Adhyaya 62
पुलस्त्यः प्रभासखण्डे तीर्थयात्राक्रमं वर्णयति, यत्र श्रोतारं द्वौ लिङ्गौ दर्शयितुं नियोजयति—गौर्या (उमाया) कृतं काटेश्वरलिङ्गं तथा गङ्गादेव्याः कृतं गङ्गेश्वरलिङ्गम्। पूर्वं सौभाग्यविषये उमा–गङ्गयोः कलहः जातः; तस्मात् गङ्गा लिङ्गस्थलं अन्वेष्टुं प्रवृत्ता, उमा तु लिङ्गसदृशं रमणीयं पर्वताकारं ‘काटक’वत् वलयाकारचिह्नयुक्तं दृष्ट्वा पूर्णश्रद्धया पूजनं चकार। तस्याः भक्त्या महादेवः प्रसन्नो दर्शनं दत्त्वा वरं प्रददौ। गौरी तं क्षेत्रं ‘काटेश्वर’ इति नाम्ना प्रतिष्ठाप्य स्त्रीणां प्रति फलश्रुतिं प्राह—सपत्नीवैर्येण वा विरहेण वा पीडितानां केवलदर्शनमात्रेण ज्वरादिदुःखशमनं, क्षेमलाभः, गृहसौभाग्यप्रतिष्ठा च भवतीति। अनन्तरं गङ्गापि पूजनं कृत्वा वरं लब्ध्वा गङ्गेश्वरं प्रतिष्ठापयति; उभयलिङ्गदर्शनं विधेयम्, विशेषतः ‘सपत्नी-दोष’शमनं, सुख-सौभाग्यप्राप्तिश्च स्त्रीणां सिध्यतीति। अध्यायः अर्बुदक्षेत्रस्य पवित्रभूगोलमध्ये एतानि फलानि नित्यभक्तिप्रेरणारूपेण प्रतिष्ठाप्य समाप्तः।
Shlokas
Verse 1
पुलस्त्यस्य उवाच । ततः कटेश्वरं गच्छेल्लिंगं गौरीविनिर्मितम् । तथा गंगेश्वरं चान्यद्गङ्गया निर्मितं स्वयम्
पुलस्त्य उवाच—ततः कटेश्वरं गच्छेल्लिङ्गं गौरीविनिर्मितम्। तथा गङ्गेश्वरं चान्यद् गङ्गया निर्मितं स्वयम्॥
Verse 2
पुरा समभवद्युद्धमुमायाः सह गंगया । सौभाग्यं प्रति राजेन्द्र ततो गौरीत्यभाषत
पुरा राजेन्द्र उमायाः सह गङ्गया सौभाग्यविषये युद्धं समभवत्; ततः गौरी इत्युवाच।
Verse 3
यया संपूजितः शंभुः शीघ्रं यास्यति दर्शनम् । सा सौभाग्यवती नूनभावयोः संभविष्यति
यया शम्भुः सम्यक् संपूज्यते, शीघ्रं च तस्य दर्शनं लभ्यते; सा एवावयोर्द्वयोः नूनं सौभाग्यवती भविष्यति।
Verse 4
एवमुक्ता ततो गंगा सत्वरैत्यात्र पर्वते । लिंगमन्वेषयामास चिरकालादवाप सा
एवमुक्ता ततः गङ्गा सत्वरमेत्यात्र पर्वते; लिङ्गमन्वेषयामास, चिरकालादवाप च।
Verse 5
दृष्ट्वा गौर्याथ कटकं पर्वतस्य मनोहरम् । लिंगाकारं महाराज पूजयामास सा तदा
दृष्ट्वा गौरी अथ कटकं पर्वतस्य मनोहरम्, लिङ्गाकारं महाराज, पूजयामास सा तदा।
Verse 6
सम्यक्छ्रद्धासमोपेता ततस्तुष्टो महेश्वरः । प्रददौ दर्शनं तस्या वरदोऽस्मीति चाब्रवीत्
सम्यक्श्रद्धासमोपेता तदा तुष्टो महेश्वरः; प्रददौ दर्शनं तस्यै, वरदोऽस्मीति चाब्रवीत्।
Verse 7
गौर्युवाच । सापत्न्यजेर्ष्यया देव मया लिंगं प्रकल्पितम् । तस्मात्कटेश्वराख्या च लोके चास्य भविष्यति
गौर्युवाच—हे देव, सापत्न्यजेर्ष्यया मया लिङ्गं प्रकल्पितम्; तस्मात् लोकेऽस्य ‘कटेश्वर’ इति नामापि भविष्यति।
Verse 8
या नारी पतिना मुक्ता सपत्नीदुःखदुःखिता । अस्य संदर्शनादेव सा भविष्यति विज्वरा । सुतसौभाग्यसंपन्ना भर्तृप्राणसमा तथा
या नारी पतिना मुक्ता सापत्नीदुःखदुःखिता, अस्य संदर्शनादेव सा विज्वरा भविष्यति; सुतसौभाग्यसंपन्ना भर्तृप्राणसमा च।
Verse 9
गंगयाराधितो देव एवमेव वरं ददौ । तस्माल्लिंगद्वयं तच्च द्रष्टव्यं मनुजाधिप
गङ्गयाराधितो देव एवमेव वरं ददौ; तस्मात्, मनुजाधिप, तल्लिङ्गद्वयं नूनं द्रष्टव्यम्।
Verse 10
विशेषतश्च नारीभिः सपत्नीदोषहानिदम् । सुखसौभाग्यदं नित्यं तथाऽभीष्टप्रदं नृणाम्
विशेषतश्च नारीभिः सापत्नीदोषहानिदं; नित्यं सुखसौभाग्यदं तथा नृणामभीष्टप्रदम्।
Verse 62
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे तृतीयेऽर्बुदखंडे कटेश्वरगंगेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनाम द्विषष्टितमोऽध्यायः
इति श्रीस्कन्दमहापुराणे एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां, सप्तमे प्रभासखण्डे, तृतीयेऽर्बुदखण्डे, ‘कटेश्वरगङ्गेश्वरमाहात्म्यवर्णनम्’ नाम द्विषष्टितमोऽध्यायः समाप्तः।