Adhyaya 32

Verse 1

पुलस्त्य उवाच । महाविनायकं गच्छेत्ततः पार्थिवसत्तम । यस्मिन्दृष्टे नृणां सद्यो निर्विघ्नत्वं प्रजायते

पुलस्त्य उवाच । ततः पार्थिवसत्तम महाविनायकं व्रजेत् । यस्य दर्शनमात्रेण सद्यो निर्विघ्नता भवेत् ॥

Verse 2

ययातिरुवाच । कथं महत्त्वमगमत्पूर्वं तत्र विनायकः । कस्मिन्काले द्विजश्रेष्ठ सर्वं विस्तरतो वद

ययातिरुवाच । कथं महत्त्वमगमद् विनायकः पुरा तत्र । कस्मिन्काले द्विजश्रेष्ठ विस्तरेण वदस्व मे ॥

Verse 3

पुलस्त्य उवाच । पुरोद्वर्त्तनजं लेपं गृहीत्वा नृप पार्वती । विनोदार्थं चकाराथ बालकं सुकुमारकम्

पुलस्त्य उवाच । पुरोद्वर्तनजं लेपं गृहीत्वा नृप पार्वती । विनोदार्थं चकाराथ बालकं सुकुमारकम् ॥

Verse 4

लेपाभावाच्छिरोहीनं शेषांगावयवं नृप । यथोक्तं निर्मयित्वा तं स्कन्दं वाक्यमथाब्रवीत्

लेपाभावात् नृप शिरोहीनं शेषाङ्गावयवयुक्तं तं यथोक्तं निर्माय सा ततः स्कन्दं प्रति वाक्यमब्रवीत्।

Verse 5

लेपमानय भद्रं ते शिरोऽर्थं स्कन्द सत्वरम् । येनायं पुत्रको मे स्याद्भ्राता ते परदुर्जयः

भद्रं ते स्कन्द, शिरोऽर्थं लेपं सत्वरमानय; येनायं मे पुत्रको भवेत्, तव च भ्राता परदुर्जयः।

Verse 6

ततो गौरीसमादेशाल्लेपालब्धौ नृपोत्तम । मत्तं गजवरं दृष्ट्वा शिरस्तस्य समानयत्

ततो गौरीसमादेशात् लेपलाभे नृपोत्तमः; मत्तं गजवरं दृष्ट्वा तस्य शिरः समानयत्।

Verse 7

तस्मिन्नियोजयामास गात्रे लेपसमुद्भवे । महद्धीदं शिरो भावि पुत्र कस्मात्त्वयाऽहृतम्

ततः सा लेपसमुद्भवे गात्रे तच्छिरो न्ययोजयत्। ‘पुत्र, महदिदं शिरो भावि; कस्मात् त्वयाऽहृतम्?’ इत्यब्रवीत्।

Verse 8

ब्रुवंत्याश्चापि पार्वत्या मा मेति च मुहुर्मुहुः । न्यस्ते शिरसि तद्गात्रे दैवयोगान्नराधिप

पार्वत्या ‘मा मे’ इति मुहुर्मुहुः ब्रुवन्त्याः, तस्मिन् गात्रे शिरसि न्यस्ते, दैवयोगात् नराधिप।

Verse 9

विशेषान्नायकत्वं च गात्रेभ्यः समजायत । बालकप्रतिमं कान्तं सर्वलक्षणलक्षितम्

विशेषतः तेषां गात्रेभ्यः नायकत्वं समजायत; स बालकप्रतिमः कान्तः सर्वलक्षणैर्लक्षितः प्रादुरभवत्।

Verse 10

त्रिगंभीरं चतुर्हस्तं सप्तरक्तं महीपते । षडुन्नतं पञ्चदीर्घं पश्चसूक्ष्मं सुसुन्दरम्

महीपते, स त्रिगंभीरः चतुर्हस्तः सप्तरक्तः; षडुन्नतः पञ्चदीर्घः पञ्चसूक्ष्मश्च सुसुन्दरः।

Verse 11

त्रिविस्तीर्णं महाराज दृष्ट्वा गौरी सुविस्मिता । सजीवं कारयामास स्वशक्त्या शक्तिरूपिणी

महाराज, तं त्रिविस्तीर्णं दृष्ट्वा गौरी सुविस्मिता; स्वशक्त्या शक्तिरूपिणी सजीवं तं कारयामास।

Verse 12

स सजीवः कृतो देव्या समुत्तस्थौ च तत्क्षणात् । आदेशं याचयामास विनयानतकन्धरः

देव्या स सजीवः कृतः स तत्क्षणात् समुत्तस्थौ; विनयानतकन्धरः स आदेशं याचयामास।

Verse 13

तं दृष्ट्वा चाद्भुताकारं प्रोक्त्वा पुत्रं मुहुर्मुहुः । शंभोः सकाशमनयत्प्रहृष्टेनान्तरात्मना

