Adhyaya 18
Prabhasa KhandaArbudha KhandaAdhyaya 18

Adhyaya 18

पुलस्त्यः राजानं यमतीर्थं गन्तुं उपदिशति। तत् तीर्थं नरकस्थितेभ्यः प्राणिनः विमोचयति, पापं च नाशयति—अतुलं पुण्यक्षेत्रम् इति वर्ण्यते। तत्र दृष्टान्तः—चित्राङ्गदः नाम राजा महालोभपरायणः, हिंसकः, देवब्राह्मणद्रोही, स्तेयपरस्त्रीगमननित्यः, असत्याशौचयुक्तः, मायामत्सरवशी च। स अर्बुदाचले मृगयां कृत्वा तृषार्तः जलाशयं प्रविशति; तत्र ग्राहेण गृहीतः स म्रियते। यमदूतैः स घोरनरकेषु क्षिप्यते; किन्तु यमतीर्थसम्बन्धेन तस्य मरणस्पर्शमात्रात् तेषु नरकेषु स्थिताः प्राणिनोऽपि आश्चर्येण शान्तिं लभन्ते। दूताः एतदद्भुतं धर्मराजाय निवेदयन्ति। यमः कथयति—भूमौ अर्बुदाचलः, तत्र मम प्रियं तीर्थं यत्र अहं तपः कृतवान्; तस्मिन् सर्वपापनाशके तीर्थे ये म्रियन्ते ते शीघ्रं मोचनीयाः। तेन आज्ञया राजा मुक्तः स्वर्गं प्राप्नोति, अप्सरोभिः सेवितः। अथ नियमः—यो भक्त्या तत्र स्नानं करोति स जरामरणवर्जितं परमं पदं याति। विशेषतः चैत्रशुक्लत्रयोदश्यां यत्नेन स्नानं विधेयम्; तत्र विधिवत् श्राद्धं कृत्वा कर्तुः पितरः दीर्घकालं स्वर्गे वसन्ति।

Shlokas

Verse 1

पुलस्त्य उवाच । ततो गच्छेन्नृपश्रेष्ठ यमतीर्थमनुत्तमम् । मोचकं नरकेभ्यश्च प्राणिनां पापनाशनम्

पुलस्त्य उवाच—ततो गच्छेन्नृपश्रेष्ठ यमतीर्थमनुत्तमम्; मोचकं नरकेभ्यश्च प्राणिनां पापनाशनम्।

Verse 2

पुरा चित्रांगदो नाम राजा परमलोभवान् । न तेन सुकृतं किंचित्कृतं पार्थिवसत्तम

पुरा चित्राङ्गद इति नाम राजा परमलोभवान् आसीत्। हे पार्थिवसत्तम, तेन किञ्चिदपि सुकृतं न कृतम्॥

Verse 3

अतीव निष्ठुरो दुष्टो देवब्राह्मणपीडकः । परदारहरो नित्यं परवित्तहरस्तथा

अतीव निष्ठुरो दुष्टो देवब्राह्मणपीडकः। परदारहरो नित्यं परवित्तहरस्तथा॥

Verse 4

सत्यशौचविहीनस्तु मायामत्सरसंयुतः । स कदाचिन्मृगयासक्त आरूढोऽर्बुदपर्वते

सत्यशौचविहीनस्तु मायामत्सरसंयुतः। स कदाचिन्मृगयासक्त आरूढोऽर्बुदपर्वते॥

Verse 6

पद्मिनीभिः समाकीर्णो ग्राहनक्रझषाकुलः । नानापक्षिसमायुक्तो मनोहारी सुविस्तरः

पद्मिनीभिः समाकीर्णो ग्राहनक्रझषाकुलः। नानापक्षिसमायुक्तो मनोहारी सुविस्तरः॥

Verse 7

तृषार्तः संप्रविष्टः स तस्मिन्नेव जलाशये । ग्राहेण तत्क्षणाद्धृत्वा भक्षितो नृपसत्तम

तृषार्तः संप्रविष्टः स तस्मिन्नेव जलाशये। ग्राहेण तत्क्षणाद्धृत्वा भक्षितो नृपसत्तम॥

Verse 8

तस्यार्थे नरका रौद्रा निर्मिताश्च यमेन च । यमदूतैस्ततः क्षिप्तः स नीत्वा पापकृत्तमः

