Adhyaya 16

Verse 1

प्रह्लाद उवाच । ततो गच्छेद्द्विजश्रेष्ठा गदातीर्थमनुत्तमम् । यत्र स्नात्वा नरो भक्त्या लभेद्भूदानजं फलम्

प्रह्लाद उवाच । ततो गच्छेद्द्विजश्रेष्ठा गदातीर्थमनुत्तमम् । यत्र स्नात्वा नरो भक्त्या लभेद्भूदानजं फलम् ॥

Verse 2

तर्पयेत्पितृदेवांश्च ऋषींश्चैव यथाक्रमम् । श्राद्धं च कारयेत्तत्र पितॄणां तृप्तिहेतवे

तर्पयेत्पितृदेवांश्च ऋषींश्चैव यथाक्रमम् । श्राद्धं च कारयेत्तत्र पितॄणां तृप्तिहेतवे ॥

Verse 3

गदातीर्थे तु देवेशं विष्णुं वाराहरूपिणम् । समभ्यर्च्य नरो भक्त्या विष्णुलोके महीयते

गदातीर्थे तु देवेशं विष्णुं वाराहरूपिणम् । भक्त्या समभ्यर्च्य नरो विष्णुलोके महीयते ॥

Verse 4

नागतीर्थं ततो गच्छेत्सरः परमशो भनम् । यत्र स्नात्वा नरः सम्यङ्नागलोकमवाप्नुयात्

ततो नागतीर्थं गच्छेत्सरः परमशोभनम् । यत्र स्नात्वा नरः सम्यङ्नागलोकमवाप्नुयात् ॥

Verse 5

भद्रतीर्थं ततो गच्छेत्सरस्त्रिभुवनार्चितम् । स्नानमात्रेण लभते तिलधेनुफलं नरः

ततो भद्रतीर्थं गच्छेत्सरस्त्रिभुवनार्चितम् । स्नानमात्रेण लभते तिलधेनुफलं नरः ॥

Verse 6

चित्रातीर्थं ततो गच्छेत्सरः परमशोभनम् । स्नानमात्रेण लभते घृतधेनुफलं नरः

ततो चित्रातीर्थं गच्छेत्सरः परमशोभनम् । स्नानमात्रेण लभते घृतधेनुफलं नरः ॥

Verse 7

यदा द्वारावती विप्रा प्लाविता सागरेण हि । पुण्यानि बहुतीर्थानि च्छन्नानि जलपांसुभिः

यदा द्वारावती विप्रा प्लाविता सागरेण हि । पुण्यानि बहुतीर्थानि छन्नानि जलपांसुभिः ॥

Verse 8

दृश्यानि कतिचित्संति ह्यदृश्यान्यपराणि च । तानि सर्वाणि विप्रेन्द्राः कथयिष्यामि सर्वतः

दृश्यानि कतिचित् सन्ति, ह्यदृश्यान्यपराणि च। तानि सर्वाणि, विप्रेन्द्राः, कथयिष्यामि सर्वतः॥

Verse 9

चंद्रभागां ततो गच्छेत्सर्वपापप्रणाशिनीम् । यत्र स्नात्वा नरो भक्त्या वाजपेयफलं लभेत्

चन्द्रभागां ततो गच्छेत् सर्वपापप्रणाशिनीम्। यत्र स्नात्वा नरो भक्त्या वाजपेयफलं लभेत्॥

Verse 10

देवी चंद्रार्चिता यत्र यशोदा नंदनंदिनी । कौमारिका शक्तिहस्ता खङ्गखेटकधारिणी

देवी चन्द्रार्चिता यत्र यशोदा नन्दनन्दिनी। कौमारिका शक्तिहस्ता खङ्गखेटकधारिणी॥

Verse 11

केश्यादिदैत्यदलिनी स्वसा वै रामकृष्णयोः । यस्या दर्शनमात्रेण सर्वान्कामानवाप्नुयात्

केश्यादिदैत्यदलिनी स्वसा वै रामकृष्णयोः। यस्या दर्शनमात्रेण सर्वान् कामानवाप्नुयात्॥

