Adhyaya 36
सूतो राजसभायां संवादं वर्णयति—प्रह्लादवचनप्रेरितो बलिः द्वारकाक्षेत्रस्य वैभवं पृच्छति। प्रह्लादः क्रमशः माहात्म्यं प्रतिपादयति—द्वारकां प्रति गच्छतः प्रत्येकपदे पुण्यवृद्धिः, गमनसंकल्पमात्रेणापि शुद्धिः; कलियुगदोषा अपि कृष्णसन्निधिं प्राप्तस्य न लिप्यन्ते इति, विशेषतः चक्रतीर्थे कृष्णपुरीमहिम्ना। अन्यतीर्थनगराणां मध्ये कृष्णरक्षितायां द्वारकायां दर्शनमात्रेणैव तस्याः परमोच्चत्वं प्रतिपाद्यते। ततः निवास-दर्शन-गोमतीस्नान-रुक्मिणीदर्शनादीनां दुर्लभता कथ्यते; गृहेऽपि द्वारकास्मरणं केशवपूजनं च धर्म्यं, विशेषतः त्रिस्पृशाद्वादशीव्रतादिकालविधानं निरूप्यते। कलौ उपवास-जागर-कीर्तन-नृत्यादीनां फलवृद्धिः, द्वारकायां कृष्णसमीपे च अतिशयेन इति। गोमती-सागर-संगमस्य पावनता, चक्राङ्कितशिलानां महिमा, अन्यप्रसिद्धतीर्थैः समता-अधिक्यं च वर्ण्यते। कृष्णपत्नीनां पूजनात् सन्तानादिसौख्यं, द्वारकादर्शनात् भय-अमङ्गलनाशः; अन्ते द्वारकागमनमार्गे यदपि क्लेशः स्यात् सः अपुनरावृत्तिफलप्रद इति दृढा फलश्रुतिः।
Shlokas
Verse 1
सूत उवाच । प्रह्लादस्य वचः श्रुत्वा स्थितस्तत्र सभास्थले । पप्रच्छात्युत्सुकमना बलिस्तत्क्षेत्रवैभवम्
सूत उवाच—प्रह्लादस्य वचः श्रुत्वा स सभास्थले तत्र स्थितः। उत्सुकमनाः बलिः तत्क्षेत्रस्य वैभवं पप्रच्छ॥
Verse 2
प्रह्लादस्तद्वचः श्रुत्वा भक्तिभावपुरस्कृतम् । अभिनन्द्य च तं प्रेम्णा प्रवक्तुमुपचक्रमे
तद्वचः श्रुत्वा भक्तिभावपुरस्कृतं प्रह्लादः। तं प्रेम्णाभिनन्द्य प्रवक्तुमुपचक्रमे॥
Verse 3
प्रह्लाद उवाच । एकैकस्मिन्पदे दत्ते पुरीं द्वारवतीं प्रति । पुण्यं क्रतुसहस्राणां फलं भवति देहिनाम्
प्रह्लाद उवाच—द्वारवतीं पुरीं प्रति एकैकस्मिन्पदे दत्ते। देहिनां क्रतुसहस्राणां फलं पुण्यं भवति॥
Verse 4
येऽपीच्छंति मनोवृत्त्या गमनं द्वारकां प्रति । तेषां प्रलीयते पापं पूर्वजन्मायुतार्जितम्
येऽपि मनोवृत्त्या द्वारकां प्रति गमनमिच्छन्ति, तेषां पूर्वजन्मायुतार्जितं पापं प्रलीयते।
Verse 5
अत्युग्राण्यपि पापानि तावत्तिष्ठंति विग्रहे । यावन्न गच्छते जंतुः कलौ द्वारवतीं प्रति
अत्युग्राण्यपि पापानि तावद्विग्रहे तिष्ठन्ति, यावৎ कलौ जन्तुर्द्वारवतीं प्रति न गच्छति।
Verse 6
लोभेनाऽप्युपरोधेन दंभेन कपटेन वा । चक्रतीर्थे तु यो गच्छेन्न पुनर्विशते भुवि
