्नास्ति तीर्थैः प्रयोजनम् । यत्र वा तत्र वा कार्य्यं यतीनां प्रीणनं सदा

आत्मनः स्विष्टैः क्रतुभिः तीर्थैर्वा न प्रयोजनम्। यत्र कुत्रापि सदा यतीनां प्रीणनं कार्यम्॥

Verse 11

श्वपचादयोऽपि ते धन्या ये गता द्वारकां पुरीम् । प्राप्य भागवतान्ये वै पितॄनुद्दिश्य पुत्रकाः

श्वपचादयोऽपि धन्याः ये द्वारकां पुरीं गताः। तत्र भागवतान् प्राप्य पुत्रकाः पितॄनुद्दिश्य ददति॥

Verse 12

भक्त्या संपूजयिष्यंति वस्त्रैर्दानैश्च भूरिभिः

भक्त्या ते सम्यक् संपूजयिष्यन्ति, वस्त्रैः बहुभिर्दानैश्च समृद्धैः।

Verse 13

गयापिंडेन नास्माकं तृप्तिर्भवति तादृशी । यादृशी विष्णुभक्तानां सत्कारेणोप जायते

गयापिण्डेनापि नास्माकं तादृशी तृप्तिर्भवति, यादृशी विष्णुभक्तानां सत्कारेणोपजायते।

Verse 14

वैशाखे ये करिष्यंति द्वादशीं कृष्णसन्निधौ । कृष्णं संपूजयन्तश्च रात्रौ कुर्वंति जागरम्

वैशाखे ये करिष्यन्ति द्वादशीं कृष्णसन्निधौ, कृष्णं संपूजयन्तश्च रात्रौ जागरं कुर्वन्ति।

Verse 15

माहात्म्यं पठनीयं तु द्वारकासंभवं शुभम् । कृष्णस्य बालचरितं बालकृष्णादिदर्शनम्

द्वारकासंभवं शुभं माहात्म्यं तु पठनीयं, कृष्णस्य बालचरितं बालकृष्णादिदर्शनकथाश्च।

Verse 16

क्रीडनं गोकुलस्यैव क्रीडा गोपीजनस्य च । कृष्णावतारकर्माणि श्रोतव्यानि पुनःपुनः

गोकुलस्य क्रीडनं तथा गोपीजनस्यापि क्रीडा, कृष्णावतारकर्माणि श्रोतव्यानि पुनःपुनः।

Verse 17

रुक्मशृंगीं रौप्यखुरीं मुक्तालांगूलभूषिताम् । सवत्सां ब्राह्मणे दत्त्वा होमार्थं चाहिताग्नये

रुक्मशृङ्गीं रौप्यखुरीं मुक्तालाङ्गूलभूषितां सवत्सां धेनुं होमार्थं ब्राह्मणायाहिताग्नये दत्त्वा महत्पुण्यं लभते।

Verse 18

निमिषस्पर्शनांशेन फलं कृष्णस्य जागरे । यत्किंचित्कुरुते पापं कोटिजन्मसु मानवः । कृष्णस्य जागरे रात्रौ दहते नात्र संशयः

कृष्णजागरे रात्रौ निमिषस्पर्शनांशेनापि महत्फलं भवति। कोटिजन्मसु मानवेन कृतं यत्किंचित्पापं तस्मिन्नेव जागरे दह्यते, नात्र संशयः।

Verse 19

पठेद्भागवतं रात्रौ पुराणं दयितं हरेः । यावत्सूर्य्यकृताऽलोको यावच्चन्द्रकृता निशा

रात्रौ हरेर्दयितं भागवतं पुराणं पठेत; यावत्सूर्य्यकृतोऽलोकः, यावच्चन्द्रकृता निशा तावत्पर्यन्तं जपपाठं कुर्यात्।

Verse 20

यावत्ससागरा पृथ्वी यावच्च कुलपर्वताः । तावत्कालं वसेत्स्वर्गे नान्यथा मम भाषितम्

यावत्ससागरा पृथ्वी तिष्ठति यावच्च कुलपर्वताः; तावत्कालं स्वर्गे वसेत्—नान्यथा मम भाषितम्।

Verse 21

आस्फोटयंति पितरः प्रहर्षंति पितामहाः । एवं तं स्वसुतं दृष्ट्वा शृण्वानं कृष्णसंभवम्

कृष्णसम्भवं पावनाख्यानं शृण्वानं स्वसुतं दृष्ट्वा पितर आस्फोटयन्ति, पितामहाश्च प्रहर्षं यान्ति।

Verse 22

द्वारकायाश्च माहात्म्यं यत्र नो जागरे पठेत् । तन्म्लेच्छसदृशं स्थानमपवित्रं परित्यजेत्

