Adhyaya 26
Prabhasa KhandaArbudha KhandaAdhyaya 26

Adhyaya 26

पुलस्त्यः राजानं प्रति पापहारी गिरौ स्थितस्य कनखलतीर्थस्य माहात्म्यं कथयति। पूर्वं सुमतिनाम राजा सौरग्रहणेऽर्बुदं गत्वा ब्राह्मणेभ्यो दातुं शुद्धं सुवर्णं नीतवान्। प्रमादात् तत् सलिले पतितं, अन्वेषणेनापि न लब्धं; स खिन्नचित्तः स्वगृहं प्रत्यागात्, पुनरपि अन्यस्मिन् ग्रहणे स्नानार्थं तत्रागमत्। तदा तस्य शोकं स्मरतोऽशरीरिणी वाक् प्रादुरभवत्—अत्र लोके परत्र च न किञ्चिद् “नष्टं” भवति; पतितं सुवर्णं कोटिगुणं भवति, पूर्वापराधजनितः पश्चात्तापश्च श्राद्धदानादिकर्मसु संख्यापरिणामं जनयति। “अन्वेषय” इति वाक्येन स बहुतेजःप्रभूतं सुवर्णं पुनर्लब्धवान्। तीर्थप्रभावं ज्ञात्वा स ब्राह्मणेभ्यः महद्दानं कृत्वा तत् पितृदेवताभ्यः समर्पितवान्; तस्य दानस्य प्रभावात् स धनदाख्यो यक्षो भूत्वा नानाविभवान् प्रददाति इति। अन्ते विधिः—अस्मिन् तीर्थे सौरग्रहणे कृतं श्राद्धम् आकल्पं पितॄन् तर्पयति; स्नानं ऋषीन् देवान् महान्तो नागांश्च प्रीणयति, तत्क्षणात् पापक्षयं करोति। अतः यथाशक्ति स्नानं दानं च श्राद्धं च कर्तुं प्रयत्नः कार्यः।

Shlokas

Verse 1

पुलस्त्य उवाच । ततो गच्छेन्नृपश्रेष्ठ तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम् । तस्मिन्कनखलंनाम पर्वते पापनाशने

पुलस्त्य उवाच—ततो गच्छेन्नृपश्रेष्ठ तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम्। तस्मिन् पापनाशने पर्वते कनखलं नाम तीर्थं विद्यते॥

Verse 2

शृणु तत्राऽभवत्पूर्वं यदाश्चर्यं महीपते । पार्थिवः सुमतिर्नाम संप्राप्तोऽर्बुदपर्वते

शृणु तत्राभवत्पूर्वं यदाश्चर्यं महीपते। पार्थिवः सुमतिर्नाम संप्राप्तोऽर्बुदपर्वतम्॥

Verse 3

सूर्यग्रहे महीपाल तीर्थं कनखलं गतः । तेन विप्रार्थमानीतं सुवर्णं जात्यमेव हि

सूर्यग्रहे महीपाल तीर्थं कनखलं गतः। तेन विप्रार्थमानीतं सुवर्णं जात्यमेव हि॥

Verse 4

प्रभूतं पतितं तोये प्रमादात्तस्य भूपतेः । न लब्धं तेन भूपाल अन्वेषणपरेण च

प्रभूतं पतितं तोये प्रमादात्तस्य भूपतेः। न लब्धं तेन भूपाल अन्वेषणपरेण च॥

Verse 5

ततः स्नात्वा गृहं प्राप्तः पश्चात्तापसमन्वितः । ततः कालेन महता स भूयस्तत्र चागतः

ततः स्नात्वा गृहं प्राप्तः पश्चात्तापसमन्वितः। ततः कालेन महता स भूयस्तत्र चागतः॥

Verse 6

स्नानार्थं भास्करे ग्रस्ते तं च देशमपश्यत । चिंतयामास मेधावी ह्यस्मिन्देशे तदा मम

स्नानार्थं भास्करग्रस्ते स आगत्य तमेव देशमपश्यत्। तदा मेधावी नृपो मनसि चिन्तयामास—‘अस्मिन् देशे तस्मिन् काले मम…’

Verse 7

सुवर्णं पतितं हस्तान्न च लब्धं कथंचन

सुवर्णं मम हस्तात् पतितं, न च कथंचन पुनर्लब्धम्।

Verse 8

पुलस्त्य उवाच । एवं चिंतयतस्तस्य वागुवाचाशरीरिणी । नात्र नाशोऽस्ति राजेन्द्र इह लोके परत्र च

