Adhyaya 52

Verse 1

पुलस्त्य उवाच । ततो गच्छेन्नृपश्रेष्ठ ईशानीशिखरं महत् । यत्र गौर्या तपस्तप्तं सुपुण्यं लोकविश्रुतम्

पुलस्त्य उवाच । ततः गच्छेन्नृपश्रेष्ठ ईशानीशिखरं महत् । यत्र गौर्या तपस्तप्तं सुपुण्यं लोकविश्रुतम् ॥

Verse 2

यस्य संदर्शनेनापि नरः पापात्प्रमुच्यते । लभते चातिसौभाग्यं सप्तजन्मांतराणि च

यस्य संदर्शनेनापि नरः पापात्प्रमुच्यते । लभते चातिसौभाग्यं सप्तजन्मांतराणि च ॥

Verse 3

ययातिरुवाच । कस्मिन्काले तपस्तप्तं देव्या तत्र मुनीश्वर । किमर्थं च महत्त्वेतत्कौतुकं वक्तुमर्हसि

ययातिरुवाच । कस्मिन्काले तपस्तप्तं देव्या तत्र मुनीश्वर । किमर्थं च महत्त्वेतत्कौतुकं वक्तुमर्हसि ॥

Verse 4

पुलस्त्य उवाच । शृणु राजन्कथां दिव्यामद्भुतां लोकविश्रुताम् । यस्याः संश्रवणादेव मुच्यते सर्वपातकैः

पुलस्त्य उवाच । शृणु राजन् कथां दिव्यामद्भुतां लोकविश्रुताम् । यस्याः संश्रवणादेव मुच्यते सर्वपातकैः ॥

Verse 6

वीर्यं यदि त्रिनेत्रस्य क्षेत्रे गौर्याः पतिष्यति । अस्माकं पतनं नूनं जगतश्च भविष्यति

यदि त्रिनेत्रस्य महावीर्यं गौर्याः पावने क्षेत्रे पतिष्यति, तर्हि नूनम् अस्माकं पतनं जगतश्च विनाशो भविष्यति।

Verse 7

संततेस्तु विनाशाय ततो गच्छामहे वयम्

अतः संततेर्विनाशं निवारयितुं वयं ततः शीघ्रं गच्छामहे।

Verse 8

एवं संमंत्र्य देवास्ते कैलासं पर्वतं गताः । ततस्तु नंदिना सर्वे निषिद्धाः समयं विना

एवं संमन्त्र्य ते देवाः कैलासं पर्वतं गताः। ततस्तु नन्दिना सर्वे समयं विना आगतत्वात् निषिद्धाः।

Verse 9

पुरा गौर्या समासक्तं ज्ञात्वा देवाः सवासवाः । मंत्रं चक्रुर्भयाविष्टा एकांते समुपाश्रिताः

पुरा गौर्यां समासक्तं तं ज्ञात्वा देवाः सवासवाः। भयाविष्टा एकान्ते समुपाश्रित्य मन्त्रं चक्रुः।

Verse 10

अथ देवगणाः सर्वे वञ्चयित्वा च तं गणम् । प्रैषयंस्तत्र वायुं च गुप्तमूचुर्वचस्त्विदम्

अथ सर्वे देवगणाः तं गणं वञ्चयित्वा तत्र वायुम् प्रैषयन्। गुप्तं चेदं वचः ऊचुः।

Verse 11

गत्वा वायो भवं ब्रूहि न कार्या संततिस्त्वया । एवं देवगणा देव प्रार्थयंति भयातुराः

गत्वा हे वायो भवं ब्रूहि—“त्वया संततिः न कार्या” इति। एवं भयातुराः देवगणाः, हे देव, त्वां प्रार्थयन्ति।

Verse 12

ततो वायुर्द्रुतं गत्वा स्थितो यत्र महेश्वरः । उच्चैर्जगाद तद्वाक्यं यदुक्तं त्रिदशालयैः

ततो वायुर्द्रुतं गत्वा यत्र स्थितो महेश्वरः। उच्चैर्जगाद तद्वाक्यं यदुक्तं त्रिदशालयैः॥

Verse 13

ततस्तु भगवाञ्छर्वो व्रीडया परया युतः । गौरीं त्यक्त्वा समुत्तस्थौ बाढमित्येव चाब्रवीत्

ततस्तु भगवान् शर्वो व्रीडया परया युतः। गौरीं त्यक्त्वा समुत्तस्थौ ‘बाढम्’ इत्येव चाब्रवीत्॥

