Adhyaya 6
पुलस्त्यः राजानं प्रति उपदिशति—तपोनिधिं वसिष्ठं गच्छ; तस्य केवलं दर्शनमेव कामसिद्धिकरम्। तत्र वसिष्ठाश्रमसमीपे जलपूर्णं कुण्डं विद्यते, यत् पापक्षयकरं; गोमती नदी तपोबलात् तत्रानीता इति प्रसिद्धम्। तस्मिन् जले स्नानं कृत्वा जनाः पापकात् प्रमुच्यन्ते इति कथ्यते। अथ पितृकर्मणि प्रवृत्तिः—ऋषिधान्येन कृतं श्राद्धं उभयपक्षेषु सर्वान् पितॄन् तारयति; नारदगीतागाथया अन्येषां श्राद्धतीर्थानां यज्ञानां च महत्त्वं तुल्यतया न्यूनं दर्श्यते, वसिष्ठाश्रमे श्राद्धस्य परमफलप्रदत्वात्। अरुन्धती विशेषपूज्या, इष्टसिद्धिदा च। दीपदानं वसिष्ठस्य पुरतः कृत्वा ऐश्वर्यं तेजश्च लभ्यते। एकरात्रोपवासेन सप्तर्षिलोकः, त्रिरात्रेण महर्लोकः, मासोपवासेन मोक्षः संसारविमुक्तिश्च। श्रावणशुक्लपूर्णिमायां ऋषेस्तर्पणेन ब्रह्मलोकः, अष्टशतगायत्रीजपेन जन्ममरणपापात् सद्यः प्रमोचनम्, वामदेवपूजनात् अग्निष्टोमसमं फलम्। अन्ते शुद्ध्या श्रद्धया च वसिष्ठदर्शनं वामदेवपूजनं च सर्वप्रयत्नेन कर्तव्यमिति उपसंहरति।
Shlokas
Verse 1
पुलस्त्य उवाच । ततो गच्छेन्नृपश्रेष्ठ वसिष्ठं तपसां निधिम् । यं दृष्ट्वा मानवः सम्यक्कृतार्थत्वमवाप्नुयात्
पुलस्त्य उवाच—ततः गच्छेत् नृपश्रेष्ठ वसिष्ठं तपसां निधिम्; यं दृष्ट्वा मानवः सम्यक् कृतार्थत्वम् अवाप्नुयात्।
Verse 2
तत्रास्ति जलसम्पूर्णं कुण्डं पापहरं नृणाम् । तस्मिन्कुण्डे नृपश्रेष्ठ वसिष्ठेन महात्मना
तत्र जलसम्पूर्णं कुण्डं नृणां पापहरं विद्यते; तस्मिन् कुण्डे नृपश्रेष्ठ महात्मना वसिष्ठेन…
Verse 3
गोमती च समानीता तपसा नृपसत्तम । तत्र स्नातो नरः सम्यक्पातकै र्विप्रमुच्यते
गोमती च तपसा तत्र समानीता नृपसत्तम; तत्र स्नातः नरः सम्यक् पातकैः विप्रमुच्यते।
Verse 4
ऋषिधान्येन यस्तत्र श्राद्धं नृप समाचरेत् । स पितृंस्तारयेत्सर्वान्पक्षयोरुभयोरपि
ऋषिधान्येन यस्तत्र श्राद्धं नृप समाचरेत्, स सर्वान् पितॄन् तारयेत्—शुक्लकृष्णपक्षयोः उभयोरपि।
Verse 5
अत्र गाथा पुरा गीता नारदेन महात्म ना । स्नात्वा पुण्योदके तत्र दृष्ट्वा तं मुनिसत्तमम्
अत्र पुरा नारदेन महात्मना गाथा गीता; तत्र पुण्योदके स्नात्वा तं मुनिसत्तमं दृष्ट्वा सा प्रोक्ता।
Verse 6
किं गयाश्राद्धदानेन किमन्यैर्मखविस्तरैः । वसिष्ठस्याश्रमं प्राप्य यः श्राद्धं कुरुते नरः । स पितॄंस्तारयेत्सर्वानात्मना नृपसत्तम
