Adhyaya 35

Verse 1

प्रह्लाद उवाच । अहो क्षेत्रस्य माहात्म्यं समंताद्दशयोजनम् । दिविष्ठा यत्र पश्यंति सर्वानेव चतुर्भुजान्

प्रह्लाद उवाच—अहो क्षेत्रस्य माहात्म्यं समन्ताद् दशयोजनम्। यत्र दिविष्ठाः पश्यन्ति सर्वानेव चतुर्भुजान्॥

Verse 2

अहो क्षेत्रस्य माहात्म्यं दृष्ट्वा नित्यं चतुर्भुजान् । द्वारकावासिनः सर्वान्नमस्यंति दिवौकसः

अहो क्षेत्रस्य माहात्म्यं दृष्ट्वा नित्यं चतुर्भुजान्। द्वारकावासिनः सर्वान् नमस्यन्ति दिवौकसः॥

Verse 3

अहो क्षेत्रस्य माहात्म्यं सर्वशास्त्रेषु विश्रुतम् । अहो क्षेत्रस्य माहात्म्यं शृण्वंतु ऋषयोऽमलाः

अहो क्षेत्रस्य माहात्म्यं सर्वशास्त्रेषु विश्रुतम्। अहो क्षेत्रस्य माहात्म्यं शृण्वन्तु ऋषयोऽमलाः॥

Verse 4

मुक्तिं नेच्छंति यत्रस्थाः कृष्णसेवोत्सुकाः सदा । यत्रत्याश्चैव पाषाणा यत्र क्वापि विमुक्तिदाः

तत्रस्थाः कृष्णसेवोत्सुकाः सदा मुक्तिं नापि काङ्क्षन्ति। तत्रत्याः पाषाणाः अपि यत्र कुत्रापि विमुक्तिदाः भवन्ति॥

Verse 5

अपि कीट पतंगाद्याः पशवोऽथ सरीसृपाः । विमुक्ताः पापिनः सर्वे द्वारकायाः प्रसादतः । किं पुनर्मानवा नित्यं द्वारकायां वसंति ये

कीटपतङ्गाद्याः पशवोऽथ सरीसृपाः। पापिनोऽपि सर्वे द्वारकाप्रसादतो विमुक्ता भवन्ति। किं पुनर्नित्यं द्वारकायां वसन्ति ये मानवाः॥

Verse 6

या गतिः सर्वजंतूनां द्वारकापुरवासिनाम् । सा गतिर्दुर्लभा नूनं मुनीनामूर्द्ध्वरेतसाम्

द्वारकापुरवासिनां सर्वजंतूनां या गतिः प्राप्यते। सा गतिः नूनं मुनीनामूर्द्ध्वरेतसामपि दुर्लभा॥

Verse 7

सर्वेषु क्षेत्रतीर्थेषु वसतां वर्षकोटिभिः । तत्फलं निमिषाद्धेंन द्वारकायां दिनेदिने

सर्वेषु क्षेत्रतीर्थेषु वर्षकोटिभिर्वसतां यत्फलम्। तत्फलं द्वारकायां दिनेदिने निमिषादेव लभ्यते॥

Verse 8

द्वारकायां स्थिताः सर्वे नरा नार्य्यश्चतुर्भुजाः । द्वारकावासिनः सर्वान्यः पश्येत्कलुषापहान् । सत्यंसत्यं द्विजश्रेष्ठाः कृष्णस्यातिप्रियो भवेत्

द्वारकायां स्थिताः सर्वे नरनार्यश्चतुर्भुजाः इव दृश्यन्ते। यो द्वारकावासिनः सर्वान् कलुषापहान् इति पश्येत्—सत्यं सत्यं द्विजश्रेष्ठाः—स कृष्णस्यातिप्रियो भवेत्॥

Verse 9

द्वारकावासिनो ये वै निंदंति पुरुषाधमाः । कृष्णस्नेहविहीनास्ते पतंति दुःखसागरे

ये द्वारकावासिनो वै निन्दन्ति पुरुषाधमाः, ते कृष्णस्नेहविहीनाः सन्तो दुःखसागरं पतन्ति।

