
पुलस्त्यः राजानं प्रति पापहारी गिरौ स्थितस्य कनखलतीर्थस्य माहात्म्यं कथयति। पूर्वं सुमतिनाम राजा सौरग्रहणेऽर्बुदं गत्वा ब्राह्मणेभ्यो दातुं शुद्धं सुवर्णं नीतवान्। प्रमादात् तत् सलिले पतितं, अन्वेषणेनापि न लब्धं; स खिन्नचित्तः स्वगृहं प्रत्यागात्, पुनरपि अन्यस्मिन् ग्रहणे स्नानार्थं तत्रागमत्। तदा तस्य शोकं स्मरतोऽशरीरिणी वाक् प्रादुरभवत्—अत्र लोके परत्र च न किञ्चिद् “नष्टं” भवति; पतितं सुवर्णं कोटिगुणं भवति, पूर्वापराधजनितः पश्चात्तापश्च श्राद्धदानादिकर्मसु संख्यापरिणामं जनयति। “अन्वेषय” इति वाक्येन स बहुतेजःप्रभूतं सुवर्णं पुनर्लब्धवान्। तीर्थप्रभावं ज्ञात्वा स ब्राह्मणेभ्यः महद्दानं कृत्वा तत् पितृदेवताभ्यः समर्पितवान्; तस्य दानस्य प्रभावात् स धनदाख्यो यक्षो भूत्वा नानाविभवान् प्रददाति इति। अन्ते विधिः—अस्मिन् तीर्थे सौरग्रहणे कृतं श्राद्धम् आकल्पं पितॄन् तर्पयति; स्नानं ऋषीन् देवान् महान्तो नागांश्च प्रीणयति, तत्क्षणात् पापक्षयं करोति। अतः यथाशक्ति स्नानं दानं च श्राद्धं च कर्तुं प्रयत्नः कार्यः।
Verse 1
पुलस्त्य उवाच । ततो गच्छेन्नृपश्रेष्ठ तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम् । तस्मिन्कनखलंनाम पर्वते पापनाशने
पुलस्त्य उवाच—ततो गच्छेन्नृपश्रेष्ठ तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम्। तस्मिन् पापनाशने पर्वते कनखलं नाम तीर्थं विद्यते॥
Verse 2
शृणु तत्राऽभवत्पूर्वं यदाश्चर्यं महीपते । पार्थिवः सुमतिर्नाम संप्राप्तोऽर्बुदपर्वते
शृणु तत्राभवत्पूर्वं यदाश्चर्यं महीपते। पार्थिवः सुमतिर्नाम संप्राप्तोऽर्बुदपर्वतम्॥
Verse 3
सूर्यग्रहे महीपाल तीर्थं कनखलं गतः । तेन विप्रार्थमानीतं सुवर्णं जात्यमेव हि
सूर्यग्रहे महीपाल तीर्थं कनखलं गतः। तेन विप्रार्थमानीतं सुवर्णं जात्यमेव हि॥
Verse 4
प्रभूतं पतितं तोये प्रमादात्तस्य भूपतेः । न लब्धं तेन भूपाल अन्वेषणपरेण च
प्रभूतं पतितं तोये प्रमादात्तस्य भूपतेः। न लब्धं तेन भूपाल अन्वेषणपरेण च॥
Verse 5
ततः स्नात्वा गृहं प्राप्तः पश्चात्तापसमन्वितः । ततः कालेन महता स भूयस्तत्र चागतः
ततः स्नात्वा गृहं प्राप्तः पश्चात्तापसमन्वितः। ततः कालेन महता स भूयस्तत्र चागतः॥
Verse 6
स्नानार्थं भास्करे ग्रस्ते तं च देशमपश्यत । चिंतयामास मेधावी ह्यस्मिन्देशे तदा मम
स्नानार्थं भास्करग्रस्ते स आगत्य तमेव देशमपश्यत्। तदा मेधावी नृपो मनसि चिन्तयामास—‘अस्मिन् देशे तस्मिन् काले मम…’
Verse 7
सुवर्णं पतितं हस्तान्न च लब्धं कथंचन
सुवर्णं मम हस्तात् पतितं, न च कथंचन पुनर्लब्धम्।
Verse 8
पुलस्त्य उवाच । एवं चिंतयतस्तस्य वागुवाचाशरीरिणी । नात्र नाशोऽस्ति राजेन्द्र इह लोके परत्र च