किं गयाश्राद्धदानेन किमन्यैर्मखविस्तरैः? वसिष्ठस्याश्रमं प्राप्य यः श्राद्धं करोति नरः, स पितॄन् सर्वान् तारयेत् स्वात्मना, नृपसत्तम।
Verse 7
तत्रैवारुंधती साध्वी वसिष्ठस्य समीपतः । पूजनीया विशेषेण सर्वकामप्रदा नृणाम्
तत्रैवारुन्धती साध्वी वसिष्ठस्य समीपतः; पूजनीया विशेषेण, सर्वकामप्रदा नृणाम्।
Verse 8
बाल्ये वयसि यत्पापं वार्द्धके यौवनेऽपि वा । वसिष्ठदर्शनात्सद्यो नराणां याति संक्षयम्
बाल्ये वयसि यत्पापं वार्धके यौवनेऽपि वा, वसिष्ठदर्शनात् सद्यो नराणां याति संक्षयम्।
Verse 9
दीपं प्रयच्छते यस्तु वसिष्ठाग्रे समाहितः । सुखसौभाग्यसंयुक्तस्तेजस्वी जायते नरः
यो हि समाहितचित्तो वसिष्ठाग्रे दीपं प्रयच्छति, स नरः सुखसौभाग्यसम्पन्नस्तेजस्वी च जायते।
Verse 10
उपवासपरो यस्तु तत्रैका रजनीं नयेत् । स याति परमं स्थानं यत्र सप्तर्षयोऽमलाः
यो ह्युपवासपरस्तत्रैकां रजनीं नयति, स परमं स्थानं याति यत्रामलाः सप्तर्षयः वसन्ति।
Verse 11
त्रिरात्रिं कुरुते यस्तु वसिष्ठाग्रे समाहितः । स याति च महर्लोकं जरामरणवर्जितः
यो वसिष्ठाग्रे समाहितस्त्रिरात्रव्रतं करोति, स जरामरणवर्जितो महर्लोकं याति।
Verse 12
यस्तु मासोपवासं च वसिष्ठाग्रे करोति च । सोऽपि मुक्तिमवाप्नोति न याति स भवार्णवम्
यो वसिष्ठाग्रे मासोपवासं करोति, सोऽपि मुक्तिमवाप्नोति; स भवार्णवं न याति।
Verse 13
श्रावणस्य सिते पक्षे पौर्णमास्यां समाहितः । ऋषिं तर्पयते यस्तु ब्रह्मलोकं स गच्छति
श्रावणस्य सितपक्षे पौर्णमास्यां समाहितः यो ऋषिं तर्पयति, स ब्रह्मलोकं गच्छति।
Verse 14
वसिष्ठस्याग्रतो यस्तु गायत्र्यष्टशतं जपेत् । आजन्ममरणात्पापात्सद्यो मुच्येत मानवः
वसिष्ठस्य पुरतः यः गायत्र्याः अष्टशतं जपति, स मानवः आजन्ममरणपर्यन्तसञ्चितपापेभ्यः सद्य एव विमुच्यते।
Verse 15
वामदेवं यजेत्तत्र यदि श्रद्धासमन्वितः । अग्निष्टोमफलं राजन्सद्यः प्राप्नोति मानवः
राजन्, यः श्रद्धासमन्वितः तत्र वामदेवं यजते, स मानवः सद्य एव अग्निष्टोमयागसमं फलं प्राप्नोति।
Verse 16
तस्मात्सर्वप्रयत्नेन द्रष्टव्योऽसौ महामुनिः । शुचिभिः श्रद्धया युक्तास्ते यास्यंति परं पदम्
तस्मात् सर्वप्रयत्नेन स महामुनिः द्रष्टव्यः। ये शुचयः श्रद्धया युक्ताः, ते परं पदं यास्यन्ति।
Verse 17
तस्मात्सर्वात्मना राजन्वामदेवं च पूजयेत्
तस्मात् राजन्, सर्वात्मना वामदेवं पूजयेत्।