तं चाद्भुताकारं दृष्ट्वा पुत्र इति मुहुर्मुहुः प्रोक्त्वा; प्रहृष्टेनान्तरात्मना शंभोः सकाशं तम् अनयत्।

Verse 14

ततोऽब्रवीत्सुतं देव ममैव गात्रलेपजम् । देहि देव वरानित्थं महत्त्वं येन गच्छति

ततः सा देवं प्रत्युवाच—“अयं सुतो मम स्वगात्रलेपजातः। हे देव, एनं वरैः तथैव अनुगृहाण यथा महत्त्वं प्राप्नुयात्।”

Verse 15

श्रीभगवानुवाच । शरीरस्थं शिरो मुख्यं यस्मात्पर्वतनन्दिनि । महत्त्विदं शिरः प्रोक्तं त्वया स्कन्देन योजितम्

श्रीभगवानुवाच—“शरीरस्थेषु अवयवेषु शिरः मुख्यतमं यतः, हे पर्वतनन्दिनि, तस्मादिदं ‘शिरः’ महत्त्वेन प्रोक्तम्; त्वया स्कन्देन सह योजितम्।”

Verse 16

विशेषान्नायकत्वं च गात्रे चास्य यतः स्थितम् । महाविनायको ह्येष तस्मान्नाम्ना भविष्यति

“विशेषान्नायकत्वं च अस्य गात्रेषु यतः स्थितम्। अतः एष महाविनायक इति नाम्ना निश्चयेन भविष्यति।”

Verse 17

गणानां चैव सर्वेषामाधिपत्यं नगात्मजे । अस्य दत्तं मया यस्माद्भविष्यति गणाधिपः

“गणानां सर्वेषामाधिपत्यं, हे नगात्मजे, अस्य मया दत्तम्; तस्मादेष गणाधिपो भविष्यति।”

Verse 18

सर्वकार्येषु ये मर्त्याः पूर्वमेनं गणाधिपम् । स्मरिष्यंति न वै तेषां कार्यहानिर्भविष्यति

“सर्वकार्येषु ये मर्त्याः प्रथमं गणाधिपं एनं स्मरन्ति, तेषां कार्यहानिर्न कदाचन भविष्यति।”

Verse 19

ततोऽस्य प्रददौ स्कन्दः प्रक्रीडार्थं कुठारकम् । तदेव चायुधं तस्य सुप्रियं हि सदाऽभवत्

ततः स्कन्दोऽस्य क्रीडार्थं लघुकुठारकं प्रददौ। तदेव तस्यायुधं नित्यं सुप्रियं समपद्यत॥

Verse 20

ततो गौरी ददौ भोज्यपात्रं मोदकपूरितम् । पुत्रस्नेहात्स तत्प्राप्य लास्यमेवं तदाऽकरोत्

ततो गौरी मोदकपूरितं भोज्यपात्रं ददौ। पुत्रस्नेहात् तत्प्राप्य तदा स लास्यं चकार॥

Verse 21

तस्य भक्ष्यस्य गन्धेन निष्क्रान्तो मूषको बिलात् । भक्षणाच्चामरो जातस्तस्य वाह्यो व्यजायत

तस्य भक्ष्यस्य गन्धेन मूषको बिलान्निष्क्रमत्। भक्षणाच्चामरो जातः स तस्य वाह्योऽभवत्॥

Verse 22

पुलस्त्य उवाच । महाविनायको ह्येवं तत्र जातो मही पते । तस्मिन्दृष्टे च यत्पुण्यं तत्त्वमेकमनाः शृणु

पुलस्त्य उवाच—एवं महाविनायकोऽत्र जातो महीपते। तं दृष्ट्वा यत्पुण्यं स्यात् तत्त्वमेकाग्रमनाः शृणु॥

Verse 23

बाल्ये वयसि यत्पापं वार्द्धके यौवनेऽपि यत् । करोति मानवो राजंस्तस्मात्पापात्प्रमुच्यते

बाल्ये यत्कृतं पापं यौवने वार्द्धकेऽपि वा। तस्मात् पापात् प्रमुच्येत मानवो राजसत्तम॥

Verse 24

माघमासे सिते पक्षे चतुर्थ्यां समुपोषितः । यस्तं पश्यति वाग्ग्मी स सर्वज्ञश्च प्रजायते । तस्याग्रे सुमहत्कुण्डं स्वच्छोदकपूरितम्

माघमासे सितपक्षे चतुर्थ्यां समुपोषितः। यस्तं पश्यति वाग्मी स सर्वज्ञश्च प्रजायते। तस्याग्रे सुमहत्कुण्डं स्वच्छोदकपूरितम्॥