Verse 10

जयंतेन भृशं त्रस्ताः शूलाग्रारोपिताश्चिरम् । कर्षितास्ताडितास्ते वै मूर्च्छिताः पुनरुत्थिताः

जयन्तेन भृशं त्रस्ताः शूलाग्रारोपिताश्चिरम्; कर्षितास्ताडिताश्चैव मूर्च्छिताः पुनरुत्थिताः।

Verse 11

त्राहित्राहि जयंत त्वं वदंतो हि भयातुराः । स्मरंतः पूर्वपापं ते जयंतेन प्रताडिताः

भयातुराः ‘त्राहि त्राहि जयन्त त्वम्’ इति वदन्तः; पूर्वपापं स्मरन्तस्ते जयन्तेन पुनः पुनः प्रताडिताः।

Verse 12

जयंत उवाच । किं कृतं मंदभाग्यैर्वो यत्पापं च सुदारुणम् । सर्वं पुण्यफलं लब्ध्वा द्वारकावासमुत्तमम्

जयन्त उवाच—मन्दभाग्यैर्वः किं कृतं यत् पापं सुदारुणम्? सर्वं पुण्यफलं लब्ध्वा द्वारकावासमुत्तमम्।

Verse 13

द्वारकावासिनां निंदा महापापाधिका ध्रुवम् । न निवर्तेत तत्पापं सा ज्ञेया परमेश्वरी

द्वारकावासिनां निन्दा महापापाधिका ध्रुवम्; तत्पापं न निवर्तेत, सा परमेश्वरीव ज्ञेया।

Verse 14

अतः कृष्णाज्ञया सर्वान्पापिनो दंडयाम्यहम् । वैष्णवानां च निंदायाः फलं भुक्त्वा सुदारुणम्

अतः श्रीकृष्णाज्ञया अहं सर्वान् पापिनो दण्डयामि, ये वैष्णवानां निन्दां कृत्वा तस्य सुदारुणं फलं भुञ्जते।

Verse 15

ततस्तु द्वारकायां च पुण्यं जन्म भविष्यति । कृष्णं प्रतोष्य संसिद्धिर्भविष्यति सुदुर्ल्लभा

ततः द्वारकायां पुण्यं जन्म भविष्यति; श्रीकृष्णं सम्यक् प्रतोष्य सुदुर्लभा संसिद्धिः प्राप्यते।

Verse 16

तस्मात्तद्भुज्यतां पापं जातं वैष्णवनिंदनात् । तत्रत्यानां प्रभुर्नैव यम ईष्टे महेश्वरः

तस्मात् वैष्णवनिन्दनात् जातं तत् पापं भुज्यतां क्षीयताम्; तत्रवासिनां प्रभुर्न यमो, महेश्वर एव परमाधिपतिरिष्टः।

Verse 17

श्रीप्रह्लाद उवाच । तस्माद्द्वारवतीं गत्वा संसेव्यो देवनायकः

श्रीप्रह्लाद उवाच—तस्माद् द्वारवतीं गत्वा देवनायकः प्रभुः भक्त्या संसेव्यः।

Verse 18

गोमतीतीरमाश्रित्य द्वारकायां प्रयच्छति । यत्तु किंचिद्धनं विप्राः श्रूयतां तत्फलोदयम्

गोमतीतीरमाश्रित्य द्वारकायां यत्किञ्चिद् धनं दीयते; हे विप्राः, तस्य फलोदयः श्रूयताम्।

Verse 19

हेमभारसहस्रैस्तु रविवारे रविग्रहे । कुरुक्षेत्रे यदाप्नोति गजाश्वरथदानतः

रविवारे रविग्रहे कुरुक्षेत्रे गजाश्वरथदानतः यत्पुण्यं लभते, तत् हेमभारसहस्रैस्तुल्यं भवति।

Verse 20

सहस्रगुणितं तस्मात्सत्यंसत्यं मयोदितम् । हेममाषार्द्धमानेन द्वारकादानयोगतः

तस्मात् तत्पुण्यं सहस्रगुणितं भवति—सत्यं सत्यं मयोदितम्। द्वारकादानयोगतः हेममाषार्द्धमानेनापि तत्फलं लभ्यते।