Verse 12

ततो गच्छेत विप्रेन्द्रास्तीर्थं महिषसंज्ञकम् । यस्य दर्शनमात्रेण मुच्यते सर्वपातकैः

ततो गच्छेत् विप्रेन्द्रास् तीर्थं महिषसंज्ञकम्। यस्य दर्शनमात्रेण मुच्यते सर्वपातकैः॥

Verse 13

मुक्तिद्वारं ततो गच्छेत्तीर्थं पाप प्रणाशनम्

ततः पापप्रणाशनं मुक्तिद्वाराख्यं तीर्थं गच्छेत्।

Verse 14

वसिष्ठेन समानीता मुनिना यत्र गोमती । स्नातो भवति गंगायां यत्र स्नात्वा कलौ युगे

यत्र वसिष्ठमुनिना समानीता गोमती; तत्र स्नानं गङ्गास्नानसमं, विशेषतः कलियुगे स्नातुः।

Verse 15

गोमती निःसृता यस्मा त्प्रविष्टा वरुणालयम् । तत्र स्नात्वा नरो भक्त्या अश्वमेधफलं लभेत्

यस्मात् गोमती निःसृता वरुणालयं प्रविष्टा; तत्र भक्त्या स्नात्वा नरोऽश्वमेधफलं लभेत्।

Verse 16

भृगुणा हि तपस्तप्तं स्थापिता यत्र चांबिका । भृग्वर्चिता ततो देवी प्रसिद्धा श्रूयते क्षितौ

यत्र भृगुणा तपस्तप्तं चाम्बिका स्थापिता; तस्मात् भृग्वर्चिता देवी क्षितौ प्रसिद्धा श्रूयते।

Verse 17

संसिद्धिं परमां याति यस्याः संस्मरणान्नरः । शिवलिंगान्यनेकानि यत्र सन्ति महीतले

यस्याः संस्मरणादेव नरो परमां संसिद्धिं याति; यत्र च महीतलेऽनेकानि शिवलिङ्गानि सन्ति।

Verse 18

ततो गच्छेत विप्रेन्द्राः कालिन्दीसर उत्तमम् । कालिन्दी सूर्यतनया सरश्चक्रे त्वनुत्तमम्

ततो गच्छेत, हे विप्रेन्द्राः, कालिन्दीसर उत्तमम्। कालिन्दी सूर्यतनया तदनुत्तमं सरः स्वयमेव चकार॥

Verse 19

तत्र स्नात्वा नरो भक्त्या न दुर्गतिमवाप्नुयात् । सांबतीर्थं ततो गच्छेत्सर्वपापप्रणाशनम्

तत्र स्नात्वा नरो भक्त्या न दुर्गतिमवाप्नुयात्। ततः सांबतीर्थं गच्छेत् सर्वपापप्रणाशनम्॥

Verse 20

कृत्वा श्राद्धं च विधिवल्लभेद्गोदानजं फलम्

कृत्वा श्राद्धं च विधिवत् लभेद्गोदानजं फलम्॥

Verse 21

गच्छेच्च शांकरं तीर्थं ततस्त्रैलोक्यपावनम् । यत्र स्नात्वा नरो भक्त्या लभेद्बहुसुवर्णकम्

गच्छेच्च शांकरं तीर्थं ततस्त्रैलोक्यपावनम्। यत्र स्नात्वा नरो भक्त्या लभेद्बहुसुवर्णकम्॥

Verse 22

ततो नागसरो गच्छेत्तीर्थं पापप्रणाशनम् । पितॄन्सन्तर्प्य विधिवन्नागलोकमवाप्नुयात्

ततो नागसरो गच्छेत् तीर्थं पापप्रणाशनम्। पितॄन्सन्तर्प्य विधिवत् नागलोकमवाप्नुयात्॥

Verse 23

लक्ष्मीं नदीं ततो गच्छेद्गच्छन्तीं सागरं प्रति । यस्या दर्शनमात्रेण मुच्यते सर्वपातकैः

ततः सागराभिमुखीं प्रवहन्तीं लक्ष्मीनदीं गच्छेत्; यस्याः दर्शनमात्रेण सर्वपातकैः प्रमुच्यते।

