Adhyaya 11
Prabhasa KhandaDvaraka MahatmyaAdhyaya 11

Adhyaya 11

अध्यायेऽस्मिन् प्रह्लादः पण्डितान् ब्राह्मणान् प्रति ‘विष्णुपदोद्भव’ इति ख्यातस्य तीर्थस्य उपगमन-विधिं कथयति। तत् विष्णोः पदचिह्नसमुद्भवं पावनं जलस्रोतः, गङ्गा-विष्णवैः समं प्रसिद्धम्; यस्य दर्शनमात्रेण गङ्गास्नानफलम् अवाप्यते। तस्योत्पत्तिं स्मृत्वा स्तुतिं कृत्वा, स्मरण-पाठयोः पापक्षयकरत्वं प्रतिपाद्यते। ततः देवीरूपायै नदीदेव्यै नमस्कृत्य अर्घ्यं दद्यात्; पूर्वाभिमुखः संयतः स्नानं कुर्यात्, तीर्थमृदा अङ्गलेपनं च। देव-पितृ-मनुष्येभ्यः तिलाक्षतैः तर्पणं विधाय, ब्राह्मणान् आमन्त्र्य यथाविधि श्राद्धं कुर्यात्, सुवर्ण-रजतादि दक्षिणां दद्यात्, दीन-दुःखितेभ्यश्च दानं कुर्यात्। पादुके, कमण्डलुं, लवण-दध्यान्नं शाक-जीरकयुक्तं, तथा रुक्मिणीसम्बद्धं वस्त्रादि दत्त्वा, अन्ते ‘विष्णुः प्रसीदतु’ इति भक्त्या संकल्पयेत्। फलश्रुतौ—एवं कर्ता कृतकृत्यो भवति; पितरः गयाश्राद्धसदृशं दीर्घतृप्तिं लभन्ते, वैष्णवं लोकं च यान्ति; भक्तस्य ऐश्वर्यं देवकृपा च वर्धते। अस्याध्यायस्य श्रवणमात्रेणापि पापविमोचनं कथ्यते।

Shlokas

Verse 1

प्रह्लाद उवाच । ततो गच्छेद्द्विजश्रेष्ठास्तीर्थं विष्णुपदोद्भवम् । यस्य दर्शनमात्रेण गंगास्नानफलं लभेत्

प्रह्लाद उवाच—ततो द्विजश्रेष्ठाः, विष्णुपदोद्भवं तीर्थं गच्छेत्; यस्य दर्शनमात्रेण गङ्गास्नानफलं लभ्यते।

Verse 2

यस्योत्पत्तिर्मया पूर्वं कथिता द्विजसत्तमाः । यस्य संस्मरणादेव कीर्तनात्पापनाशनम्

यस्योत्पत्तिर्मया पूर्वं कथिता, हे द्विजसत्तमाः; तस्य संस्मरणमात्रेण कीर्तनाच्च पापनाशनं भवति।

Verse 3

हरिणा या समानीता रुक्मिण्यर्थे महात्मना । यस्या गण्डूषमात्रेण हयमेधफलं लभेत्

हरिणा महात्मना रुक्मिण्यर्थे या समानीता; यस्या गण्डूषमात्रेण अश्वमेधफलं लभ्यते।

Verse 4

विष्णोः पादप्रसूताया वैष्णवीति च विश्रुता । तत्र गत्वा महाभाग गृहीत्वाऽर्घ्यं विधानतः

विष्णोः पादप्रसूताया ‘वैष्णवी’ति च विश्रुता। तत्र गत्वा महाभाग, विधानेन अर्घ्यं गृहीत्वा समर्पयेत्।

Verse 5

नमस्ये त्वां भगवति विष्णुपादतलोद्भवे । गृहाणार्घ्यमिदं देवि गंगे त्वं हरिणा सह

नमस्ये त्वां भगवति विष्णुपादतलोद्भवे । गृहाणार्घ्यमिदं देवि गङ्गे त्वं हरिणा सह ॥