Verse 21

पत्राणां चैव पुष्पाणां नैवेद्यसिक्थसंख्यया । कृष्णदेवस्य पूजायामनंतं भवति द्विजाः

द्विजाः, कृष्णदेवस्य पूजायां पत्रपुष्पसंख्यया नैवेद्यदीपसिक्थसंख्यया वा फलं अनन्तं भवति।

Verse 22

अन्नदानं तु यः कुर्य्याद्द्वारकायां तु तत्फलम् । नैव शक्नोम्यहं वक्तुं ब्रह्मा शेषमहेश्वरौ

द्वारकायां यः अन्नदानं करोति, तस्य फलं वक्तुं न शक्नोम्यहम्; न ब्रह्मा, न शेषः, न महेश्वरः।

Verse 23

ब्राह्मणः क्षत्रियो वैश्यः शूद्रो वाऽप्यथ वांऽत्यजः । नारी वा द्वारकायां वै भक्त्या वासं करोति वै

ब्राह्मणः क्षत्रियो वैश्यः शूद्रो वा अन्त्यजोऽपि वा, नारी वा—यो द्वारकायां भक्त्या वासं करोति, स एव पुण्यभाग्भवति।

Verse 24

कुलकोटिं समुद्धृत्य विष्णुलोके महीयते । सत्यंसत्यं द्विजश्रेष्ठा नानृतं मम भाषितम्

कुलकोटिं समुद्धृत्य विष्णुलोके महीयते। सत्यं सत्यं द्विजश्रेष्ठा नानृतं मम भाषितम्॥

Verse 25

द्वारकावासिनं दृष्ट्वा स्पृष्ट्वा चैव विशेषतः । महापापविनिर्मुक्ताः स्वर्गलोके वसंति ते

द्वारकावासिनं दृष्ट्वा स्पृष्ट्वा चैव विशेषतः। महापापविनिर्मुक्ताः स्वर्गलोके वसंति ते॥

Verse 26

पांसुवो द्वारकाया वै वायुना समुदीरिताः । पापिनां मुक्तिदाः प्रोक्ताः किं पुनर्द्वारका भुवि

पांसुवो द्वारकाया वै वायुना समुदीरिताः। पापिनां मुक्तिदाः प्रोक्ताः किं पुनर्द्वारका भुवि॥

Verse 27

श्रीप्रह्लाद उवाच । श्रूयतां द्विजशार्दूला महामोहविनाशनम् । द्वारकायाश्च माहात्म्यं गोमतीकृष्णसन्निधौ

श्रीप्रह्लाद उवाच। श्रूयतां द्विजशार्दूला महामोहविनाशनम्। द्वारकायाश्च माहात्म्यं गोमतीकृष्णसन्निधौ॥

Verse 28

कुशावर्त्तात्समारभ्य यावद्वै सागरावधि । यस्यां तिथौ समायाति सिंहे देवपुरोहितः

कुशावर्त्तात्समारभ्य यावद्वै सागरावधि। यस्यां तिथौ समायाति सिंहे देवपुरोहितः॥

Verse 29

तस्यां हि गोमतीस्नानं द्विषङ्गोदावरीफलम् । अवगाहिता प्रयत्नेन सिंहांते गौतमी सकृत्

तस्मिन् काले गोमतीतीर्थे स्नानं कृत्वा द्विगुणं गोदावरीपुण्यफलं लभते। यः प्रयत्नेन सिंहान्ते गौतमीं सकृदवगाहते स एव तत्फलमाप्नोति॥

Verse 30

गोदावर्य्यां भवेत्पुण्यं वसतो वर्षसंख्यया । तत्फलं समवाप्नोति गोमतीसेवनाद्द्विजाः

गोदावर्यां वर्षसंख्यया वसतः यत्पुण्यं भवति, तत्फलं हे द्विजाः, गोमतीतीर्थसेवनमात्रेण समवाप्यते॥