लोभेनाप्युपरोधेन दम्भेन कपटेन वा, चक्रतीर्थं यो गच्छति स पुनर्भुवि न विशति।
Verse 7
हीनवर्णोऽपि पापात्मा मृतः कृष्णुपुरीं प्रति । कलि कालकृतैर्दोषैरत्युग्रैरपि मानवः । भक्त्या कृष्णमुखं दृष्ट्वा न लिप्यति कदाचन
हीनवर्णोऽपि पापात्मा कृष्णुपुरीं प्रति मृतो न कदाचन लिप्यते। कलिकालकृतैरत्युग्रैर्दोषैरपि मानवो भक्त्या कृष्णमुखं दृष्ट्वा न लिप्यते।
Verse 8
तावद्विराजते काशी ह्यवंती मथुरापुरी । यावन्न पश्यते जंतुः पुरीं कृष्णेन पालिताम्
तावद्विराजते काशी ह्यवन्ती मथुरापुरी, यावज्जन्तुः कृष्णेन पालितां पुरीं न पश्यति।
Verse 9
येषां कृष्णालये प्राणा गता दानवनायक । न तेषां पुनरावृत्तिः कल्पकोटिशतैरपि
हे दानवनायक, येषां प्राणा कृष्णालये (द्वारकायां) गताḥ, तेषां कल्पकोटिशतैरपि पुनरावृत्तिर्न भवति।
Verse 10
दुर्लभो द्वारकावासो दुर्लभं कृष्णदर्शनम् । दुर्लभं गोमतीस्नानं रुक्मिणीदर्शनं कलौ
कलौ दुर्लभो द्वारकावासः, दुर्लभं कृष्णदर्शनम्; दुर्लभं गोमतीस्नानं, दुर्लभं रुक्मिणीदर्शनम्।
Verse 11
नित्यं कृष्णपुरीं रम्यां ये स्मरंति गृहे स्थिताः । न तेषां पातकं किंचिद्देहमाश्रित्य तिष्ठति
ये गृहे स्थिताः सन्तो नित्यं रम्यां कृष्णपुरीं स्मरन्ति, तेषां देहमाश्रित्य किंचिदपि पातकं न तिष्ठति।
Verse 12
केशवार्चा गृहे यस्य न तिष्ठति महीपते । तस्यान्नं न च भोक्तव्यमभक्ष्येण समं स्मृतम्
हे महीपते, यस्य गृहे केशवार्चा न तिष्ठति, तस्य अन्नं न भोक्तव्यम्; तदभक्ष्येण समं स्मृतम्।
Verse 13
नोष्णत्वं द्विज राजे वै न शीतत्वं हुताशने । वैष्णवानां न पापत्वमेकादश्युपवासिनाम्
यथा हुताशने नोष्णत्वाभावः, यथा चन्द्रो न शीतत्ववर्जितः; तथा एकादश्युपवासिनां वैष्णवानां पापत्वं न विद्यते।
Verse 14
नास्ति नास्ति महाभागाः कलिकालसमं युगम् । स्मरणात्कीर्त्तनाद्विष्णोः प्राप्यते परमव्ययम्
नास्ति नास्ति महाभागाः कलिकालसमं युगम्; विष्णोः स्मरणकीर्तनाभ्यां परमं अव्ययं पदं प्राप्यते।
Verse 15
सत्यभामापतिर्यत्र यत्र पुण्या च गोमती । नरा मुक्तिं प्रयास्यंति तत्र स्नात्वा कलौ युगे
यत्र सत्यभामापतिः स्थितो यत्र च पुण्या गोमती वहति; कलौ युगे तत्र स्नात्वा नरा मुक्तिं प्रयास्यन्ति।
Verse 16
माधवे शुक्लपक्षे तु त्रिस्पृशां द्वादशीं यदि । लभते द्वारकायां तु नास्ति धन्यतरस्ततः
