Adhyaya 30

Verse 1

श्रीप्रह्लाद उवाच । तदा तेषां सुतीर्थानां क्षेत्राणामभवन्मुदः । गन्तुं द्वारवतीं पुण्यां सर्वेषामपि सर्वशः

श्रीप्रह्लाद उवाच—तदा तेषां सुतीर्थानां क्षेत्राणां च सर्वेषां सर्वथा द्वारवतीं पुण्यां गन्तुमिच्छतां महती मुदाभवत्।

Verse 2

द्वारकागमने दृष्ट्वा तथा नारदगौतमौ । महोत्सवो महांस्तत्र भविष्यति मनोहरः

द्वारकागमनं दृष्ट्वा तथा नारदगौतमौ । तत्र महोत्सवो महान् मनोहरश्च भविष्यतीति निश्चयः ॥

Verse 3

तीर्थानां कृष्णयात्रायां गन्तव्यमित्यवो चतुः । अथ ते ह्यृषयो देवाः सर्वतीर्थसमन्विताः

ऊचुः—तीर्थानां कृष्णयात्रायां गन्तव्यमिति निश्चयः । अथ ते ऋषयो देवाः सर्वतीर्थसमन्विताः प्रचक्रमुः ॥

Verse 4

गौतमीं तु पुरस्कृत्य ययुर्द्वारवतीं मुदा । तदा सर्वाणि तीर्थानि क्षेत्रारण्यानि कृत्स्नशः । द्वारकागमनं चक्रुः सानन्दा ऋषयः सुराः

गौतमीं पुरस्कृत्य ययुर्द्वारवतीं मुदा । तदा सर्वाणि तीर्थानि क्षेत्रारण्यानि च कृत्स्नशः । द्वारकागमनं चक्रुः सानन्दा ऋषयः सुराः ॥

Verse 5

श्रद्धया परया भक्त्या कृष्णदर्शनलालसाः । वीणानिनादतत्त्वज्ञं नारदं पथि तेऽ ब्रुवन्

श्रद्धया परया भक्त्या कृष्णदर्शनलालसाः । पथि वीणानिनादतत्त्वज्ञं नारदं तेऽब्रुवन् ॥

Verse 6

ऋषय ऊचुः । राशयः पुण्यपुञ्जानां कृता वै तपसां तथा । यज्ञदानव्रतानां च तीर्थानां महतां भुवि

ऋषय ऊचुः । भुवि पुण्यपुञ्जानां राशयः सन्ति संहताः । तपोभिः कृताः तथा यज्ञदानव्रतैः, महान्ति च तीर्थानि ॥

Verse 7

संप्राप्तस्तत्प्रसादोऽयं यद्द्रक्ष्यामः कुशस्थलीम् । पृच्छामहेऽधुना त्वां वै योगिनां परमं गुरुम्

संप्राप्तोऽयं तत्प्रसादो यद्वयं कुशस्थलीं द्रक्ष्यामः। अतः सम्प्रति त्वां पृच्छामो वै योगिनां परमं गुरुम्॥

Verse 8

द्वारकायास्तु यात्रायां को विधिः संप्रकीर्तितः । नियमः कोऽत्र कर्त्तव्यो वर्जनीयं च किं मुने

द्वारकायात्रायां कः विधिः संप्रकीर्तितः? अत्र कः नियमः कर्तव्यः, किं च वर्जनीयं मुने?॥

Verse 10

श्रोतव्यं कीर्तितव्यं च स्मर्तव्यं किं च वै पथि । उत्सवाश्चात्र के प्रोक्ता द्वारकायाश्च तत्पथि । एकैकश्च महाभाग भक्तानन्दविवर्द्धनम् । एतत्सर्वं महाभाग कृपया संप्रकीर्त्यताम्