तस्य निमित्तं यमेन रौद्रा नरकाः निर्मिताः। ततः यमदूतैः क्षिप्तः स पापकृत्तमः नीत्वा नरकं निन्ये॥

Verse 9

तस्य स्पर्शेन ते सर्वे नरकस्था सुखं गताः । ते दूता धर्मराजाय वृत्तांतं नरको द्भवम् । आचख्युर्विस्मयाविष्टा नरकस्थानां सुखोद्भवम्

तस्य स्पर्शमात्रेण ते सर्वे नरकस्थाः सुखं गताः। विस्मयाविष्टा दूता धर्मराजाय नरकोद्भवं वृत्तान्तं च सुखोद्भवं न्यवेदयन्॥

Verse 10

तदा वैवस्वतः प्राह भूमावस्त्यर्बुदाचलः । तत्र मेऽतिप्रियं तीर्थं यत्र तप्तं मया तपः

तदा वैवस्वतः प्राह—भूमौऽस्त्यर्बुदाचलः। तत्र मेऽतिप्रियं तीर्थं यत्र मया स्वयमेव तपस्तप्तम्॥

Verse 11

तत्रासौ मृत्युमापन्नो भात्यदस्त्विह कारणम् । तैरुक्तं सत्यमेतद्धि मृतोऽसावर्बुदाचले । ग्राहेण स धृतस्तत्र मृत्युं प्राप्तो नृपाधमः

तत्रासौ मृत्युमापन्नः—एतदेवात्र कारणं भाति। तैरुक्तं—सत्यमेतत्; सऽर्बुदाचले मृतः। तत्र ग्राहेण धृतः स नृपाधमः मृत्युं प्राप्तः॥

Verse 12

यम उवाच । मुच्यतामाशु तेनायं नानेयाश्चापरे जनाः । ये मृता मम तीर्थे वै सर्वपातकनाशने

यम उवाच—आशु मुच्यतामयं तेन; नानेयाश्चापरे जनाः। ये मृता मम तीर्थे वै सर्वपातकनाशने॥

Verse 13

ततस्तैः किंकरैर्मुक्तो यमवाक्यान्नृपोत्तम । त्रिविष्टपं मुदा प्राप्तः सेव्यमानोऽप्सरोगणैः

ततः स यमवाक्येन तैः किंकरैर्विमोचितः । नृपोत्तम, स हृष्टात्मा त्रिविष्टपं जगाम वै, अप्सरोगणैः सेव्यमानः ॥

Verse 14

यस्तु भक्तिसमायुक्तः स्नानं तत्र समाचरेत् । स याति परमं स्थानं जरामरणवर्जितम्

यो भक्तिसमायुक्तः स्नानं तत्र समाचरेत् । स याति परमं स्थानं जरामरणवर्जितम् ॥

Verse 15

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन स्नानं तत्र समाचरेत् । चैत्रशुक्लत्रयोदश्यां यत्र सिद्धिं गतो यमः

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन स्नानं तत्र समाचरेत् । चैत्रशुक्लत्रयोदश्यां यत्र सिद्धिं गतो यमः ॥

Verse 16

तस्मिन्नेव नरः सम्यक्छ्राद्धकृत्यं समाचरेत् । आकल्पं पितरस्तस्य स्वर्गे तिष्ठंति पार्थिव

तस्मिन्नेव स्थले सम्यक्छ्राद्धकृत्यं समाचरेत् । आकल्पं पितरस्तस्य स्वर्गे तिष्ठन्ति पार्थिव ॥

Verse 18

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभास खंडे तृतीयेऽर्बुदखण्डे यमतीर्थमाहात्म्यवर्णनंनामाष्टादशोऽध्यायः

इति श्रीस्कन्दमहापुराणे एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे तृतीयेऽर्बुदखण्डे ‘यमतीर्थमाहात्म्यवर्णनम्’ नामाष्टादशोऽध्यायः समाप्तः ॥

Verse 58

अटनात्स परिश्रांतः क्षुत्पिपासासमाकुलः । तेन तत्र ह्रदः प्राप्तः स्वच्छोदकप्रपूरितः

अटनात् स परिश्रान्तः क्षुत्पिपासाभ्यां समाकुलः । ततोऽसौ तत्र ह्रदं प्राप्तः स्वच्छोदकपरिपूरितम् ॥