यत्र जागरणकाले द्वारकायाः माहात्म्यं न पठ्यते, तत् स्थानं म्लेच्छसदृशम् अपवित्रं च; तादृशं देशं परित्यजेत्।

Verse 23

शालिग्रामशिला नैव यत्र भागवता न हि । त्यजेत्तीर्थं महापुण्यं पुण्यमायतनं त्यजेत्

यत्र शालिग्रामशिला नास्ति, भागवताश्च न सन्ति; तत् ‘महापुण्यं तीर्थम्’ इति प्रसिद्धमपि त्यजेत्, पुण्यमायतनं त्यजेत्।

Verse 24

त्यजेद्गुह्यं तथाऽरण्यं यत्र न द्वादशीव्रतम्

यत्र द्वादशीव्रतं न आचर्यते, तत्र गुह्यं स्थानमपि तथा अरण्यमपि त्यजेत्।

Verse 25

सुदेशोऽपि भवेन्निंद्यो यत्र नो वैष्णवा व्रतम् । कुदेशोऽपि भवेत्पुण्यो यत्र भागवताः कलौ

यत्र वैष्णवव्रतं न विद्यते, सुदेशोऽपि निन्द्यो भवति; कलौ तु यत्र भागवताः सन्ति, कुदेशोऽपि पुण्यो भवति।

Verse 26

संकीर्णयोनयः पूता ये भक्ता मधुसूदने । म्लेच्छतुल्याः कुलीनास्ते ये न भक्ता जनार्दने

ये मधुसूदने भक्ताः, ते संकीर्णयोनयः अपि पूता भवन्ति; ये तु जनार्दने न भक्ताः, ते कुलीनाः अपि म्लेच्छतुल्याः।

Verse 27

रथारूढं प्रकुर्वंति ये कृष्णं मधुमाधवे । मुक्तिं प्रयांति ते सर्वे कुलकोटिसमन्विताः

ये मधुमाधवं श्रीकृष्णं रथारूढं सम्यक् प्रकल्प्य पूजयन्ति, ते सर्वे कुलकोटिसमन्विताः साकं मोक्षं प्रयान्ति।

Verse 28

देवकीनन्दनस्यार्थे रथं कारापयन्ति ये । कल्पांतं विष्णुलोके ते वसन्ति पितृभिः सह

ये देवकीनन्दनस्यार्थे रथं कारापयन्ति, ते पितृभिः सह कल्पान्तं विष्णुलोके वसन्ति।

Verse 29

द्वारकायास्तु माहात्म्यं श्रावयेद्यः कलौ नृणाम् । भावमुत्पादयेद्यो वै लभेत्क्रतुशतंफलम्

कलौ यः द्वारकायास्तु माहात्म्यं नृणां श्रावयेत्, यो वा भावं समुत्पादयेत्, स क्रतुशतफलम् अवाप्नुयात्।

Verse 30

यो नार्चयति पापिष्ठो देवमन्यत्र गच्छति । कोटिजन्मार्जितं पुण्यं हरते रुक्मिणीपतिः

यो देवम् अर्चयति न, पापिष्ठोऽन्यत्र गच्छति; तस्य कोटिजन्मार्जितं पुण्यं रुक्मिणीपतिः हरति।

Verse 31

शंखोद्धारसमुद्भूतां नित्यं देहे बिभर्त्ति हि । मृत्तिकां दैत्यराजेन्द्र शृणु वक्ष्यामि यत्फलम्

शङ्खोद्धारसमुद्भूतां मृत्तिकां स नित्यं देहे बिभर्ति; हे दैत्यराजेन्द्र, शृणु—अस्याः फलं यद् वक्ष्यामि।

Verse 32

यो ददाति यतीनां च वैष्णवानां प्रयच्छति । स्वर्णभारशतं पुण्ड्रं नित्यं प्राप्नोति मानवः

यो यतीनां वैष्णवानां च दानं प्रयच्छति, स मानवः नित्यं स्वर्णभारशततुल्यं पुण्यं तथा पुण्ड्रपवित्रतां प्राप्नोति।

Verse 33

गृहे यस्य सदा तिष्ठेच्छंखोद्धारस्य मृत्तिका । नित्य क्रियाकृतंपुण्यं लभेत्कोटिगुणं बले

यस्य गृहे शंखोद्धारस्य मृत्तिका सदा तिष्ठति, तस्य नित्यकर्मकृतं पुण्यं बलेन कोटिगुणं भवति।

Verse 34

यस्य पुण्ड्रं ललाटे तु गोपीचंदनसंज्ञकम् । न जहाति गृहं तस्य लक्ष्मीः कृष्णप्रिया द्विजाः