Verse 24

श्राद्धे कृते तु विप्रेन्द्राः पितरो मुक्तिमाप्नुयुः । दाने मनोरथावाप्तिर्जायते नात्र संशयः

श्राद्धे कृते, हे विप्रेन्द्राः, पितरः मुक्तिमाप्नुयुः; दाने च मनोरथसिद्धिर्जायते—नात्र संशयः।

Verse 25

कंबुसरस्ततो गच्छेत्तीर्थं पापप्रणाशनम् । तर्पणे च कृते श्राद्धे ह्यग्निष्टोमफलं लभेत्

ततः कंबुसरः तीर्थं पापप्रणाशनं गच्छेत्; तत्र तर्पणे कृते श्राद्धे चाग्निष्टोमफलं लभेत्।

Verse 26

कुशतीर्थं ततो गच्छेत्स्नात्वा सन्तर्पयेत्पितॄन् । दानं दत्त्वा यथाशक्त्या निर्मलं लोकमाप्नुयात्

ततो कुशतीर्थं गच्छेत्; स्नात्वा पितॄन् सन्तर्पयेत्। यथाशक्ति दानं दत्त्वा निर्मलं लोकमाप्नुयात्।

Verse 27

द्युम्नतीर्थं च तत्रैव सर्वपापप्रणाशनम् । कृत्वा श्राद्धं च तत्रैव वाजिमेधफलं लभेत्

तत्रैव द्युम्नतीर्थं सर्वपापप्रणाशनम्; तत्रैव श्राद्धं कृत्वा वाजिमेधफलं लभेत्।

Verse 28

कुशतीर्थं ततो गच्छेत्पितॄणां तृप्तिरक्षया । यत्र श्राद्धात्तर्पणाच्च जायते नात्र संशयः

ततः कुशतीर्थं गच्छेत्, यत्र श्राद्धतर्पणाभ्यां पितॄणां तृप्तिरक्षया जायते—नात्र संशयः।

Verse 29

जालतीर्थं ततो गच्छेत्सर्वपापहरं शुभम् । दुर्वाससा यत्र शप्ताः कोपाद्यदुकुमारकाः

ततो जालतीर्थं गच्छेत् सर्वपापहरं शुभम्; यत्र दुर्वाससा कोपात् यदुकुमारकाः शप्ताः।

Verse 30

देवो जालेश्वरस्तत्र सं बभूव उमापतिः । जालेश्वरं नरो दृष्ट्वा सद्यः पापात्प्रमुच्यते

तत्र उमापतिः देवो जालेश्वर इति सं बभूव; जालेश्वरं नरो दृष्ट्वा सद्यः पापात् प्रमुच्यते।

Verse 31

संपूज्य देवं भक्त्या च शिवलोकमवाप्नुयात्

देवं भक्त्या संपूज्य यथाविधि शिवलोकमवाप्नुयात्।

Verse 32

चक्रस्वामिसुतीर्थं च ततो गच्छेद्धि मानवः । कृत्वा स्नानं पितॄंस्तर्प्य विष्णुलोकमवाप्नुयात्

ततो मानवः चक्रस्वामिसुतीर्थं गच्छेत्; तत्र स्नानं कृत्वा पितॄन् तर्पयित्वा विष्णुलोकमवाप्नुयात्।

Verse 33

जरत्कारुकृतं तीर्थं सर्वपापप्रणाशनम् । स्नात्वा तत्र द्विजश्रेष्ठा न दुर्गतिमवाप्नुयात्

जरत्कारुकृतं तीर्थं सर्वपापप्रणाशनम् । तत्र स्नात्वा द्विजश्रेष्ठो न दुर्गतिमवाप्नुयात् ॥

Verse 34

ततो गच्छेद्द्विजश्रेष्ठास्तीर्थं खञ्जनकाभिधम् । आसीत्खञ्जनको नाम दैत्यश्चातिबलान्वितः

ततो गच्छेद्द्विजश्रेष्ठास्तीर्थं खञ्जनकाभिधम् । आसीत्खञ्जनको नाम दैत्यश्चातिबलान्वितः ॥

Verse 35

ततः खञ्जनकं तीर्थं तस्य नाम्नेति विश्रुतम् । तत्र स्नात्वा नरो याति सोमलोकं न संशयः

