Adhyaya 33

Verse 1

श्रीप्रह्लाद उवाच । श्रुत्वा ब्रह्ममहेशानौ यदुक्तं विष्णुपार्षदैः । द्वारकायास्तु माहात्म्यं तद्वर्णयितुमूचतुः

श्रीप्रह्लाद उवाच । श्रुत्वा ब्रह्ममहेशानौ यदुक्तं विष्णुपार्षदैः । द्वारकायास्तु माहात्म्यं तद्वर्णयितुमूचतुः ॥

Verse 2

श्रीब्रह्मेशानावूचतुः । भोभोः क्षेत्राणि तीर्थानि सरांसि सागरादयः । प्रयागादीनि तीर्थानि काश्याद्या मुक्तिदायकाः

श्रीब्रह्मेशानावूचतुः—भो भोः! क्षेत्राणि तीर्थानि सरांसि सागरादयश्च; प्रयागादीनि तीर्थानि काश्याद्या मुक्तिदायका इति।

Verse 3

भवतां तीर्थराजानां महाराजस्त्वियं शुभा । द्वारका सेवनीया वै स्थीयतां स्वेच्छया बहिः

भो तीर्थराजानां महाराजाः! एषा शुभा द्वारका भवतां महाराजत्वेन विराजते; द्वारका सेवनीया वै, अतः स्वेच्छया बहिः स्थीयताम्।

Verse 4

श्रीप्रह्लाद उवाच । महेशवचनं श्रुत्वा सर्वेषामुत्सवोऽभवत् । प्रदक्षिणां ततः कृत्वा द्वारकां प्रणिपत्य च । आवासं चक्रिरे तत्र क्षेत्रतीर्थानि हर्षतः

श्रीप्रह्लाद उवाच—महेशवचनं श्रुत्वा सर्वेषामुत्सवोऽभवत्। ततः प्रदक्षिणां कृत्वा द्वारकां प्रणिपत्य च, क्षेत्रतीर्थानि तत्र हर्षतः आवासं चक्रिरे।

Verse 5

भागीरथी प्रयागं च यमुना च सरस्वती । सरयूगंडकी पुण्या गोमती पूर्ववाहिनी

भागीरथी प्रयागं च यमुना च सरस्वती; सरयूगण्डकी पुण्या गोमती पूर्ववाहिनी च।

Verse 6

अन्याश्च सरितः सर्वाः सिन्धुशोणौ नदौ तथा । पंचाशत्कोटिभिस्तीर्थैर्दिग्भागे ह्युत्तरे स्थिताः । लंपटाः कृष्णसेवायां पश्यतो द्वारकां मुहुः

अन्याश्च सरितः सर्वाः सिन्धुशोणौ नदौ तथा; पञ्चाशत्कोटिभिस्तीर्थैर्दिग्भागे ह्युत्तरे स्थिताः। लम्पटाः कृष्णसेवायां पश्यन्तो द्वारकां मुहुः मुहुः।

Verse 7

मन्दाकिनी तथा पुण्या नदी भागीरथी च या । महानदी नर्मदा च शिप्रा प्राची सरस्वती

मन्दाकिनी च पुण्या भागीरथी नदी तथा । महानदी नर्मदा चैव शिप्रा प्राची सरस्वती ॥

Verse 8

चक्षुर्भद्रा तथा सीता नद्योऽन्याः पापनाशिनी । वर्तंते पूर्वदिग्भागे तीर्थैश्च षष्टिकोटिभिः

चक्षुर्भद्रा तथा सीता नद्योऽन्याः पापनाशिनीः । वर्तन्ते पूर्वदिग्भागे तीर्थैः षष्टिकोटिभिः ॥

