Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 44

Devanagari script

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखंडे तृतीयेऽर्बुदखण्डे गजतीर्थप्रभाववर्णनंनाम चतुश्चत्वारिंशोऽध्यायः

Transliteration

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ saptame prabhāsakhaṃḍe tṛtīye'rbudakhaṇḍe gajatīrthaprabhāvavarṇanaṃnāma catuścatvāriṃśo'dhyāyaḥ

Translation

इति श्रीस्कन्दमहापुराणे एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे तृतीयेऽर्बुदखण्डे ‘गजतीर्थप्रभाववर्णनम्’ इति नाम चतुश्चत्वारिंशोऽध्यायः समाप्तः।

Word by Word

• इति: thus
• इति: Sambandha (Discourse marker)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्यय; वाक्यसमाप्तिसूचक (quotative/closure particle)

• श्रीस्कांदे: in the Śrī Skanda (Purāṇa)
• श्रीस्कांदे: Adhikaraṇa (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: श्री (प्रातिपदिक) + स्कन्द (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (7th/Locative), एकवचन; कर्मधारयः (श्रीमान् स्कन्दः/श्री-स्कन्दः) ग्रन्थनाम्नि

• महापुराणे: in the Mahāpurāṇa
• महापुराणे: Adhikaraṇa (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: महा (प्रातिपदिक) + पुराण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (7th/Locative), एकवचन; कर्मधारयः (महच्च तत् पुराणम्)

• एकाशीतिसाहस्र्याम्: in the eighty-one-thousand (verses) collection
• एकाशीतिसाहस्र्याम्: Adhikaraṇa (Locative/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: एकाशीति (संख्याप्रातिपदिक) + साहस्री (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (7th/Locative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (एकाशीतिसहस्राणां संख्यायाम्) — ‘in the (collection) of 81,000’

• संहितायाम्: in the Saṃhitā
• संहितायाम्: Adhikaraṇa (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: संहिता (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (7th/Locative), एकवचन

• सप्तमे: in the seventh
• सप्तमे: Adhikaraṇa-viśeṣaṇa
• Type: Adjective
• Root: सप्तम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (7th/Locative), एकवचन; विशेषणम् (…खण्डे)

• प्रभासखण्डे: in the Prabhāsa section
• प्रभासखण्डे: Adhikaraṇa (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: प्रभास (प्रातिपदिक) + खण्ड (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (7th/Locative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (प्रभासस्य खण्डः)

• तृतीये: in the third
• तृतीये: Adhikaraṇa-viśeṣaṇa
• Type: Adjective
• Root: तृतीय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (7th/Locative), एकवचन; विशेषणम् (…खण्डे)

• अर्बुदखण्डे: in the Arbuda section
• अर्बुदखण्डे: Adhikaraṇa (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: अर्बुद (प्रातिपदिक) + खण्ड (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (7th/Locative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (अर्बुदस्य खण्डः)

• गजतीर्थप्रभाववर्णनम्: the description of the power of Gaja-tīrtha
• गजतीर्थप्रभाववर्णनम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: गजतीर्थ (प्रातिपदिक) + प्रभाव (प्रातिपदिक) + वर्णन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (गजतीर्थस्य प्रभावस्य वर्णनम्)

• नाम: named
• नाम: Viśeṣaṇa (Naming marker)
• Type: Indeclinable
• Root: नाम (अव्यय)
• Form: अव्यय; नामनिर्देशक (indeclinable: ‘named/called’)

• चतुश्चत्वारिंशः: forty-fourth
• चतुश्चत्वारिंशः: Karta-viśeṣaṇa
• Type: Adjective
• Root: चतुः (संख्याप्रातिपदिक) + चत्वारिंशत् (संख्याप्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; द्वन्द्वसमासः संख्यायाम् (44th) — अध्यायस्य विशेषणम्

• अध्यायः: chapter
• अध्यायः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अध्याय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन

Speaker

Narratorial colophon (editorial/recitational closure)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Gajatīrtha

Type: ghat

Skanda Dialogue

Listener: Śaunaka and sages (frame) / a King (inner listener, as addressed elsewhere in the section)

Visual Art Cues

Scene: Manuscript-style colophon scene: sages concluding narration; a subtle backdrop of a sacred ford associated with an elephant (gaja) motif—riverbank, steps, and a tīrtha marker.

Characters & Entities

• Skanda Purāṇa
• Prabhāsa Khaṇḍa
• Arbuda Khaṇḍa
• Gajatīrtha

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

It serves as a textual boundary marker, ensuring faithful transmission and easy identification of the tīrtha topic.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Gajatīrtha, the subject of the completed chapter.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it is a chapter colophon.