पुलस्त्य उवाच—एवं चिन्तयतः तस्याशरीरिणी वागुवाच। ‘नात्र नाशोऽस्ति राजेन्द्र, इह लोके परत्र च।’
Verse 9
अत्र कोटिगुणं जातं सुवर्णं यत्पुरातनम् । पश्चात्तापस्त्वया भूरि कृतो यद्द्रव्यनाशने
‘अत्र पुरातनं यत् सुवर्णं तदेव कोटिगुणं जातम्। द्रव्यनाशने यत् त्वया भूरि पश्चात्तापः कृतः…’
Verse 10
तस्मात्संख्या च संजाता तथैवाकल्पितस्य च । येऽत्र श्रद्धासमायुक्ताः सुवर्णैर्नृपसत्तम । यत्नाच्छ्राद्धं करिष्यंति सुवर्णं च विशेषतः
‘तस्मादत्राकल्पितस्यापि तथैव संख्या संजायते। येऽत्र श्रद्धासमायुक्ता नृपसत्तम, यत्नात् श्राद्धं करिष्यन्ति, सुवर्णदानं च विशेषतः…’
Verse 11
ब्राह्मणेभ्यः प्रदास्यंति संख्या तस्य न विद्यते । अत्रान्वेषय देशे त्वं प्राप्स्यसे नाऽत्र संशयः
ब्राह्मणेभ्यः प्रदीयमानस्य तस्य दानस्य परिमाणं न गणयितुं शक्यते। अस्मिन्नेव देशे त्वमन्वेषय; प्राप्स्यसे तदिति नात्र संशयः॥
Verse 12
स श्रुत्वा भारती तत्र ह्याकाशादुत्थितां नृप । अन्वेषमाणोऽस्मिन्देशे सुवर्णं तच्च लब्धवान्
हे नृप, तत्राकाशादुत्थितां दिव्यां भारतीं श्रुत्वा स तस्मिन् देशेऽन्वेषमाणः सुवर्णं निश्चयेन लब्धवान्॥
Verse 13
शुभ्रं कोटिगुणं प्राज्यं ततस्तुष्टिं समागतः । ज्ञात्वा तीर्थप्रभावं तं ब्राह्मणेभ्यः सहस्रशः । प्रददौ च दयायुक्त उद्दिश्य पितृदेवताः
तत् सुवर्णं शुभ्रं कोटिगुणं प्राज्यं चाभवत्; ततोऽसौ तुष्टिमवाप। तस्य तीर्थस्य प्रभावं ज्ञात्वा दयायुक्तः स ब्राह्मणेभ्यः सहस्रशः दानानि प्रददौ, पितृदेवताः उद्दिश्य॥
Verse 14
ततस्तस्य प्रभावेण स दानस्य महीपतिः । संजातो धनदोनाम यक्षो नानाधनप्रदः
ततः तस्य तीर्थस्य तस्य च दानस्य प्रभावेण स महीपतिः ‘धनद’नाम यक्षो जातः, नानाविधधनप्रदः॥
Verse 15
तत्र यः कुरुते श्राद्धं ग्रहे सूर्यस्य भूमिप । आकल्पं पितरस्तस्य तृप्तिं यांति सुतर्पिताः
हे भूमिप, यः कश्चित् तत्र सूर्यस्य गृहे श्राद्धं करोति, तस्य पितरः सुतर्पिताः सन्तः आकल्पं तृप्तिं यान्ति॥
Verse 16
स्नानेन ऋषयो देवास्तुष्टिं यांति महोरगाः । नाशः संजायते सद्यः पापस्य पृथिवीपते
तत्र स्नानेन ऋषयः देवाश्च महोरगाश्च तुष्टिं यान्ति; पापस्य च सद्य एव नाशः संजायते, हे पृथिवीपते।
Verse 17
तस्मात्सर्वप्रयत्नेन स्नानं तत्र समाचरेत् । यथाशक्त्या तथा दानं श्राद्धं च नृपसत्तम
तस्मात् सर्वप्रयत्नेन तत्र स्नानं समाचरेत्; यथाशक्त्या तथा दानं श्राद्धं च, हे नृपसत्तम।
Verse 26
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे तृतीयेऽर्बुदखंडे कनखलतीर्थमाहात्म्यवर्णनंनाम षङ्विंशोऽध्यायः
इति श्रीस्कन्दमहापुराणे एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे तृतीयेऽर्बुदखण्डे कनखलतीर्थमाहात्म्यवर्णनं नाम षड्विंशोऽध्यायः समाप्तः।