पथि किं श्रोतव्यं किं कीर्तितव्यं किं च स्मर्तव्यम्? द्वारकापथि के उत्सवाः प्रोक्ताः? एकैकं महाभाग भक्तानन्दविवर्द्धनम्। एतत्सर्वं कृपया संप्रकीर्त्यताम्॥

Verse 11

श्रीनारद उवाच । कृताभ्यंगस्तु पूर्वेद्युः संपूज्य श्रद्धया हरिम् । भोजयेद्वैष्णवान्विप्रान्स्वशक्त्या संप्रहर्षितः

श्रीनारद उवाच। पूर्वेद्युः कृताभ्यङ्गः श्रद्धया हरिं संपूज्य। स्वशक्त्या संप्रहर्षितो वैष्णवान् विप्रांश्च भोजयेत्॥

Verse 12

अनुज्ञातो महाविष्णोः प्रसादमुपयुज्य वै । शयीत भुवि सुप्रीतो द्वारकां कृष्णमानसः

महाविष्णोरनुज्ञातः प्रसादमुपयुज्य च। भुवि शयीत सुप्रीतो द्वारकां प्रति कृष्णमानसः॥

Verse 14

ततस्तु तदनुज्ञातो गीतवादित्रसंस्तवैः । यात्रारंभं प्रकुर्वीत द्वारकायां प्रहर्षितः

ततः तदनुज्ञां लब्ध्वा गीतवादित्रसंस्तवैः सह यात्रारम्भं कुर्यात्, द्वारकां प्रति प्रहृष्टचित्तः प्रस्थितः।

Verse 15

द्वारकां गच्छमानस्तु शान्तो दांतः शुचिः सदा । ब्रह्मचर्यमधः शय्यां कुर्वीत नियतेन्द्रियः

द्वारकां गच्छन् शान्तो दान्तः शुचिर्नित्यं भवेत्; ब्रह्मचर्यं पालयन् अधःशय्यां कुर्यात्, नियतेन्द्रियः।

Verse 16

सहस्रनामपठनं पुराणपठनं तथा । कर्त्तव्यं सकृपं चित्तं सतां शुश्रूषणं तथा

सहस्रनामपठनं पुराणपठनं च कर्तव्यम्; कृपापूर्णं चित्तं धार्यं, सतां शुश्रूषणं च तथा।

Verse 17

अन्नदानादिकं सर्वं विभवे सति मानवः । अपि स्वल्पं स्वशक्त्या वै कृतं कोटिगुणं भवेत्

विभवे सति मानवः अन्नदानादिकं सर्वं कुर्यात्; स्वशक्त्या कृतं स्वल्पमपि वै कोटिगुणं फलति।

Verse 18

पथि कृष्णस्य यो भक्त्या ग्रासमेकं प्रयच्छति । द्वीपांता तेन दत्ता भूः पुण्यस्यान्तो न विद्यते

पथि कृष्णस्य यो भक्त्या ग्रासमेकं प्रयच्छति, तेन द्वीपान्तपर्यन्ता भूर्दत्तेव; तस्य पुण्यस्यान्तो न विद्यते।

Verse 19

किं पुनर्द्वारकाक्षेत्रे कृष्णस्य च समीपतः । कलावेकेकसिक्थे च राजसूयायुतं फलम्

किं पुनर्द्वारकाक्षेत्रे श्रीकृष्णसन्निधौ विशेषतः। तत्र तिलकणमात्रोऽपि दानः राजसूयायुतफलप्रदः॥

Verse 20

गयाश्राद्धसहस्राणि कृतानि शतसंख्यया । अन्नदानं कृतं यैस्तु द्वारकापथि मानवैः

द्वारकापथि ये मर्त्या अन्नदानं समाचरन्। तेषां गयाश्राद्धसहस्रं शतशोऽपि कृतं भवेत्॥

Verse 21

औषधं चान्नपानीयं पादुके कंबलं तथा । वासांस्युपानहौ चैव वित्तं च विभवे सति । वर्जयेत्संकरं विद्वान्यूथालापांस्तथैव च