Verse 25

तत्र स्नात्वा नरो भक्त्या यः पश्यति विनायकम् । तस्यान्वयेऽपि सर्वज्ञा जायन्ते मानवा नृप

तत्र स्नात्वा नरो भक्त्या यः पश्यति विनायकम्। तस्यान्वयेऽपि सर्वज्ञा जायन्ते मानवा नृप॥

Verse 26

गणानां त्वेति मंत्रेण कृत्वा वै त्रिः प्रदक्षिणम् । यस्तं पश्यति राजेन्द्र दुरितं न स पश्यति

गणानां त्वेति मन्त्रेण कृत्वा वै त्रिः प्रदक्षिणम्। यस्तं पश्यति राजेन्द्र दुरितं न स पश्यति॥

Verse 27

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन तं प्रपश्येद्विनायकम् । य इच्छेत्सकलान्कामानिह लोके परत्र च

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन तं प्रपश्येद्विनायकम्। य इच्छेत्सकलान्कामानिह लोके परत्र च॥

Verse 28

गृहस्थोऽपि च यो भक्त्या स्मरेत्कार्य उपस्थिते । अविघ्नं तस्य तत्सर्वं संसिद्धिमुपगच्छति

गृहस्थोऽपि च यो भक्त्या स्मरेत्कार्य उपस्थिते। अविघ्नं तस्य तत्सर्वं संसिद्धिमुपगच्छति॥

Verse 29

प्रातरुत्थाय यो मर्त्यः स्मरेद्देवं विनायकम् । तस्य तद्दिनजातानि सिद्धिं कृत्यानि यांति हि

प्रातरुत्थाय यो मर्त्यः विनायकं देवं स्मरेत्, तस्य तद्दिनसमुत्थितानि सर्वाणि कृत्यानि नूनं सिद्धिं यान्ति।

Verse 30

विवाहे कलहे युद्धे प्रस्थाने कृषिकर्मणि । प्रवेशे च स्मरेद्यस्तु भक्तिपूर्वं विनायकम् । तस्य तद्वांछितं सर्वं प्रसादात्तस्य सिद्ध्यति

विवाहे कलहे युद्धे प्रस्थाने कृषिकर्मणि प्रवेशे च यो भक्तिपूर्वं विनायकं स्मरेत्, तस्य तद्वाञ्छितं सर्वं तस्य प्रसादात् सिद्ध्यति।

Verse 31

महाविनायकीं शांतिं यः करोति समाहितः । न तं प्रेता ग्रहा रोगाः पीडयंति विनायकाः

यः समाहितचित्तः महाविनायकीं शान्तिं करोति, न तं प्रेताः ग्रहाः रोगाश्च पीडयन्ति; विनायकाः तं न बाधन्ते।

Verse 32

ययातिरुवाच । महावैनायिकीं शांतिं वद मे मुनिसत्तम । के मंत्राः किं विधानं च परं कौतूहलं हि मे

ययातिरुवाच—मुनिसत्तम, महावैनायिकीं शान्तिं मे वद; के मन्त्राः, किं च विधानम्? मम परं कौतूहलं वर्तते।

Verse 33

पुलस्त्य उवाच । शुक्लपक्षे शुभे वारे नक्षत्रे दोषवर्जिते । श्रेष्ठचंद्रबले शांतिं गणेशस्य समाचरेत्

पुलस्त्य उवाच—शुक्लपक्षे शुभे वारे नक्षत्रे दोषवर्जिते, श्रेष्ठे चन्द्रबले गणेशस्य शान्तिं विधिवत् समाचरेत्।

Verse 34

पूर्वोत्तरे समे देशे कृत्वा वेदिं च मंडपम् । मध्ये चाष्टदलं पद्मं गृह्यसूत्रं प्रयोजयेत्

पूर्वोत्तरे समे देशे वेदिं मण्डपं च निर्माय, मध्ये चाष्टदलपद्मं विन्यस्य, गृह्यसूत्रविधिं प्रयोजयेत्।

Verse 35

इन्द्रादिलोकपालांश्च दिक्षु सर्वासु भूपते । गणेशपूर्विकाश्चापि मातरश्च विशेषतः

इन्द्रादिलोकपालांश्च सर्वासु दिक्षु, भूपते; गणेशपूर्विकाश्च विशेषतः मातरश्च समर्चयेत्।

Verse 36

गंधपुष्पोपहारैश्च यथोक्तैर्बलिविस्तरैः । श्वेतवस्त्रयुगच्छन्नं कलशं जलपूरितम्

गन्धपुष्पोपहारैश्च यथोक्तैर्बलिविस्तरैः; श्वेतवस्त्रयुगच्छन्नं जलपूरितं कलशं सज्जयेत्।