हे द्विजाः, यस्य ललाटे गोपीचन्दनसंज्ञकं पुण्ड्रं वर्तते, तस्य गृहं कृष्णप्रियालक्ष्मीः कदापि न जहाति।

Verse 35

न ग्रहो बाधते तस्य नोरगो न च राक्षसः । पिशाचा न च कूष्मांडा न च प्रेता न जंभकाः

तस्य न ग्रहो बाधते, नोरगो न च राक्षसः; न पिशाचाः, न कूष्माण्डाः, न प्रेताः, न जंभकाः।

Verse 36

नाग्निचौरभयं तस्य दरीणां चैव बन्धनम् । विद्युदुल्काभयं चैव न चोत्पातसमुद्भवम्

तस्य नाग्निचौरभयं, न दरीबन्धनं; न विद्युदुल्काभयं, न चोत्पातसमुद्भवं भयम्।

Verse 37

नारिष्टं नापशकुनं दुर्निमित्तादिकं च यत् । सत्कृते विष्णुभक्ते च शालिग्रामशिलार्चने

यत्र विष्णुभक्तः सत्कृतो भवति, यत्र च शालिग्रामशिलायाः सम्यगर्चनं क्रियते, तत्र नारिष्टं नापशकुनं न च दुर्निमित्तादिकं किञ्चिदपि भवति।

Verse 38

पीते पादोदके विप्रा नैवेद्यस्यापि भक्षणे । तुलसीसन्निधौ विष्णोर्विलयावसरे कृते

विप्राः, यदा पादोदकं पीयते, नैवेद्यस्यापि भक्षणं क्रियते, तुलसीसन्निधौ विष्णोः पूजनं च सम्यक् कृतं भवति, तदा प्रलयावसरेऽपि विष्णौ शरणं लभते।

Verse 39

पुरा देवेन कथितं शृणु पात्रं वदाम्यहम् । प्रिया भागवता येषां तेषां दासोऽस्म्यहं सदा

पुरा देवेन यत् कथितं तत् शृणुत; अहं पात्रं वदामि। येषां भागवताः प्रियाः, तेषां जनानां अहं सदा दासोऽस्मि।

Verse 40

विहाय मथुरां काशीमवन्तीं सर्वपापहाम् । मायां कांचीमयोध्यां च संप्राप्ते च कलौ युगे

कलियुगे संप्राप्ते, मथुरां काशीमवन्तीं सर्वपापहां तथा मायां कांचीमयोध्यां च विहाय—

Verse 41

वसाम्यहं द्वारकायां सर्वसेनासमावृतः । तीर्थव्रतैर्यज्ञदानै रुद्राद्यैर्मुनिचारणैः

अहं द्वारकायां वसामि सर्वसेनासमावृतः; तीर्थव्रतैः यज्ञदानैः, रुद्राद्यैः देवैः, मुनिभिश्च चारणैश्च सह।

Verse 42

श्रद्धात्यागेन भक्त्या वा यस्तोषयितुमिच्छति । गत्वा द्वारवतीं रम्यां द्रष्टव्योऽहं कलौ युगे

श्रद्धात्यागेन भक्त्या वा यो मां तोषयितुमिच्छति । स रम्यां द्वारवतीं गत्वा कलौ युगे मां द्रष्टुमर्हति ॥

Verse 43

त्रैलोक्ये यानि तीर्थानि मया शुद्धानि भूरिशः । विन्यस्तानि च गोमत्यां चक्रतीर्थेऽतिपावने

त्रैलोक्ये यानि तीर्थानि मया शुद्धानि भूरिशः । तानि गोमत्यां विन्यस्तानि चक्रतीर्थेऽतिपावने ॥

Verse 44

दिनेनैकेन गोमत्यां चक्रतीर्थे कलौ युगे । त्रैलोक्यसंभवैस्तीर्थैः स्नातो भवति मानवः

दिनेनैकेन गोमत्यां चक्रतीर्थे कलौ युगे । त्रैलोक्यसंभवैस्तीर्थैः स्नातो भवति मानवः ॥

Verse 45

कोटिपापविनिर्मुक्तो मत्समं वसते नरः । मम लोके न संदेहः कुलकोटिसमन्वितः

कोटिपापविनिर्मुक्तो मत्समं वसते नरः । मम लोके न संदेहः कुलकोटिसमन्वितः ॥

Verse 46

नापराधकृतैः पापैर्लिप्तः स्यादु त्कटैः कृतैः । शतजन्मायुतानीह लक्ष्मीर्न च्यवते गृहात्

नापराधकृतैः पापैर्लिप्तः स्यादुत्कटैरपि । शतजन्मायुतानीह लक्ष्मीर्न च्यवते गृहात् ॥