औषधं चान्नपानीयं पादुके कंबलं तथा। वासांसि चोपानहौ चैव वित्तं च यथाविभवम्॥ संकरं वर्जयेद्विद्वान् यूथालापांश्च वर्जयेत्॥

Verse 22

परनिन्दां च पैशुन्यं परस्य परिवञ्चनम् । परान्नं परपाकं च सति वित्ते त्यजेद्बुधः

परनिन्दां च पैशुन्यं परस्य परिवञ्चनम्। परान्नं परपाकं च सति वित्ते त्यजेद्बुधः॥

Verse 23

न दोषो हीनवित्तस्य तावन्मात्रपरिग्रहे । श्रोतव्या सत्कथा विष्णोर्नामसंकीर्त्तनामृतम्

हीनवित्तस्य न दोषो यावन्मात्रपरिग्रहे। श्रोतव्या सत्कथा विष्णोर्नामसंकीर्तनामृतम्॥

Verse 24

द्वारकापथिगच्छद्भिरन्योन्यं भक्तिवर्द्धनम् । जप्तव्यं वैदिकं जाप्यं स्तोत्रमागमिकं तथा

द्वारकापथं गच्छद्भिः परस्परं भक्तिवर्धनं कर्तव्यम्। वैदिकं जप्यं जप्तव्यं, आगमिकं स्तोत्रं च तथा पाठनीयम्॥

Verse 25

यात्रायां यत्फलं प्रोक्तं श्रीकृष्णस्य च वै कलौ । न शक्यते मया वक्तुं वदनैर्युगसंख्यया

कलौ श्रीकृष्णयात्रायाः प्रोक्तं यत्फलं, तन्मया वक्तुं न शक्यते—युगसंख्यावदनैरपि॥

Verse 26

इत्येतत्कथितं सर्वं यत्पृष्टं तु द्विजोत्तमाः । यतध्वं तत्प्रयत्नेन विष्णुप्राप्तौ च सत्वरम्

इति द्विजोत्तमाः, यत्पृष्टं तत्सर्वं कथितम्। तत्प्राप्तये प्रयत्नेन यतध्वं, विष्णुप्राप्तौ च सत्वरम्॥

Verse 27

श्रीप्रह्लाद उवाच । एवं ते नारदेनोक्ता मुनयो हृष्टमानसाः । चक्रुस्ते सहिताः सर्वे कृष्णदेवस्य तत्पथि

श्रीप्रह्लाद उवाच—एवं नारदेनोक्ता मुनयः हृष्टमानसाः। ते सर्वे सहिताः कृष्णदेवस्य तत्पथि प्रस्थिताः॥

Verse 28

केचिच्छृण्वन्ति ता विष्णोः सत्कथा लोकविश्रुताः । यासां संश्रवणादेव भगवान्विशते हृदि

केचित् ता विष्णोः सत्कथाः लोकविश्रुताः शृण्वन्ति। यासां संश्रवणादेव भगवान् हृदि विशते॥

Verse 29

कीर्त्यमानानि नामानि महापुण्यप्रदानि वै । पावनानि सदा लोके कलौ विप्रा विशेषतः

कीर्त्यमानानि नामानि महापुण्यप्रदानि वै; पावनानि सदा लोके, कलौ विप्रा विशेषतः।

Verse 30

पुराणसंहिता दिव्या मुनिभिः परिकीर्तिताः । प्रकाशयंति या विष्णोर्महिमानं सुमंगलम्

पुराणसंहिताः दिव्याः मुनिभिः परिकीर्तिताः; प्रकाशयन्ति या विष्णोर्महिमानं सुमङ्गलम्।

Verse 31

सद्गुणाः कर्मवीर्य्याणि कृतानि विष्णुना पुरा । लीलावताररूपैस्तु शृण्वन्ति परया मुदा

