Adhyaya 15

Verse 1

प्रह्लाद उवाच श्रुत्वा तमागतं देवं ब्रह्माणं पितरं स्वकम् । सनकाद्या नमस्कर्त्तुं जग्मुः सर्वे पितामहम्

प्रह्लाद उवाच—तं आगतं देवं स्वपितरं ब्रह्माणं श्रुत्वा सनकादयः सर्वे पितामहं नमस्कर्तुं जग्मुः।

Verse 2

तं दृष्ट्वा लोककर्त्तारं दण्डवत्प्रणताः क्षितौ । ततो दृष्ट्वा स तनयान्संगृह्य परिषस्वजे

तं लोककर्तारं दृष्ट्वा ते दण्डवत् क्षितौ प्रणिपत्य । ततः स तान् तनयान् दृष्ट्वा संगृह्य परिषस्वजे ॥

Verse 3

पृष्टश्चानामयं तैस्तु पृष्ट्वा तान्समुवाच ह । आराधितो यैर्भगवान्धन्या यूयं वयं तथा

तैः पृष्टश्चानामयं स तानपि पृष्ट्वा समुवाच ह । यैर्भगवान् आराधितो धन्याः यूयं वयं तथा ॥

Verse 4

संसिद्धिं परमां याता भगवद्दर्शनेन हि । न ज्ञातं पुत्रकाः सम्यगज्ञानाद्बालबुद्धिभिः

भगवद्दर्शनेनैव यूयं परमां संसिद्धिं याता हि । न तु सम्यगिदं ज्ञातं पुत्रकाः अज्ञानाद्बालबुद्धिभिः ॥

Verse 5

येनार्चितो महादेवस्तस्य तुष्यति केशवः । अनर्चिते नीलकण्ठे न गृह्णात्यर्चनं हरिः । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन पूज्यतां नीललोहितः

येनार्चितो महादेवस्तस्य तुष्यति केशवः । अनर्चिते नीलकण्ठे न गृह्णात्यर्चनं हरिः । तस्मात् सर्वप्रयत्नेन पूज्यतां नीललोहितः ॥

Verse 6

येन संपूर्णतां याति कृष्णपूजा कृता सदा । तच्छ्रुत्वा वचनं तस्या ब्रह्मपुत्रा ययुस्तदा

येन कृष्णपूजा नित्यं कृता संपूर्णतां यायात् । तस्य वचनं श्रुत्वा ब्रह्मपुत्रा ययुस्तदा ॥

Verse 7

देवागाराग्रतो गत्वा योगसिद्धा महर्षयः । लिंगं संस्थापयामासुः शिवभक्तिपुरस्कृता

देवागारस्याग्रे गत्वा योगसिद्धा महर्षयः । शिवभक्तिं पुरस्कृत्य लिङ्गं संस्थापयामासुः ॥

Verse 8

संस्थाप्य शिवलिंगं ते स्नानार्थं मुनिसत्तमाः । कूपं चक्रुस्ततः सर्व ऋषयः संशितव्रताः

संस्थाप्य शिवलिङ्गं ते स्नानार्थं मुनिसत्तमाः । ततः कूपं चक्रुः सर्वे ऋषयः संशितव्रताः ॥

Verse 9

दृष्ट्वा तममृतप्रख्यं जलपूर्णं सुनिर्मलम् । संहृष्टा ऋषयः सर्वे साधुसाध्विति चाब्रुवन्

दृष्ट्वा तममृतप्रख्यं जलपूर्णं सुनिर्मलम् । संहृष्टा ऋषयः सर्वे साधु साध्विति चाब्रुवन् ॥

Verse 10

स्थापितं शिवलिंगं च दृष्ट्वा लोकपितामहः । उवाच वचनं ब्रह्मा प्रीतः पुत्रांस्तदा द्विजाः

स्थापितं शिवलिङ्गं च दृष्ट्वा लोकपितामहः । प्रीतः स ब्रह्मा प्रोवाच वचनं तान् द्विजान् सुतान् ॥

Verse 11

ब्रह्मोवाच । भवद्भिर्योगसंसिद्धैर्यस्मात्संस्थापितः शिवः । तस्मात्सिद्धेश्वर इति ख्यातिं लोके गमिष्यति

ब्रह्मोवाच । भवद्भिर्योगसंसिद्धैर्यस्मात्संस्थापितः शिवः । तस्मात्सिद्धेश्वर इति ख्यातिं लोके गमिष्यति ॥

Verse 12

समीपे शितिकण्ठस्य कूपोयमृषिभिः कृतः । ऋषितीर्थमिति ख्यातं तस्माल्लोके भविष्यति

शितिकण्ठस्य समीपेऽयं कूपो ऋषिभिः कृतः। अतः स लोके ‘ऋषितीर्थम्’ इति ख्यातिं भविष्यति॥

Verse 13

विना श्राद्धेन विप्रेन्द्रा दानेन पितृतर्पणात् । भक्तितः स्नानमात्रेण पितृभिः सह मुच्यते

विना श्राद्धेन दानेन विना पितृतर्पणात्। भक्त्या स्नानमात्रेण पितृभिः सह मुच्यते॥

Verse 14

असत्यवादिनो ये च परनिन्दा परायणाः । स्नानमात्रेण शुध्यन्ति ऋषितीर्थे न संशयः

असत्यवादिनो ये च परनिन्दापरायणाः। स्नानमात्रेण शुध्यन्ति ऋषितीर्थे न संशयः॥

Verse 15

स्नानं प्रशस्तं विषुवे मन्वादिषु तथैव च । तथा कृतयुगाद्यायां माघस्य द्विजसत्तमाः

स्नानं प्रशस्तं विषुवे मन्वादिषु तथैव च। तथा कृतयुगाद्यायां माघे च द्विजसत्तमाः॥

Verse 16

शिवरात्रौ वसेद्यस्तु लिंगे सिद्धेशसंज्ञिते । स्नात्वा ऋषिकृते तीर्थे किं तस्यान्येन वै द्विजाः । गत्वा तत्र महाभागा गृहीत्वा फलमुत्तमम्