Verse 37

तस्यैव पूर्वदिग्भागे सहिरण्यं फलान्वितम्

तस्यैव पूर्वदिग्भागे सहिरण्यं फलान्वितं तं कलशं स्थापयेत्।

Verse 39

विनायकं समुद्दिश्य पुरः कुण्डे करात्मके । चतुरस्रे योनियुते मेखलाभिर्विभूषिते

विनायकं समुद्दिश्य पुरः कुण्डे करात्मके; चतुरस्रे योनियुते मेखलाभिर्विभूषिते कर्म समाचरेत्।

Verse 40

मधुदूर्वाक्षतैहोमैर्ग्रहहोमादनंतरम् । गणानां त्वेति मंत्रेण दशसाहस्रिकस्तथा

ग्रहहोमानन्तरं मधु-दूर्वा-अक्षतैः होमं जुहुयात्; ततः “गणानां त्वा…” इति मन्त्रेण दशसाहस्रसंख्यं जप-होमं च समाचरेत्।

Verse 41

कार्यो वै पार्थिवश्रेष्ठ कार्यश्चोदङ्मुखैर्द्विजैः । चतुर्भिश्चतुरै राजन्पीतवस्त्रानुलेपनैः

पार्थिवश्रेष्ठ! एतत्कर्म नूनं कार्यम्; उदङ्मुखैर्द्विजैश्चतुर्भिः चतुरैः, पीतवस्त्रानुलेपनैः, सम्यगनुष्ठेयम्।

Verse 42

पीतांबरधरैश्चैव धृतहेमांगुलीयकैः । ततो होमावसाने तु यजमानं नृपोत्तम

पीताम्बरधरैरेव धृतहेमाङ्गुलीयकैः; ततो होमावसाने तु, नृपोत्तम, यजमानं (समुपचरन्ति)।

Verse 43

मृगचर्मोपरिस्थं च मंत्रैरेभिर्विधानतः । स्नापयेत्प्राङ्मुखं शांतं शुक्लवस्त्रावगुंठितम्

मृगचर्मोपरिस्थं प्राङ्मुखं शान्तं शुक्लवस्त्रावगुण्ठितं यजमानं, एभिर्मन्त्रैर्विधानतः स्नापयेत्।

Verse 44

इमं मे गंगे यमुने पंचनद्यः सुपुष्करे । श्रीसूक्तसहितं विष्णोः पावमानं वृषाकपिम्

“इमं मे” इति—गङ्गे यमुने पञ्चनद्यः सुपुष्करे—श्रीसूक्तसहितं; तथा विष्णोः पावमानानि, वृषाकपिं च (पठेत्)।

Verse 45

सम्यगुच्चार्य विघ्नानां ततो नाशं प्रपद्यते । ग्रहाः सौम्यत्वमायांति भूता नश्यंति तत्क्षणात्

सम्यगुच्चारितेषु तेषु विघ्नानां ततः नाशः प्रजायते। ग्रहाः सौम्यभावं यान्ति, भूतप्रेतादयश्च तत्क्षणादेव विनश्यन्ति॥

Verse 46

आधयो व्याधयो रौद्रा दुष्टरोगा ज्वरादयः । प्रणश्यंति द्रुतं सर्वे तथोत्पाताः सुदारुणाः

आधयो व्याधयश्च रौद्राः दुष्टरोगा ज्वरादयः सर्वे द्रुतं प्रणश्यन्ति। तथैव सुदारुणा उत्पाताः आपदश्च विनश्यन्ति॥

Verse 47

एतत्ते सर्वमाख्यातं यन्मां त्वं परिपृच्छसि । विनायकस्य माहात्म्यं महत्त्वं शांतिकं तथा

यन्मां त्वं परिपृच्छसि तत्ते सर्वं सम्यगाख्यातम्। विनायकस्य माहात्म्यं महत्त्वं च शान्तिकं प्रभावं तथा॥

Verse 48

यश्च कीर्त्तयते सम्यक्चतुर्थ्यां सुसमाहितः । शृणोति वा नृपश्रेष्ठ तस्याऽविघ्नं सदा भवेत्

यश्चतुर्थ्यां सुसमाहितः सम्यक् कीर्त्तयति, शृणोति वा नृपश्रेष्ठ। तस्य सदा अविघ्नं भवेत्॥

Verse 49

यंयं काममभिध्यायन्यजेच्चेदं समाहितः । तत्तदाप्नोति नूनं च गणनाथप्रसादतः

यं यं काममभिध्यायन् समाहितः एतद् यजेৎ। स गणनाथप्रसादतः तत्तद् नूनं प्राप्नोति॥