Verse 31

गोमत्यां श्रद्धया स्नानं पूर्णे सिंहस्थिते गुरौ । सहस्रगुणितं तत्स्याद्द्वारवत्यां दिनेदिने

पूर्णे सिंहस्थिते गुरौ गोमत्यां श्रद्धया कृतं स्नानं द्वारवत्यां दिनेदिने सहस्रगुणितं पुण्यं भवति॥

Verse 32

गच्छगच्छ महाभाग द्वारकामिति यो वदेत् । तस्यावलोकनादेव मुच्यते सर्वपातकैः

यो जनः ‘गच्छ गच्छ महाभाग द्वारकाम्’ इति वदति, तस्यावलोकनमात्रेणैव जनोऽपि सर्वपातकैः प्रमुच्यते॥

Verse 33

द्वारकेति च यो ब्रूयाद्द्वारकाभिमुखो नरः । कृपया कृष्णदेवस्य मुक्तिभागी भवेद्ध्रुवम्

द्वारकाभिमुखो नरः ‘द्वारकेति’ इति यो ब्रूते, स कृष्णदेवस्य कृपया ध्रुवं मुक्तिभागी भवति॥

Verse 34

द्वारकां गोमतीं पुण्यां रुक्मिणीं कृष्णमेव च । स्मरंति येऽन्वहं भक्त्या द्वारकाफलभागिनः

ये भक्त्या प्रतिदिनं द्वारकां पुण्यां गोमतीं रुक्मिणीं च कृष्णमेव च स्मरन्ति, ते द्वारकाफलभागिनो भवन्ति।

Verse 35

सहस्रयोजनस्थानां येषां स्यादिति मानसम् । द्वारवत्यां गमिष्यामो द्रक्ष्यामो द्वारकेश्वरम्

सहस्रयोजनदूरस्थाः अपि येषां मनसि ‘द्वारवत्यां गमिष्यामः, द्वारकेश्वरं द्रक्ष्यामः’ इति संकल्पो जायते, तेऽपि पुण्यवर्धनं लभन्ते।

Verse 36

सर्वपापैः प्रमुच्यंते धन्यास्ते लोकपावनाः । किं वाच्यं द्वारकायात्रां ये प्रकुर्वंति मानवाः । किं पुनर्द्वारकानाथं कृष्णं पश्यंति ये नराः

ते सर्वपापैः प्रमुच्यन्ते; धन्यास्ते लोकपावनाः। द्वारकायात्रां ये कुर्वन्ति मानवाः, तेषां किं वाच्यम्? ये तु द्वारकानाथं कृष्णं पश्यन्ति, तेषां पुनः किमुच्यते!

Verse 37

मित्रध्रुग्ब्रह्महा गोघ्नः परदारापहारकः । मातृहा पितृहा चैव ब्रह्मस्वापहरस्तथा

मित्रध्रुक् ब्रह्महा गोघ्नः परदारापहारकः। मातृहा पितृहा चैव ब्रह्मस्वापहरस्तथा॥

Verse 38

एते चान्ये च पापिष्ठा महापापयुताश्च ये । सर्वपापैः प्रमुच्यंते कृष्णदेवस्य दर्शनात्

एते चान्ये च पापिष्ठा महापापयुताश्च ये, ते सर्वे कृष्णदेवस्य दर्शनात् सर्वपापैः प्रमुच्यन्ते।

Verse 39

किं वेदैः श्रद्धया हीनैर्व्याख्यानैरपि कृत्स्नशः । हेमभारसहस्रैः किं कुरुक्षेत्रे रविग्रहे

किं वेदैः श्रद्धया हीनैः, कृत्स्नव्याख्यानसंयुतैः? कुरुक्षेत्रे रविग्रहे हेमभारसहस्रैः किं फलम्?

Verse 40

गजाश्वरथदानैः किं किं मंदिरप्रतिष्ठया । तेषां पूजादिना सम्यगिष्टा पूर्तादिभिश्च किम्

गजाश्वरथदानैः किं, किं वा मन्दिरप्रतिष्ठया? तेषां पूजादिना सम्यगिष्टैः पूर्तादिभिश्च किम्?