सद्गुणान् कर्मवीर्य्याणि कृतानि विष्णुना पुरा; लीलावताररूपैस्तु शृण्वन्ति परया मुदा।

Verse 32

अपरे वासुदेवस्य चरितानि सुमंगलाः । वदंति परया भक्त्या सानन्दाः साश्रुलोचनाः

अपरे वासुदेवस्य चरितानि सुमङ्गलाः; वदन्ति परया भक्त्या सानन्दाः साश्रुलोचनाः।

Verse 33

अन्ये स्मरंति देवेशमनादिनिधनं विभुम् । केचिज्जपंति मुनयः स्तोत्राणि परया मुदा

अन्ये स्मरन्ति देवेशमनादिनिधनं विभुम्; केचिज्जपन्ति मुनयः स्तोत्राणि परया मुदा।

Verse 34

केचित्तु शतनामानि जपन्ति मुनयः पथि । अन्ये सहस्रनामानि लक्षनाम तथाऽपरे

केचित् मुनयः पथि शतनामानि जपन्ति; अन्ये सहस्रनामानि, अपरे तु लक्षनामानि जपन्ति।

Verse 35

केचिल्लौकिकगीतानि हरिनामानि हर्षिताः । उत्सवैश्च व्रजंत्यन्ये पताकादिविभूषिताः

केचित् हर्षिताः लौकिकगीतानि हरिनामानि च गायन्ति; अन्ये उत्सवैः पताकादिविभूषिताः व्रजन्ति।

Verse 36

गीतवादित्रघोषेण करतालस्वनेन च । नास्ति धन्यतमस्तस्मात्त्रिषु लोकेषु कश्चन

गीतवादित्रघोषेण करतालस्वनेन च; त्रिषु लोकेषु तस्मात् धन्यतमः कश्चन नास्ति।

Verse 37

दर्शनं यस्य संजातं वैष्णवानामनुत्तमम् । तथैव जाह्नवी पुण्या यमुना च सरस्वती

यस्य वैष्णवानाम् अनुत्तमं दर्शनं संजातम्, तस्य तथैव पुण्या जाह्नवी यमुना सरस्वती च (फलरूपेण) सिध्यन्ति।

Verse 38

रेवाद्याः सरितः सर्वाः प्रचक्रुर्गीतनर्त्तनम् । प्रयागादीनि तीर्थानि सागराः पर्वतोत्तमाः

रेवाद्याः सर्वाः सरितः गीतनर्तनं प्रचक्रुः; प्रयागादीनि तीर्थानि, सागराः, पर्वतोत्तमाः (अपि तत्र) समुत्सुकाः।

Verse 39

वाराणसी कुरुक्षेत्रं पुण्यान्यन्यानि कृत्स्नशः । त्रैलोक्ये यानि तीर्थानि क्षेत्राणि देवनायकाः । चक्रुर्गीतं च नृत्यं च द्वारकायाश्च सत्पथि

वाराणसी कुरुक्षेत्रं च तथा पुण्यान्यन्यानि सर्वशः । त्रैलोक्ये यानि तीर्थानि क्षेत्राणि देवनायकैः सह । द्वारकायाः सत्पथि गीतं नृत्यं च चक्रिरे ॥

Verse 40

एकैकस्मिन्पदे दत्ते द्वारकापथि गच्छताम् । पुण्यं क्रतुसहस्राणां तत्पादरजसंख्यया

एकैकस्मिन्पदे दत्ते द्वारकापथि गच्छताम् । तत्पादरजसंख्यया पुण्यं क्रतुसहस्रसमम् ॥

Verse 41

अथ ते मुनयः सर्वे तीर्थक्षेत्रादिसंयुताः । श्रीमत्कृष्णालयं दूराद्ददृशुर्नारदादयः

अथ ते मुनयः सर्वे तीर्थक्षेत्रादिसंयुताः । नारदाद्याः दूरात् श्रीमत्कृष्णालयं ददृशुः ॥