Adhyaya 20

Verse 1

पुलस्त्य उवाच । ततो गच्छेत चंद्रेशं प्रभासं नृपसत्तम । प्रभा तत्र पुरा प्राप्ता चंद्रेण सुमहात्मना

पुलस्त्य उवाच—ततो हे नृपसत्तम, प्रभासे चन्द्रेशं गच्छेत्; यत्र पुरा सुमहात्मना चन्द्रेण प्रभा प्राप्ता।

Verse 2

दक्षस्य कन्यका राजन्सप्तविंशतिसंख्यया । ऊढाश्चंद्रेण ताः सर्वा अश्विनीप्रमुखाः पुरा

राजन्, दक्षस्य कन्यकाः सप्तविंशतिसंख्यया; ताः सर्वा अश्विनीप्रमुखाः पुरा चन्द्रेणोढाः।

Verse 3

तासां मध्ये च रोहिण्या सह रेमे स नित्यदा । त्यक्ताः सर्वाश्च चंद्रेण दक्षकन्याः सुदुःखिताः । गत्वा स्वपितरं नत्वा प्राहुरस्राविलेक्षणाः

तासां मध्ये रोहिण्या सह स नित्यदा रेमे; तेन चन्द्रेण त्यक्ताः सर्वा दक्षकन्याः सुदुःखिताः। गत्वा स्वपितरं नत्वा प्राहुरश्राविलेक्षणाः।

Verse 4

वयं त्यक्ताः प्रजानाथ निर्दोषाः पतिना ततः । शरणं त्वामनुप्राप्ता दुःखेन महतान्विताः

वयं त्यक्ताः प्रजानाथ, निर्दोषाः पतिना ततः; शरणं त्वामनुप्राप्ता दुःखेन महतान्विताः।

Verse 5

गतिर्भव सुरश्रेष्ठ सर्वेषां त्वं हितं कुरु । अस्माकमुपदिश्यैनं चंद्रं च रोहिणीरतम्

गतिर्भव सुरश्रेष्ठ, सर्वेषां त्वं हितं कुरु; अस्माकमर्थेऽयं चन्द्रं रोहिणीरतं उपदिश्य।

Verse 6

पुलस्त्य उवाच । स तासां वचनं श्रुत्वा गतो यत्र निशाकरः । अब्रवीच्च समं पश्य सर्वासु तनयासु मे

पुलस्त्य उवाच—तासां वचनं श्रुत्वा दक्षो यत्र निशाकरः तत्र जगाम। स च तमब्रवीत्—“मे सर्वासु तनयासु समदृष्ट्या पश्य।”

Verse 7

अथ व्रीडासमायुक्तश्चंद्रस्तं प्रत्यभाषत । तव वाक्यं करिष्यामि दक्ष गच्छ नमोस्तु ते

अथ व्रीडासमायुक्तश्चन्द्रस्तं प्रत्यभाषत—“दक्ष, तव वाक्यं करिष्यामि; गच्छ, नमोऽस्तु ते।”

Verse 8

गते दक्षे ततो भूयश्चंद्रमा रोहिणीरतः । त्यक्त्वा च कन्यकाः सर्वाः प्रजापतिसमुद्भवाः

गते दक्षे ततो भूयश्चन्द्रमा रोहिणीरतः। त्यक्त्वा च कन्यकाः सर्वाः प्रजापतिसमुद्भवाः॥

Verse 9

अथ गत्वा पुनः सर्वा दक्षमूचुः सुदुःखिताः । न कृतं तव वाक्यं वै चंद्रेणैव दुरात्मना

अथ गत्वा पुनः सर्वा दक्षमूचुः सुदुःखिताः—“न कृतं तव वाक्यं वै चन्द्रेणैव दुरात्मना।”

Verse 10

दौर्भाग्यदुःखसंतप्ता मरिष्याम न संशयः । अनेन जीवितेनापि मरणं निश्चयं भवेत्

“दौर्भाग्यदुःखसंतप्ता मरिष्याम न संशयः। अनेन जीवितेनापि मरणं निश्चयं भवेत्।”

Verse 11

पुलस्त्य उवाच । अथ रोषसमायुक्तो दक्षो गत्वाऽब्रवीद्विधुम् । मम वाक्यं त्वया चंद्र यस्मात्पाप कृतं न हि

पुलस्त्य उवाच—अथ रोषसमायुक्तो दक्षो गत्वा विधुं अब्रवीत्—“मम वाक्यं त्वया, चन्द्र, यतः नानुष्ठितं; पापकर्मन्!”

Verse 12

क्षयमेष्यसि तस्मात्त्वं यक्ष्मणा नास्ति संशयः । एवं दत्त्वा ततः शापं गतो दक्षः स्वमालयम्

“तस्मात् त्वं यक्ष्मणा क्षयमेष्यसि; नात्र संशयः।” इति शापं दत्त्वा दक्षः स्वमालयं जगाम।

Verse 13

यक्ष्मणा व्यापितश्चंद्रः क्षयं याति दिनेदिने । क्षीणो द्युतिविहीनस्तु चिंतयामास चंद्रमाः

यक्ष्मणा व्यापितश्चन्द्रः दिनेदिने क्षयं ययौ। क्षीणो द्युतिविहीनश्च चिन्तामग्नोऽभवच्चन्द्रमाः।

Verse 14

कि कर्त्तव्यं मया तत्र ह्यस्मिञ्छापे सुदारुणे । अथ किं पूजयिष्यामि सर्वकामप्रदं शिवम्

“किं कर्तव्यं मया अस्मिन् सुदारुणे शापे? अथ केन प्रकारेण सर्वकामप्रदं शिवं पूजयिष्यामि?”