शिवरात्रौ यो वसेल्लिङ्गे सिद्धेशसंज्ञिते। स्नात्वा ऋषिकृते तीर्थे किं तस्यान्येन वै द्विजाः॥ गत्वा तत्र महाभागा गृहीत्वा फलमुत्तमम्॥

Verse 17

अर्घ्यं दत्त्वा विधानेन कृत्वा च करयोः कुशान् । गृह्णंत्वर्घ्यमिमं देवा योगसिद्धा महर्षयः

विधिवदर्घ्यं प्रदाय करयोः कुशान् निधाय च प्रार्थयेत्— “देवा योगसिद्धा महर्षयश्च ममायमर्घ्यं गृह्णन्तु।”

Verse 18

ऋषितीर्थे च पापघ्ने सिद्धेश्वरसमन्विते । दत्त्वार्घ्यं मृदमालभ्य स्नानं कुर्यात्समाहितः

पापघ्ने सिद्धेश्वरसमन्विते ऋषितीर्थे प्रथममर्घ्यं दत्त्वा मृदमालभ्य समाहितः स्नानं कुर्यात्।

Verse 19

तर्पयेच्च पितॄन्देवान्मनुष्यांश्च यथाक्रमम् । ततः श्राद्धं प्रकुर्वीत पितॄणां श्रद्धयाऽन्वितः

ततः पितॄन् देवान् मनुष्यांश्च यथाक्रमं तर्पयेत्; अनन्तरं श्रद्धयाऽन्वितः पितॄणां श्राद्धं प्रकुर्वीत।

Verse 20

तथा च दक्षिणां दद्याद्वित्तशाठ्यविवर्जितः । विशेषतः प्रदेयानि फलानि रसवंति च

तथा वित्तशाठ्यविवर्जितः दक्षिणां दद्यात्; विशेषतः रसवन्ति फलानि श्रेष्ठानि च प्रदेयानि।

Verse 21

दद्याच्छयामाकनीवारान्विद्रुमं चाजिनानि च । सप्तधान्यानि शालींश्च सक्तूंश्च गुडसंयुतान्

श्यामाकनीवारान् विद्रुमं चाजिनानि च दद्यात्; सप्तधान्यानि शालींश्च गुडसंयुतान् सक्तूंश्च प्रदद्यात्।

Verse 22

गंधमाल्यानि तांबूलं वस्त्राणि च तथा पयः । एवं कृत्वा समग्रं च कृतकृत्यो भवेन्नरः

गन्धमाल्यानि ताम्बूलं वस्त्राणि पय एव च । एवं समग्रं कृत्वा तु नरः कृतकृत्यो भवेत् ॥

Verse 23

पूजयित्वा महादेवं सिद्धेश्वरमुमापतिम् । सफलं जन्म मर्त्यस्य जीवितं च सुजीवितम्

महादेवं सिद्धेश्वरमुमापतिं समर्च्य । मर्त्यस्य जन्म सफलं जीवितं च सुजीवितम् ॥

Verse 24

यः स्नात्वा ऋषितीर्थे तु पश्येत्सिद्धेश्वरं शिवम् । पितरस्तस्य तुष्यन्ति तुष्यन्ति च पितामहाः

यः स्नात्वा ऋषितीर्थे तु पश्येत् सिद्धेश्वरं शिवम् । तस्य पितरस्तुष्यन्ति तुष्यन्ति च पितामहाः ॥

Verse 25

अपुत्रा पुत्रिणः स्युस्ते पुत्रिणश्चापि पौत्रिणः । निर्धना धनवंतश्च सिद्धेश्वररता नराः

अपुत्राः पुत्रिणः स्युः ते पुत्रिणश्चापि पौत्रिणः । निर्धनाः धनवन्तश्च सिद्धेश्वररताः नराः ॥

Verse 26

दुष्कृतं याति विलयं सुकृतं च विवर्द्धते । भवेन्मनोरथावाप्तिः प्रणते सिद्धनायके

दुष्कृतं याति विलयं सुकृतं च विवर्धते । प्रणते सिद्धनायके मनोरथावाप्तिर् भवेत् ॥

Verse 27

ऋषितीर्थे नरः स्नात्वा दृष्ट्वा सिद्धेश्वरं हरम् । सर्वान्कामानवाप्नोति नात्र कार्या विचारणा

ऋषितीर्थे नरः स्नात्वा सिद्धेश्वरं हरं दृष्ट्वा । सर्वान् कामानवाप्नोति नात्र कार्या विचारणा ॥

Verse 28

शिवरात्र्यां विशेषेण सिद्धेशः संप्रपूजितः । यंयं कामयते कामं तं ददाति न संशयः । चिन्तामणिसमः स्वामी ह्यथवा चाक्षयो निधिः

शिवरात्र्यां विशेषेण सिद्धेशः संप्रपूजितः । यं यं कामयते कामं तं ददाति न संशयः । चिन्तामणिसमः स्वामी ह्यथवा चाक्षयो निधिः ॥

Verse 29

श्रुत्वाध्यायमिमं पुण्यं सर्वाघहरणं परम् । प्रयाति परमं स्थानं मानवः श्रद्धयान्वितः

श्रुत्वाध्यायमिमं पुण्यं सर्वाघहरणं परम् । प्रयाति परमं स्थानं मानवः श्रद्धयान्वितः ॥