ततः खञ्जनकं तीर्थं तस्य नाम्नेति विश्रुतम् । तत्र स्नात्वा नरो याति सोमलोकं न संशयः ॥

Verse 36

सन्ति तीर्थान्यनेकानि सुगुप्तानि द्विजोत्तमाः । तानि गच्छेत्तु विप्रेन्द्राः सर्वपापापनुत्तये

सन्ति तीर्थान्यनेकानि सुगुप्तानि द्विजोत्तमाः । तानि गच्छेत्तु विप्रेन्द्राः सर्वपापापनुत्तये ॥

Verse 37

ततो गच्छेद्द्विजश्रेष्ठास्तीर्थमानकदुन्दुभेः । शूरतीर्थं परमकं गदतीर्थमतः परम्

ततो गच्छेद्द्विजश्रेष्ठास्तीर्थमानकदुन्दुभेः । शूरतीर्थं परमकं गदतीर्थमतः परम् ॥

Verse 38

गावल्गणस्य तीर्थं च अक्रूरस्य महात्मनः । बलदेवस्य तीर्थं तु उग्रसेनस्य चापरम्

गावल्गणस्यापि तीर्थं, महात्मनः अक्रूरस्य च; तथा बलदेवस्य तीर्थं, उग्रसेनस्य चापरम्।

Verse 39

अर्जुनस्य च तीर्थं तु सुभद्रातीर्थमेव च । देवकीतीर्थमाद्यं तु रोहिणीतीर्थमेव च

अर्जुनस्य च तीर्थं तु, सुभद्रातीर्थमेव च; देवकीतीर्थमाद्यं तु, रोहिणीतीर्थमेव च।

Verse 40

उद्धवस्य च तीर्थं तु सारंगाख्यं तथैव च । सत्यभामाकृतं तीर्थं भद्रातीर्थमतः परम्

उद्धवस्य च तीर्थं तु, सारंगाख्यं तथैव च; सत्यभामाकृतं तीर्थं, भद्रातीर्थमतः परम्।

Verse 41

जामदग्न्यस्य तीर्थं तु रामस्य च महात्मनः । भासतीर्थं च तत्रैव शुकतीर्थमतः परम्

जामदग्न्यस्य तीर्थं तु, रामस्य च महात्मनः; भासतीर्थं च तत्रैव, शुकतीर्थमतः परम्।

Verse 42

कर्दमस्य च तीर्थं तु कपिलस्य महात्मनः । सोमतीर्थं च तत्रैव रोहिणीतीर्थमेव च

कर्दमस्य च तीर्थं तु, कपिलस्य महात्मनः; सोमतीर्थं च तत्रैव, रोहिणीतीर्थमेव च।

Verse 43

एतान्यन्यानि संक्षेपान्मया वः कथितानि च । सर्वपापहराणीह मोक्षदानि न संशयः

एतान्यन्यानि च तीर्थानि मया वः संक्षेपतः कथितानि। इह सर्वपापहराणि मोक्षदानि च, नात्र संशयः॥

Verse 44

प्रच्छन्नानि द्विजवरास्तीर्थानि कलिसंक्रमे । प्लावितानि समुद्रेण पांसुनाऽप्युदकेन च

कलिसंक्रमे द्विजवराः, तीर्थानि प्रच्छन्नानि बभूवुः। समुद्रेण प्लावितानि, पांसुना उदकेन च आच्छादितानि॥

Verse 45

एतन्मया वः कथितं संक्षेपात्तीर्थविस्तरम् । आत्मप्रज्ञानुमानेन किमन्यच्छ्रोतुमिच्छथ

एतन्मया वः संक्षेपात् तीर्थविस्तरं कथितम्। आत्मप्रज्ञानुमानेन किमन्यत् श्रोतुमिच्छथ॥

Verse 46

शृणुयात्परया भक्त्या तीर्थयात्रामिमां द्विजाः । सर्वपापविनिर्मुक्तो विष्णुलोकं स गच्छति

द्विजाः, इमां तीर्थयात्राकथां परया भक्त्या यः शृणुयात्। स सर्वपापविनिर्मुक्तो विष्णुलोकं गच्छति॥