Verse 41

राजसूयाश्वमेधाद्यैः सर्वयज्ञैश्च किं भवेत् । सेवनैः क्षेत्रतीर्थानां तपोभिर्विविधैस्तु किम्

राजसूयाश्वमेधाद्यैः सर्वयज्ञैश्च किं भवेत्? क्षेत्रतीर्थसेवनैः, विविधैस्तपोभिश्च किं फलम्?

Verse 42

किं मोक्षसाधनैः क्लेशैर्ध्यानयोगसमाधिभिः । द्वारकेश्वरकृष्णस्य दर्शनं यस्य जायते

किं मोक्षसाधनैः क्लेशैर्ध्यानयोगसमाधिभिः? द्वारकेश्वरकृष्णस्य दर्शनं यस्य जायते॥

Verse 43

माहात्म्यं द्वारकायास्तु अथवा यः शृणोति च । विशेषेण तु वैशाख्यां जयंत्याश्चैव जागरे

माहात्म्यं द्वारकायास्तु यो वा शृणोति भक्तितः। विशेषेण तु वैशाख्यां जयन्त्याश्चैव जागरे॥

Verse 44

माघ्यां च फाल्गुने चैत्रे ज्येष्ठे चैव विशेषतः । अद्यापि द्वारका पुण्या कलावपि विशेषतः

माघे फाल्गुने चैत्रे ज्येष्ठे च विशेषतः। अद्यापि द्वारका पुण्या कलौऽपि च विशेषतः॥

Verse 45

यस्यां सत्रं प्रपां कृत्वा प्रासादं मंचमेव च । यतीनां शरणं कृत्वा तीरे मंडपमेव च

यस्यां सत्रं प्रपां कृत्वा प्रासादं मञ्चमेव च। यतीनां शरणं कृत्वा तीरे मण्डपमेव च॥

Verse 46

वापीकूपतडागानां जीर्णोद्धारमथापि वा । मूर्तिं विष्णोः प्रतिष्ठाप्य दत्त्वा वा भोगसाधनम्

वापीकूपतडागानां जीर्णोद्धारमथापि वा। मूर्तिं विष्णोः प्रतिष्ठाप्य दत्त्वा वा भोगसाधनम्॥

Verse 47

श्रूयतां तत्फलं विप्राः सर्वोत्कृष्टं वदाम्यहम् । संप्राप्य वांछितान्कामान्कृष्णानुग्रहभाजनम्

श्रूयतां तत्फलं विप्राः सर्वोत्कृष्टं वदाम्यहम्। संप्राप्य वाञ्छितान्कामान् कृष्णानुग्रहभाजनम्॥

Verse 48

तेजोमयेषु लोकेषु भुक्त्वा भोगाननुक्रमात् । प्राप्नोति विष्णुलोकं वै नरो देवनमस्कृतम्

तेजोमयेषु लोकेषु भुक्त्वा भोगाननुक्रमात्। प्राप्नोति विष्णुलोकं वै नरो देवनमस्कृतम्॥

Verse 49

स्थापयेद्द्वारकायां वै मूर्तिं दारुशिलामयीम् । त्रैलोक्यं स्थापितं तेन विष्णोः सायुज्यतामियात्

द्वारकायां वै दारुशिलामयीं भगवन्मूर्तिं स्थापयेत्। तेन कृत्येन त्रैलोक्यं स्थापितमिव भवति, स च विष्णोः सायुज्यतामवाप्नोति॥

Verse 50

प्ररोहो नास्ति पापस्य पुण्यस्य वृद्धिरुत्तमा । द्वारकायां कथं जातं वैलक्षण्यमिदं प्रभो । क्षेत्रेभ्यः सर्वतीर्थेभ्य आश्चर्य्यं कथयंति ते

प्रभो! द्वारकायां पापस्य प्ररोहो नास्ति, पुण्यस्य चोत्तमा वृद्धिर्भवति। तत्रेदं वैलक्षण्यं कथं जातम्? सर्वक्षेत्रतीर्थेभ्यः परं आश्चर्य्यमिति जनाः कथयन्ति॥