Adhyaya 49
Prabhasa KhandaArbudha KhandaAdhyaya 49

Adhyaya 49

पुलस्त्यः ऋषिसेवितं पवित्रं रामतीर्थं प्रति यात्रां वर्णयति, यत्र स्नानमात्रेण पापसङ्क्षयः स्यात्। ततः पुरावृत्तं कथ्यते—भृगुवंशजः वीरतपस्वी भार्गवरामः शत्रुक्षयकामः त्रिशतवर्षाणि घोरं तपः चकार। तपसा तुष्टो महादेवः प्रादुरभवत्, वरं दत्त्वा परमं पाशुपतास्त्रं प्रददौ, यस्य स्मरणमात्रेणापि शत्रुनाशः सिध्यतीति। तेनैव देवकृपया तत्सरः त्रिषु लोकेषु “रामतीर्थम्” इति प्रसिद्धिं यास्यतीति शङ्करः अवदत्। अनन्तरं विधिः—कार्त्तिकपूर्णिमायां कृतिकायोगे सति अत्र एकाग्रतया श्राद्धं कृत्वा पितृमेघफलम्, शत्रुक्षयः, चिरं स्वर्गवासश्च लभ्यते। अन्ते महादेवोऽन्तर्धत्ते; जमदग्निवधशोकात् परशुरामः सप्तकत्रयं तर्पणं कृत्वा, क्षत्रियैः सह वैरस्य शपथापूर्वकं प्रसङ्गं दर्शयति, तथा विशेषतः क्षत्रियैः प्रयत्नेनात्र श्राद्धकरणं फलप्रदं इति उपदिश्यते।

Shlokas

Verse 1

पुलस्त्य उवाच । रामतीर्थं ततो गच्छेत्पुण्यमृषिनिषेवितम् । तत्र स्नातस्य मर्त्त्यस्य जायते पापसंक्षयः

पुलस्त्य उवाच—ततो रामतीर्थं गच्छेत् पुण्यमृषिनिषेवितम्। तत्र स्नातस्य मर्त्यस्य पापानां संक्षयो जायते॥

Verse 2

पितॄणां च परा तुष्टिर्यावदाभूतसंप्लवम् । पुरासीद्भार्गवो रामः सर्वशस्त्रभृतां वरः

पितॄणां च परा तुष्टिर्यावदाभूतसंप्लवम्। पुरासीद्भार्गवो रामः सर्वशस्त्रभृतां वरः॥

Verse 3

तेन पूर्वं तपस्तप्तं शत्रूणामिच्छता क्षयम् । ततः पाशुपतं नाम तस्यास्त्रं परमं ददौ

तेन पूर्वं तपस्तप्तं शत्रूणामिच्छता क्षयम्। ततः पाशुपतं नाम तस्यास्त्रं परमं ददौ॥

Verse 4

तपस्तुष्टो महादेवो गते वर्षशतत्रये । अब्रवीद्वरदोऽस्मीति स वव्रे शत्रुसंक्षयम्

तपस्तुष्टो महादेवो गते वर्षशतत्रये। अब्रवीद्वरदोऽस्मीति स वव्रे शत्रुसंक्षयम्॥

Verse 5

ततः पाशुपतं नाम तस्यास्त्रं परमं ददौ । स्मरणेनापि शत्रूणां यस्य संजायते क्षयः

ततः स तस्मै पाशुपतं नाम परमं दिव्यमस्त्रं ददौ। यस्य केवलस्मरणेनापि शत्रूणां नाशः संजायते॥

Verse 6

अब्रवीद्वचनं चापि प्रहस्य वृषभध्वजः । जामदग्न्य महाबाहो शृणु मे परमं वचः

प्रहस्य वृषभध्वजः पुनर्वचनमब्रवीत्। ‘जामदग्न्य महाबाहो शृणु मे परमं वचः’॥

Verse 7

अस्त्रेणानेन युक्तस्त्वमजेयः सर्वदेहिनाम् । भविष्यसि न संदेहो मत्प्रसादाद्भृगूद्वह

‘अनेनास्त्रेण युक्तस्त्वं सर्वदेहिनामजेयः भविष्यसि। न संशयोऽत्र, मत्प्रसादाद्भृगूद्वह’॥