Verse 9

पयोष्णी तपती पुण्या विदर्भा च पयस्विनी । गोदावरी महापुण्या भीमा कृष्णानदी तथा

पयोष्णी तपती पुण्या विदर्भा च पयस्विनी । गोदावरी महापुण्या भीमा कृष्णानदी तथा ॥

Verse 10

कावेरीप्रमुखाः पुण्या अन्यैश्चैवाघनाशिनीः । स्वतीर्थसहिता भक्त्या नवनवतिकोटिभिः

कावेरीप्रमुखाः पुण्या अन्याश्चैवाघनाशिनीः । स्वतीर्थसहिता भक्त्या नवनवतिकोटिभिः ॥

Verse 11

स्थिता दक्षिणदिग्भागे द्वारकासेवनोत्सुकाः । क्रीडंति गोमतीनीरे तीरे च कृष्णसन्निधौ

स्थिता दक्षिणदिग्भागे द्वारकासेवनोत्सुकाः । क्रीडन्ति गोमतीनीरे तीरे च कृष्णसन्निधौ ॥

Verse 12

सप्तद्वीपेषु याः संति तथाऽन्या वै सरिद्वराः । सागराश्च तथा सप्त पश्चिमायां दिशि स्थिताः

सप्तद्वीपेषु याः सरितो वराः सन्ति, तथाऽन्याः सरिद्वराः; तथा सप्त सागराश्च—ते सर्वे पश्चिमायां दिशि स्थिताः।

Verse 13

क्रीडंति चक्रतीर्थे वै तीर्थैश्च शतकोटिभिः । पश्यंति च मुहुः कृष्णं पश्चिमाभिमुखं सदा

चक्रतीर्थे वै ते क्रीडन्ति, तीर्थैश्च शतकोटिभिः सह; मुहुः मुहुः कृष्णं च पश्यन्ति, सदा पश्चिमाभिमुखम्।

Verse 14

विदिशासु च सर्वासु तीर्थसंख्या न विद्यते । पुष्करादीनि तीर्थानि विशाला विरजा गया

सर्वासु विदिशासु तीर्थसंख्या न विद्यते; पुष्करादीनि तीर्थानि, विशाला विरजा गया च।

Verse 15

शतैककोटिभिस्तीर्थैर्गोमत्युदधिसंगमे । वर्त्तंते कृष्णसेवायां सोत्सवानि द्विजोत्तमाः

गोमत्युदधिसङ्गमे शतैककोटिभिस्तीर्थैः सह द्विजोत्तमाः; कृष्णसेवायां सोत्सवानि वर्तन्ते।

Verse 16

वाराणसी पूरैशान्यामवन्ती पूर्वदिक्स्थिता । आग्नेय्यां दिशि कांती च दक्षिणे मथुरा स्थिता

ईशान्यां दिशि वाराणसी स्थिता, पूर्वदिक्स्थिताऽवन्ती; आग्नेय्यां दिशि कान्ती, दक्षिणे मथुरा स्थिता।

Verse 17

नैरृत्यां च तथा माया अयोध्या पश्चिमे स्थिताः । वायव्यां तु कुरुक्षेत्रं हरिक्षेत्रं तथोत्तरे

नैरृत्यां दिशि माया, पश्चिमेऽयोध्या प्रतिष्ठिता। वायव्ये कुरुक्षेत्रं, उत्तरे हरिक्षेत्रं च॥

Verse 18

शिवक्षेत्रं च ऐशान्यामैंद्र्यां च पुरुषोत्तमः । आग्नेय्यां च भृगुक्षेत्रं प्रभासं दक्षिणाश्रितम्

ऐशान्यां शिवक्षेत्रं, ऐन्द्र्यां पुरुषोत्तमः। आग्नेय्यां भृगुक्षेत्रं, प्रभासो दक्षिणाश्रितः॥

Verse 19

श्रीरंगं नैरृते भागे लोहदंडं तु पश्चिमे । नारसिंहानि वायव्ये कोकामुख्यं तथोत्तरे

नैरृते भागे श्रीरङ्गं, पश्चिमे लोहदण्डकम्। वायव्ये नारसिंहानि, उत्तरे कोकामुख्यकम्॥