पुलस्त्य उवाच—एवं चिन्तयतः तस्याशरीरिणी वागुवाच। ‘नात्र नाशोऽस्ति राजेन्द्र, इह लोके परत्र च।’

Verse 9

अत्र कोटिगुणं जातं सुवर्णं यत्पुरातनम् । पश्चात्तापस्त्वया भूरि कृतो यद्द्रव्यनाशने

‘अत्र पुरातनं यत् सुवर्णं तदेव कोटिगुणं जातम्। द्रव्यनाशने यत् त्वया भूरि पश्चात्तापः कृतः…’

Verse 10

तस्मात्संख्या च संजाता तथैवाकल्पितस्य च । येऽत्र श्रद्धासमायुक्ताः सुवर्णैर्नृपसत्तम । यत्नाच्छ्राद्धं करिष्यंति सुवर्णं च विशेषतः

‘तस्मादत्राकल्पितस्यापि तथैव संख्या संजायते। येऽत्र श्रद्धासमायुक्ता नृपसत्तम, यत्नात् श्राद्धं करिष्यन्ति, सुवर्णदानं च विशेषतः…’

Verse 11

ब्राह्मणेभ्यः प्रदास्यंति संख्या तस्य न विद्यते । अत्रान्वेषय देशे त्वं प्राप्स्यसे नाऽत्र संशयः

ब्राह्मणेभ्यः प्रदीयमानस्य तस्य दानस्य परिमाणं न गणयितुं शक्यते। अस्मिन्नेव देशे त्वमन्वेषय; प्राप्स्यसे तदिति नात्र संशयः॥

Verse 12

स श्रुत्वा भारती तत्र ह्याकाशादुत्थितां नृप । अन्वेषमाणोऽस्मिन्देशे सुवर्णं तच्च लब्धवान्

हे नृप, तत्राकाशादुत्थितां दिव्यां भारतीं श्रुत्वा स तस्मिन् देशेऽन्वेषमाणः सुवर्णं निश्चयेन लब्धवान्॥

Verse 13

शुभ्रं कोटिगुणं प्राज्यं ततस्तुष्टिं समागतः । ज्ञात्वा तीर्थप्रभावं तं ब्राह्मणेभ्यः सहस्रशः । प्रददौ च दयायुक्त उद्दिश्य पितृदेवताः

तत् सुवर्णं शुभ्रं कोटिगुणं प्राज्यं चाभवत्; ततोऽसौ तुष्टिमवाप। तस्य तीर्थस्य प्रभावं ज्ञात्वा दयायुक्तः स ब्राह्मणेभ्यः सहस्रशः दानानि प्रददौ, पितृदेवताः उद्दिश्य॥

Verse 14

ततस्तस्य प्रभावेण स दानस्य महीपतिः । संजातो धनदोनाम यक्षो नानाधनप्रदः

ततः तस्य तीर्थस्य तस्य च दानस्य प्रभावेण स महीपतिः ‘धनद’नाम यक्षो जातः, नानाविधधनप्रदः॥

Verse 15

तत्र यः कुरुते श्राद्धं ग्रहे सूर्यस्य भूमिप । आकल्पं पितरस्तस्य तृप्तिं यांति सुतर्पिताः

हे भूमिप, यः कश्चित् तत्र सूर्यस्य गृहे श्राद्धं करोति, तस्य पितरः सुतर्पिताः सन्तः आकल्पं तृप्तिं यान्ति॥

Verse 16

स्नानेन ऋषयो देवास्तुष्टिं यांति महोरगाः । नाशः संजायते सद्यः पापस्य पृथिवीपते

तत्र स्नानेन ऋषयः देवाश्च महोरगाश्च तुष्टिं यान्ति; पापस्य च सद्य एव नाशः संजायते, हे पृथिवीपते।

Verse 17

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन स्नानं तत्र समाचरेत् । यथाशक्त्या तथा दानं श्राद्धं च नृपसत्तम

तस्मात् सर्वप्रयत्नेन तत्र स्नानं समाचरेत्; यथाशक्त्या तथा दानं श्राद्धं च, हे नृपसत्तम।

Verse 26

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे तृतीयेऽर्बुदखंडे कनखलतीर्थमाहात्म्यवर्णनंनाम षङ्विंशोऽध्यायः

इति श्रीस्कन्दमहापुराणे एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे तृतीयेऽर्बुदखण्डे कनखलतीर्थमाहात्म्यवर्णनं नाम षड्विंशोऽध्यायः समाप्तः।