Verse 15

स एवं निश्चयं कृत्वा गतोर्बुदमथाचलम् । तपस्तेपे जितक्रोधो जपहोमपरायणः

स एव निश्चयं कृत्वा अर्बुदाचलं गतः। तत्र जितक्रोधो जपहोमपरायणस्तपस्तेपे।

Verse 16

तस्मै तुष्टो महादेवो वर्षाणामयुते गते । अब्रवीद्वरदोऽस्मीति ततोऽस्मै दर्शनं ददौ

तस्मै तुष्टो महादेवो वर्षाणामयुते गते । अब्रवीद्वरदोऽस्मीति ततोऽस्मै दर्शनं ददौ ॥

Verse 17

ईश्वर उवाच । वरं वरय भद्रं ते यत्ते मनसि वर्तते । तव दास्याम्यहं चंद्र यद्यपि स्यात्सुदुर्ल्लभम्

ईश्वर उवाच । वरं वरय भद्रं ते यत्ते मनसि वर्तते । तव दास्याम्यहं चंद्र यद्यपि स्यात्सुदुर्ल्लभम् ॥

Verse 18

चंद्र उवाच । व्याधिक्षयं सुरश्रेष्ठ कुरु मे त्रिपुरांतक । यक्ष्मणा व्यापितो देहो ममायं च जगत्पते

चंद्र उवाच । व्याधिक्षयं सुरश्रेष्ठ कुरु मे त्रिपुरांतक । यक्ष्मणा व्यापितो देहो ममायं च जगत्पते ॥

Verse 19

ईश्वर उवाच । दक्षशापेन ते चंद्र यक्ष्मा काये व्यवस्थितः । न शक्तो ह्यन्यथा कर्तुं शापस्तस्य महात्मनः

ईश्वर उवाच । दक्षशापेन ते चंद्र यक्ष्मा काये व्यवस्थितः । न शक्तो ह्यन्यथा कर्तुं शापस्तस्य महात्मनः ॥

Verse 20

तस्मात्त्वं तस्य ताः सर्वाः कन्यका मम वाक्यतः । निशाकर समं पश्य तव व्याधिर्गमिष्यति

तस्मात्त्वं तस्य ताः सर्वाः कन्यका मम वाक्यतः । निशाकर समं पश्य तव व्याधिर्गमिष्यति ॥

Verse 21

कृष्णे क्षयश्च ते चंद्र शुक्ले वृद्धिर्भविष्यति । वरं वरय भद्रं ते अन्यमिष्टं सुदुर्ल्लभम्

कृष्णपक्षे तव क्षयो भवेत्, हे चन्द्र; शुक्लपक्षे तु वृद्धिर्भविष्यति। भद्रं ते—अन्यं वरं वरय, सुदुर्लभमपि इष्टं वरम्।

Verse 22

चंद्र उवाच । चंद्रग्रहे नरो योऽत्र सोमवारे च शंकर । भक्त्या स्नानं करोत्येव स यातु परमां गतिम्

चन्द्र उवाच—हे शंकर! अत्र सोमवारे, विशेषतः चन्द्रग्रहे, यो नरो भक्त्या स्नानं करोति, स परमां गतिं यातु।

Verse 23

पिण्डदानेन देवेश स्वर्गं गच्छंतु पूर्वजाः । प्रसादात्तव देवेश तीर्थं भवतु मुक्तिदम्

पिण्डदानेन, देवेश, पूर्वजाः स्वर्गं गच्छन्तु। तव प्रसादात्, देवेश, एतत् तीर्थं मुक्तिदं भवतु।

Verse 24

ईश्वर उवाच । भविष्यंति नरोऽत्रैव विपाप्मानो निशाकर । यस्मात्प्रभा त्वया प्राप्ता तीर्थेऽस्मिन्विमलोदके

ईश्वर उवाच—हे निशाकर! अत्रैव नरा विपाप्मानो भविष्यन्ति; यतः त्वया अस्मिन् विमलोदके तीर्थे प्रभा प्राप्ता।

Verse 25

प्रभासतीर्थं विख्यातं तस्मादेतद्भविष्यति । यत्र सोमग्रहे प्राप्ते सोमवारे विशेषतः

तस्मादेतत् प्रभासतीर्थं विख्यातं भविष्यति, यत्र सोमग्रहे प्राप्ते, सोमवारे विशेषतः।

Verse 26

करिष्यंति नराः स्नानं ते यास्यंति परां गतिम् । येऽत्र श्राद्धं करिष्यंति पिंडदानं तथा नराः

ये नराः अत्र स्नानं करिष्यन्ति ते परां गतिं यास्यन्ति। ये चात्र श्राद्धं करिष्यन्ति तथा पिण्डदानं नराः॥

Verse 27

गयाश्राद्धसमं पुण्यं तेषां चंद्र भविष्यति । तथा दानं प्रकर्तव्यं सोम लोकैर्ग्रहे तव

हे चन्द्र! तेषां पुण्यं गयाश्राद्धसमं भविष्यति। तथा तव ग्रहणे सोमलोकजनैः यथाविधि दानं कर्तव्यम्॥

Verse 28

पुलस्त्य उवाच । एवमुक्त्वा विरूपाक्षस्तत्रैवांतरधीयत । चन्द्रोऽपि बुभुजे सर्वाः पत्नीश्च दक्षसंभवाः

पुलस्त्य उवाच। एवमुक्त्वा विरूपाक्षः तत्रैव अन्तरधीयत। चन्द्रः अपि दक्षसम्भवाः सर्वाः पत्नीः बुभुजे॥