Verse 14

ततो गौरी सुदुःखार्ता शशाप त्रिदशालयान्

ततो गौरी सुदुःखार्ता त्रिदशालयान् शशाप।

Verse 15

गौर्युवाच । यस्मादहं कृता देवैः पुत्रहीना समागतैः । तस्मात्तेऽपि भविष्यन्ति सन्तानेन विवर्ज्जिताः

गौर्युवाच—यस्मादहं देवैः समागतैः पुत्रहीना कृता। तस्मात् तेऽपि भविष्यन्ति सन्तानेन विवर्जिताः॥

Verse 16

यस्माद्वायो समायातः स्थानेऽस्मिञ्जनवर्जिते । तस्मात्कायविनिर्मुक्तस्त्वं भविष्यसि सर्वदा

यस्माद् वायो त्वमस्मिन् जनवर्जिते स्थाने समायातः, तस्मात् त्वं कायविनिर्मुक्तः सर्वदा भविष्यसि।

Verse 17

एवमुक्त्वा ततो दीर्घं भर्तुः कोपपरायणा । त्यक्त्वा पार्श्वं गता राजन्नर्बुदं नगसत्तमम्

एवमुक्त्वा ततः दीर्घं भर्तुः कोपपरायणा, पार्श्वं त्यक्त्वा, राजन्, अर्बुदं नगसत्तमं गता।

Verse 19

इन्द्राद्यैर्विबुधैः सार्द्धं तदंतिकमुपागमत् । अथ शक्रो विनीतात्मा देवीं ता प्रत्यभाषत

इन्द्राद्यैर्विबुधैः सार्धं तदन्तिकम् उपागमत्; अथ शक्रो विनीतात्मा देवीं तां प्रत्यभाषत।

Verse 20

एष देवः शिवः प्राप्तस्तव पार्श्वं स्वलज्जया । नायाति तत्प्रसादोऽस्य क्रियता महती भव

एष देवः शिवः स्वलज्जया तव पार्श्वं प्राप्तः; न तु पुरतः याति। हे महादेवि, अस्य प्रसादः क्रियतां, भव महती।

Verse 21

देव्युवाच । त्यक्ताऽहं तव वाक्येन पतिना समयान्विता । पुत्रं लब्ध्वा प्रयास्यामि तस्य पार्श्वे सुरेश्वर

देव्युवाच—तव वाक्येनाहं पतिना समयान्विता त्यक्ता; पुत्रं लब्ध्वा तस्य पार्श्वं प्रयास्यामि, सुरेश्वर।

Verse 22

तस्यास्तं निश्चयं ज्ञात्वा स्वयं देवः समाययौ । अब्रवीत्प्रहसन्वाक्यं प्रसादः क्रियतामिति

तस्यास्तं निश्चयं ज्ञात्वा स्वयं देवः समाययौ । अब्रवीत्प्रहसन्वाक्यं प्रसादः क्रियतामिति

Verse 23

दृष्टिदानेन देवेशि भाषणेन वरानने । मया देवहितं कार्यं सर्वावस्थासु पार्वति

दृष्टिदानेन देवेशि भाषणेन वरानने । मया देवहितं कार्यं सर्वावस्थासु पार्वति

Verse 24

अकाले तेन मुक्ताऽसि निवृत्तिः सुरते कृता । पुत्रार्थं ते समारंभो यतश्चासीत्सुरेश्वरि

अकाले तेन मुक्ताऽसि निवृत्तिः सुरते कृता । पुत्रार्थं ते समारंभो यतश्चासीत्सुरेश्वरि

Verse 25

तस्मात्ते भविता पुत्रो निजदेहसमुद्भवः । मत्प्रसादादसंदिग्धं चतुर्थे दिवसे प्रिये

तस्मात्ते भविता पुत्रो निजदेहसमुद्भवः । मत्प्रसादादसंदिग्धं चतुर्थे दिवसे प्रिये

Verse 26

निजांगमलमादाय यादृग्रूपं सुरेश्वरि । करिष्यसि न सन्देहस्तादृगेव भविष्यति

निजांगमलमादाय यादृग्रूपं सुरेश्वरि । करिष्यसि न सन्देहस्तादृगेव भविष्यति

Verse 27

सद्यो देवगणानां च दैत्यानां च विशेषतः । तथा वै सर्वमर्त्त्यानां सिद्धिदो बहुरूपधृक्

सद्य एव देवगणानां दैत्यानां च विशेषतः तथा सर्वमर्त्यानां सिद्धिदो बहुरूपधृक् भवति।