माधवे शुक्लपक्षे तु यदि त्रिस्पृशा द्वादशी लभ्यते द्वारकायाम्; ततो धन्यतरः कश्चिन्नास्ति।
Verse 17
त्रिस्पृशां द्वादशीं प्राप्य गत्वा कृष्णपुरीं नरः । यः करोति हरेर्भक्त्या सोऽश्वमेधफलं लभेत्
त्रिस्पृशां द्वादशीं प्राप्य कृष्णपुरीं गत्वा नरः; यो हरेर्भक्त्या पूजनं करोति स अश्वमेधफलं लभते।
Verse 18
नंदायां तु जयायां वै भद्रा चैव भवेद्यदि । उपवासार्चने गीते दुर्ल्लभा कृष्णसन्निधौ
नन्दायां तु जयायां वै भद्रा चैव भवेद्यदि; कृष्णसन्निधौ उपवासार्चनगीते दुर्लभे भवतः।
Verse 19
उदयैकादशी स्वल्पा अंते चैव त्रयोदशी । संपूर्णा द्वादशी मध्ये त्रिस्पृशा च हरेः प्रिया
उदयकाले यदा एकादशी स्वल्पा, अन्ते च त्रयोदशी दृश्यते, मध्ये तु संपूर्णा द्वादशी भवति—एषा त्रिस्पृशा, हरेः परमप्रिया।
Verse 20
एकेन चोपवासेन उपवासाऽयुतं फलम् । जागरे शतसाहस्रं नृत्ये कोटिगुणं कलौ
कलौ युगे एकेनोपवासेनोपवासायुतफलम्; जागरेण शतसाहस्रफलम्; नृत्येन तु कोटिगुणितं पुण्यं भवति।
Verse 21
तत्फलं लभते मर्त्त्यो द्वारकायां दिनेदिने । गृहेषु वसतामेतत्किं पुनः कृष्णसंनिधौ
तदेव फलम् मर्त्यः द्वारकायां दिनेदिने लभते; गृहेषु वसतामप्येतत्, किं पुनः कृष्णसंनिधौ।
Verse 22
वाङ्मनःकायजैर्दोषैर्हता ये पापबुद्धयः । द्वारवत्यां विमुच्यंते दृष्ट्वा कृष्णमुखं शुभम्
वाङ्मनःकायजैर्दोषैर्हता अपि पापबुद्धयः, द्वारवत्यां कृष्णस्य शुभं मुखं दृष्ट्वा विमुच्यन्ते।
Verse 23
दैत्येश्वर नराः श्लाघ्या द्वारवत्यां गताश्च ये
दैत्येश्वर, ये नराः द्वारवत्यां गताः, ते खलु श्लाघ्याः प्रशंसनीयाश्च।
Verse 24
दुर्ल्लभानीह तीर्थानि दुर्लभाः पर्वतोत्तमाः । दुर्ल्लभा वैष्णवा लोके द्वारकावसतिः कलौ
दुर्लभान्येव लोकेऽस्मिन् तीर्थानि पर्वतोत्तमाः। दुर्लभा वैष्णवा लोके द्वारकावासः कलौ॥
Verse 25
गवां कोटिसहस्राणि रत्नको टिशतानि च । दत्त्वा यत्फलमाप्नोति तत्फलं कृष्णसन्निधौ
गवां कोटिसहस्राणि रत्नकोटिशतानि च। दत्त्वा यत्फलमाप्नोति तत्फलं कृष्णसन्निधौ॥
Verse 26
यस्याः सीमां प्रविष्टस्य ब्रह्महत्यादिपातकम् । नश्यते दर्शनादेव तां पुरीं को न सेवते
यस्याः सीमां प्रविष्टस्य ब्रह्महत्यादिपातकम्। नश्यते दर्शनादेव तां पुरीं को न सेवते॥
Verse 27
चक्रांकिता शिला यत्र गोमत्युदधिसंगमे । यच्छति पूजिता मोक्षं तां पुरीं को न सेवते