Verse 20

कामाख्या रेणुकादीनि शाक्तेयानि च सर्वशः । क्षेत्रराजानि सर्वाणि यथास्थाने वसंति हि

कामाख्या रेणुकादीनि शाक्तेयानि च सर्वशः। क्षेत्रराजानि सर्वाणि यथास्थाने वसन्ति हि॥

Verse 21

उत्तरे चैव सौराणि गाणपत्यानि कृत्स्नशः । क्षेत्राण्युत्तरतः संति रुक्मिण्याः सन्निधौ द्विजाः

उत्तरे चैव सौराणि गाणपत्यानि कृत्स्नशः। क्षेत्राण्युत्तरतः सन्ति रुक्मिण्याः सन्निधौ द्विजाः॥

Verse 22

धेनुकं नैमिषारण्यं दंडकं सैंधवं तथा । दशारण्यमर्बुदं च नरनारायणाश्रमम्

धेनुकं नैमिषारण्यं दण्डकं सैन्धवं तथा । दशारण्यमर्बुदं च नरनारायणाश्रमं च ॥

Verse 23

यथादिशं वसंति स्म द्वारकायाः समन्ततः । मेर्वाद्याः पर्वताः सौम्ये द्वारकासेवनोत्सुकाः

यथादिशं वसन्ति स्म द्वारकायाः समन्ततः । मेर्वाद्याः पर्वताः सौम्ये द्वारकासेवनोत्सुकाः ॥

Verse 24

कैलासाद्याश्च ऐशान्यामैन्द्र्यां हिमवदादयः । श्रीशैलाद्याश्च आग्नेय्यां सिंहाद्र्याद्या यमे तथा

कैलासाद्याश्चैशान्यामैन्द्र्यां हिमवदादयः । श्रीशैलाद्याश्चाग्नेय्यां सिंहाद्र्याद्या यमे तथा ॥

Verse 25

नैरृत्यां वाममार्गाद्या महेन्द्रऋषभादयः । अन्ये च पुण्यशैलाश्च सलोकालोक मानसाः । द्वारकां परितः संति पर्य्युपासंति प्रत्यहम्

नैरृत्यां वाममार्गाद्या महेन्द्रऋषभादयः । अन्ये च पुण्यशैलाश्च सलोकालोकमानसाः । द्वारकां परितः सन्ति पर्युपासन्ति प्रत्यहम् ॥

Verse 26

एवं ब्रह्मादयो देवा ऋषयः सनकादयः । क्षेत्रतीर्थादिभिर्युक्ता अन्यैः पुण्यतमैस्तथा

एवं ब्रह्मादयो देवा ऋषयः सनकादयः । क्षेत्रतीर्थादिभिर्युक्ता अन्यैः पुण्यतमैस्तथा ॥

Verse 27

श्रद्धया परया भक्त्या कन्याराशिस्थिते गुरौ । आयांति द्वारकां द्रष्टुं ब्राह्म्याद्याश्च प्रहर्षिताः

श्रद्धया परया भक्त्या कन्याराशिस्थिते गुरौ । ब्राह्म्याद्याश्च प्रहर्षिताः द्वारकां द्रष्टुमायान्ति ॥

Verse 33

इति श्रीस्कान्दे महा पुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहिताया सप्तमे प्रभासखण्डे चतुर्थे द्वारकामाहात्म्ये द्वारकामाहात्म्यवर्णनपूवकं द्वारकायां सर्वतीर्थक्षेत्रादिकृतनिवास वर्णनंनाम त्रयस्त्रिंशत्तमोऽध्यायः

इति श्रीस्कान्दे महापुराणे एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे चतुर्थे द्वारकामाहात्म्ये—द्वारकामाहात्म्यवर्णनपूर्वकं द्वारकायां सर्वतीर्थक्षेत्रादिकृतनिवासवर्णनं नाम त्रयस्त्रिंशत्तमोऽध्यायः ॥