Verse 8

एतज्जलाशयं पुण्यं त्रैलोक्ये सचराचरे । रामतीर्थमिति ख्यातं मत्प्रसादाद्भविष्यति

‘एतज्जलाशयं पुण्यं त्रैलोक्ये सचराचरे। रामतीर्थमिति ख्यातं मत्प्रसादाद्भविष्यति’॥

Verse 9

येऽत्र श्राद्धं करिष्यंति पौर्णमास्यां समाहिताः । संप्राप्ते कार्त्तिके मासि कृत्तिकायोगसंयुते

‘येऽत्र पौर्णमास्यां समाहिताः श्राद्धं करिष्यन्ति, कार्त्तिकमासे संप्राप्ते कृत्तिकायोगसंयुते…’॥

Verse 10

पितृमेधफलं तेषामशेषं च भविष्यति । तथा शत्रुक्षयो राजन्वासः स्वर्गेषु चाक्षयः

तेषां पितृमेधकर्मणां फलमशेषं अव्ययं च भविष्यति; तथा, राजन्, शत्रूणां क्षयः स्यात्, स्वर्गलोकेषु चाक्षयः वासः।

Verse 11

पुलस्त्य उवाच । एवमुक्त्वा महादेवस्ततश्चादर्शनं गतः । रामोऽप्यसूदयत्क्षत्रं पितृदुःखेन दुःखितः

पुलस्त्य उवाच—एवमुक्त्वा महादेवस्ततः अदर्शनं गतः। रामोऽपि पितृदुःखेन दुःखितः क्षत्रं नाशयामास।

Verse 12

त्रिःसप्त तर्पयामास पितॄंस्तत्र प्रहर्षितः । जमदग्नौ मृते तेन प्रतिज्ञातं महात्मना

तत्र प्रहर्षितः सन् त्रिःसप्तकृत्वः पितॄन् तर्पयामास। जमदग्नौ हते तेन महात्मना प्रतिज्ञातं यत् तत्।

Verse 13

दृष्ट्वा मातुः क्षतान्यंगे त्रिःसप्त मनुजाधिप । शस्त्रजातानि विप्राणां समाजे समुपस्थिते

मातुः अङ्गे क्षतानि दृष्ट्वा, मनुजाधिप, त्रिःसप्तं निश्चिच्छेद; विप्राणां समाजे समुपस्थिते शस्त्रजातानि समाहृतानि सज्जीकृतानि च।

Verse 14

पिता मे निहतो यस्मात्क्षत्रियैस्तापसो द्विजः । अयुध्यमान एवाथ तस्मात्कृत्वा त्रिसप्त वै

यतः क्षत्रियैः अयुध्यमान एव तपस्वी द्विजः पिता मे निहतः, तस्मात् अहं त्रिःसप्तं वै करिष्यामि।

Verse 15

क्षत्त्रहीनामहं पृथ्वीं प्रदास्ये सलिलं पितुः । तत्सर्वं तस्य संजातं तीर्थमाहात्म्यतो नृप

क्षत्रियविहीनां पृथ्वीं करिष्यामि, पितुः सलिलं प्रदास्यामि। नृप, तत्सर्वं तस्य तीर्थस्य माहात्म्येनैव सिद्धिमगात्।

Verse 16

तस्मात्सर्वं प्रयत्नेन श्राद्धं तत्र समाचरेत् । क्षत्रियश्च विशेषेण य इच्छेच्छत्रुसंक्षयम्

तस्मात् सर्वप्रयत्नेन तत्र श्राद्धं समाचरेत्। विशेषतः क्षत्रियो यः शत्रुसंक्षयं इच्छेत्, स तत्रैव तत् कुर्यात्।

Verse 49

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखंडे तृतीयेऽर्बुदखंडे रामतीर्थमाहात्म्यवर्णनंनामैकोनपंचाशत्तमोऽध्यायः

इति श्रीस्कन्दमहापुराणे एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे तृतीयेऽर्बुदखण्डे ‘रामतीर्थमाहात्म्यवर्णनम्’ नामैकोनपञ्चाशत्तमोऽध्यायः समाप्तः।