Verse 6

इत्युच्चार्य द्विजश्रेष्ठा मृदमालभ्य पाणिना । प्राङ्मुखः संयतो भूत्वा स्नानं कुर्यादतन्द्रितः

इत्युच्चार्य द्विजश्रेष्ठा मृदमालभ्य पाणिना । प्राङ्मुखः संयतो भूत्वा स्नानं कुर्यादतन्द्रितः ॥

Verse 7

देवान्पितॄन्मनुष्यांश्च तर्पितव्यं तिलाक्षतैः । उपहृत्योपहारांश्च ह्याहूय ब्राह्मणांस्ततः

देवान्पितॄन्मनुष्यांश्च तर्पितव्यं तिलाक्षतैः । उपहृत्योपहारांश्च ह्याहूय ब्राह्मणांस्ततः ॥

Verse 8

श्रद्धया परया युक्तः श्राद्धं कुर्याद्विचक्षणः । यथोक्तां दक्षिणां दद्यात्सुवर्णं रजतं तथा

श्रद्धया परया युक्तः श्राद्धं कुर्याद्विचक्षणः । यथोक्तां दक्षिणां दद्यात्सुवर्णं रजतं तथा ॥

Verse 9

दीनान्ध कृपणानाञ्च दानं देयं स्वशक्तितः । विशेषतः प्रदातव्यं सुवर्णं द्विजसत्तमाः

दीनान्धकृपणानाञ्च दानं देयं स्वशक्तितः । विशेषतः प्रदातव्यं सुवर्णं द्विजसत्तमाः ॥

Verse 10

उपानहौ ततो देये जलकुम्भं द्विजातये । दध्योदनं सलवणं शाकजीरकसंयुतम्

ततः द्विजातये उपानहौ जलकुम्भं च दद्यात्; सलवणं दध्योदनं शाकजीरकसंयुतं च निवेदयेत्।

Verse 11

रक्तवस्त्रैः कंचुकीभी रुक्मिणीं परिधापयेत् । विप्रपत्नीश्च विप्रांश्च विष्णुर्मेप्रीयतामिति

रक्तवस्त्रैः कञ्चुकीभिश्च रुक्मिणीं परिधापयेत्; विप्रपत्नीश्च विप्रांश्च पूजयेत्—“विष्णुर्मे प्रीयताम्” इति।

Verse 12

एवं कृते द्विज श्रेष्ठाः कृतकृत्यो भवेन्नरः । पितॄणामक्षया तृप्तिर्गयाश्राद्धेन वै यथा

एवं कृते, द्विजश्रेष्ठाः, नरः कृतकृत्यो भवति; पितॄणामक्षया तृप्तिर्भवति—गयाश्राद्धेन यथा।

Verse 13

वैष्णवं लोकमायान्ति पितरस्त्रिकुलोद्भवाः । जीवते स श्रियायुक्तः पुत्रपौत्रसमन्वितः

त्रिकुलोद्भवाः पितरः वैष्णवं लोकमायान्ति; कर्ता च श्रियायुक्तः पुत्रपौत्रसमन्वितो जीवति।

Verse 14

प्रीतः सदा भवेत्तस्य रुक्मिण्या सह केशवः । यच्छते वाञ्छितान्सर्वानैहिकामुष्मिकान्प्रभुः

तस्य रुक्मिण्या सह केशवः सदा प्रीतो भवति; प्रभुश्च ऐहिकामुष्मिकान् सर्वान् वाञ्छितान् वरान् यच्छति।

Verse 15

एतन्माहात्म्यमतुलं विष्णुपादोद्भवं तथा । यः शृणोति हरौ भक्त्या सर्वपापैः स मुच्यते

एतन्माहात्म्यमतुलं विष्णुपादोद्भवं च यः । हरौ भक्त्या शृणोति स सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥

Verse 16

श्रुत्वाऽध्यायमिमं पुण्यं सर्वपापैः प्रमुच्यते

इमं पुण्यमध्यायं श्रुत्वा सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