चक्राङ्किता शिला यत्र गोमत्युदधिसङ्गमे। यच्छति पूजिता मोक्षं तां पुरीं को न सेवते॥
Verse 28
सिंहस्थे च गुरौ विप्रा गोदावर्य्यां तु यत्फलम् । तत्फलं स्नानमात्रेण गोमत्यां कृष्णसन्निधौ
सिंहस्थे च गुरौ विप्रा गोदावर्यां तु यत्फलम्। तत्फलं स्नानमात्रेण गोमत्यां कृष्णसन्निधौ॥
Verse 29
द्वारकाऽवस्थितं तोयं षण्मासं पिबते नरः । तस्य चक्रांकितो देहो भवते नात्र संशयः
द्वारकायां स्थितं तोयं यो नरः षण्मासं पिबति, तस्य देहे चक्राङ्कनं भवति—नात्र संशयः।
Verse 30
मन्वन्तरसहस्राणि काशीवासेन यत्फलम् । तत्फलं द्वारकायां च वसतः पंचभिर्द्दिनैः
मन्वन्तरसहस्राणि काशीवासेन यत्फलं, तत्फलं द्वारकायां पञ्चदिनैर्वसतः समश्नुते।
Verse 31
तावन्मृतप्रजा नारी दुर्भगा दैत्यपुंगव । यावन्न पश्यते भक्त्या कलौ कृष्णप्रियां पुरीम्
दैत्यपुङ्गव! कलौ कृष्णप्रियां पुरीं भक्त्या यावन्न पश्यति, तावन्मृतप्रजा नारी दुर्भगा इव कीर्त्यते।
Verse 32
रुक्मिणीं सत्यभामां च देवीं जांबवतीं तथा । मित्रविंदां च कालिंदीं भद्रां नाग्नजितीं तथा
रुक्मिणीं सत्यभामां च देवीं जाम्बवतीं तथा। मित्रविन्दां च कालिन्दीं भद्रां नाग्नजितीं तथा॥
Verse 33
संपूज्य लक्ष्मणां तत्र वैष्णवीः कृष्णवल्लभाः । एताः संपूज्य विधिवच्छ्रेष्ठपुत्रश्च लभ्यते
तत्र लक्ष्मणां वैष्णवीश्च कृष्णवल्लभाः संपूज्य, विधिवत्पूजनात् श्रेष्ठः पुत्रो लभ्यते।
Verse 34
तावद्भवभयं पुंसां गृहभंगश्च मूर्खता । यावन्न पश्यते भक्त्या कलौ कृष्णपुरीं नरः
यावत् कलौ नरः भक्त्या कृष्णपुरीं द्वारकां न पश्यति, तावत् पुंसां भवभयं गृहभङ्गश्च मूर्खतान्धकारश्च प्रवर्तते।
Verse 35
न सर्वत्र महापुण्यं संगमे सरितांपतेः । जाह्नवीसंगमान्मुक्तिर्गोमतीनीरसंगमात् । संपर्के गोमतीनीरपूतोऽहं कृष्णसन्निधौ
न सर्वत्र सरितां संगमे महापुण्यं भवति। जाह्नवीसंगमात् मुक्तिः, गोमतीनीरसंगमादपि मोक्षः प्रकीर्तितः। गोमतीजलसंपर्केणाहं कृष्णसन्निधौ स्वयमेव पूतोऽस्मि।
Verse 36
गोमतीनीरसंपृक्तं ये मां पश्यंति मानवाः । न तेषां पुनरावृत्तिरित्याह सरितांपतिः
गोमतीनीरसंपृक्ताः ये मानवाः मां पश्यन्ति, तेषां पुनरावृत्तिर्नास्तीति सरितांपतिराह।
Verse 37
द्वारकां गच्छमानस्य विपत्तिश्च भवेद्यदि । न तस्य पुनरावृत्तिः कल्पकोटिशतैरपि
द्वारकां गच्छमानस्य यदि विपत्तिर्भवेत्, तस्य कल्पकोटिशतैरपि पुनरावृत्तिर्न भवति।