Verse 28

एवमुक्ता त्रिनेत्रेण परितुष्टा सुरेश्वरी । आलापं पतिना चक्रे सार्द्धं हर्षसमन्विता

एवमुक्ता त्रिनेत्रेण परितुष्टा सुरेश्वरी पतिना सह हर्षसमन्विता आलापं चकार।

Verse 29

चतुर्थे दिवसे प्राप्ते ततः स्नात्वा शिवा नृप । तदोद्वर्त्तनजं लेपं गृहीत्वा कौतुकात्किल । चतुर्भुजं चकाराऽथ हरवाक्याद्विनायकम्

चतुर्थे दिवसे प्राप्ते ततः स्नात्वा शिवा नृप तदोद्वर्तनजं लेपं गृहीत्वा कौतुकात् हरवाक्याद् विनायकं चतुर्भुजं चकार।

Verse 30

ततः सजीवतां प्राप्य हरवाक्येन तं तदा । विशेषेण महाराज नायकोऽसौ कृतः क्षितौ । सर्वेषां चैव मर्त्यानां ततः ख्यातो बभूव ह

ततः सजीवतां प्राप्य हरवाक्येन तं तदा विशेषेण महाराज नायकोऽसौ कृतः क्षितौ ततः सर्वमर्त्येषु ख्यातो बभूव।

Verse 31

विनायक इति श्रीमान्पूज्यस्त्रैलोक्यवासिनाम् । सर्वेषां देवमुख्यानां बभूव हि विनायकः

विनायक इति श्रीमान् पूज्यस्त्रैलोक्यवासिनाम् सर्वेषां देवमुख्यानां विनायकः प्रधानेऽभवत्।

Verse 32

ततो देवगणाः सर्वे देवीप्रियहिते रताः । तस्मै ददुर्वरान्दिव्यान्प्रोचुर्देवीं च पार्थिव

ततः सर्वे देवगणाः देवीप्रियहिते रताः सन्तः तस्मै दिव्यान् वरान् ददुः, तथा हे पार्थिव, देवीं प्रति अपि प्रावोचन्।

Verse 33

देवा ऊचुः । तवायं तनयो देवि सर्वेषां नः पुरःसरः । प्रथमं पूजिते चास्मिन्पूजा ग्राह्या ततः सुरैः

देवा ऊचुः—देवि, अयं तव तनयः सर्वेषां नः पुरःसरः। अस्मिन् प्रथमं पूजिते ततः सुरैः पूजा ग्राह्या।

Verse 34

एतच्छृंगं गिरे रम्यं तव संसेवनाच्छुभे । सर्वपापहरं नृणां दर्शनाच्च भविष्यति

शुभे, तव संसेवनात् एतद् रम्यं गिरेः शृङ्गं नृणां दर्शनमात्रेणापि सर्वपापहरं भविष्यति।

Verse 35

येऽत्र स्नानं करिष्यन्ति सुपुण्ये सलिलाश्रये । ते यांस्यंति परं स्थानं जरामरणवर्जितम्

येऽत्र सुपुण्ये सलिलाश्रये स्नानं करिष्यन्ति, ते जरामरणवर्जितं परं स्थानं यास्यन्ति।

Verse 36

माघमासे तृतीयायां शुक्लायां ये समाहिताः । सप्तजन्मांतराण्येव भविष्यन्ति सुखान्विताः

माघमासे शुक्लतृतीयायां ये समाहिताः, ते सप्तजन्मान्तराण्येव सुखान्विता भविष्यन्ति।

Verse 37

एवमुक्त्वा सुराः सर्वे स्वस्थानं तु ततो गताः । देवोऽपि सहितो देव्या कैलासं पर्वतं गतः

एवमुक्त्वा सुराः सर्वे स्वस्वस्थानं ततो गताः । देवोऽपि देव्या सहितः कैलासं पर्वतं गतः ॥

Verse 52

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखंडे तृतीयेऽर्बुदखण्ड ईशानीशिखरमाहात्म्यवर्णनंनाम द्विपञ्चाशत्तमोऽध्यायः

इति श्रीस्कन्दमहापुराणे एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे तृतीयेऽर्बुदखण्डे ईशानीशिखरमाहात्म्यवर्णनं नाम द्विपञ्चाशत्तमोऽध्यायः समाप्तः ॥

Verse 918

सुतार्थं सा तपस्तेपे यतवाक्कायमानसा । ततो वर्षसहस्रान्ते देवदेवो महेश्वरः

सुतार्थं सा तपस्तेपे यतवाक्कायमानसा । ततो वर्षसहस्रान्ते देवदेवो महेश्वरः ॥