Adhyaya 16

Verse 1

पुलस्त्य उवाच । ततो गच्छेन्नृपश्रेष्ठ तीर्थं पापप्रणाशनम् । मणिकर्णिकसंज्ञं तु सर्वलोकेषु विश्रुतम्

पुलस्त्य उवाच—ततः, नृपश्रेष्ठ, पापप्रणाशनं तीर्थं गच्छेत्। मणिकर्णिकासंज्ञं तत् सर्वलोकेषु विश्रुतम्।

Verse 2

यत्र सिद्धिं गता राजन्वालखिल्या महर्षयः । तैस्तत्र निर्मितं कुण्डं सुरम्यं गिरि गह्वरे

यत्र, राजन्, वालखिल्या महर्षयः सिद्धिं गताः। तैः गिरिगह्वरे तत्र सुरम्यं कुण्डं निर्मितम्।

Verse 3

तेषां तत्रोपविष्टानां मुनीनां भावितात्मनाम् । महाश्चर्यमभूत्तत्र तत्त्वं शृणु नराधिप

तेषां तत्रोपविष्टानां भावितात्मनां मुनीनां महदाश्चर्यं तत्राभवत्। तस्य तत्त्वं शृणु, नराधिप।

Verse 4

किरातवनिता काचिन्नाम्ना च मणिकर्णिका । अतिकृष्णा विरूपाक्षी कराला भीषणाकृतिः

किरातवनिता काचिन्नाम्ना मणिकर्णिका । अतिश्यामवर्णा विरूपाक्षी कृशाङ्गी कराला भीषणाकृतिश्चासीत् ॥

Verse 5

तृषार्त्ता तत्र संप्राप्ता मध्यंदिनगते रवौ । ग्रस्ते च राहुणा सूर्ये प्रविष्टा सलिले तु सा

तृषार्ता सा तत्र संप्राप्ता मध्यंदिनगते रवौ । राहुणा ग्रस्ते सूर्ये च सा तु सलिले प्रविष्टवती ॥

Verse 6

एतस्मिन्नेव काले तु दिव्यरूपवपुर्धरा । मुनीनां पश्यतां चैव विनिष्क्रांता सुमध्यमा

एतस्मिन्नेव काले तु दिव्यरूपवपुर्धरा । मुनीनां पश्यतां चैव विनिष्क्रान्ता सुमध्यमा ॥

Verse 7

अथ तस्याः पतिः प्राप्तस्तदन्वेषणतत्परः । पप्रच्छ तां वरारोहां पत्न्या दुःखेन दुःखितः

अथ तस्याः पतिः प्राप्तस्तदन्वेषणतत्परः । पत्न्या दुःखेन दुःखितः पप्रच्छ तां वरारोहाम् ॥

Verse 8

मम भार्यात्र संप्राप्ता यदि दृष्टा सुमध्यमे । शीघ्रं वद वरारोहे बालकोऽयं तदुद्भवः

मम भार्या अत्र संप्राप्ता यदि दृष्टा सुमध्यमे । शीघ्रं वद वरारोहे बालकोऽयं तदुद्भवः ॥

Verse 9

तृषार्त्तश्च क्षुधाविष्टो रुदते च मुहुर्मुहुः । दृष्टा चेत्कथ्यतां सुभ्रूर्विनाऽयं तां मरिष्यति

स तृष्णया पीडितः क्षुधया चाभिभूतः पुनः पुनः करुणं रुदति। यदि त्वया सा दृष्टा, हे सुभ्रू, तर्हि कथ्यताम्—तया विना अयं नूनं मरिष्यति।

Verse 10

स्त्र्युवाच । साऽहं ते दयिता कान्त तीर्थस्यास्य प्रभावतः । दिव्यरूपमिदं प्राप्ता देवैरपि सुदुर्लभम्

स्त्री उवाच—कान्त, अहं ते दयिता; अस्य तीर्थस्य प्रभावतः दिव्यं रूपमिदं प्राप्तास्मि, यद्देवैरपि सुदुर्लभम्।

Verse 11

त्वं चापि सलिले ह्यस्मिन्कुरु स्नानं त्वरान्वितः । प्राप्स्यसि त्वं परं रूपं यथा प्राप्तं मयाऽनघ

त्वमपि अस्मिन् सलिले त्वरया स्नानं कुरु। अनघ, त्वमपि मया यथा प्राप्तं तथा परं रूपं प्राप्स्यसि।

Verse 12

अथासौ सह पुत्रेण प्रविष्टस्तत्र निर्झरे । विमुक्ते भास्करे राजन्विरूपश्चाभवत्पुनः

अथ स पुत्रेण सह तस्मिन् निर्झरे प्रविवेश। भास्करप्रभावे निवृत्ते, हे राजन्, स पुनर्विरूपोऽभवत्।

Verse 13

दुःखेन मृत्युमापन्नस्तस्मिन्नेव जलाशये । अथ सा भर्तृशोकाच्च मरणे कृतनिश्चया

स दुःखाकुलः तस्मिन्नेव जलाशये मृत्युमापन्नः। अथ सा भर्तृशोकात् मरणे कृतनिश्चया बभूव।

Verse 14

चितिं कृत्वा समं तेन ज्वालयामास पावकम् । अथ ते मुनयो दृष्ट्वा तथाशीलां शुभांगनाम्

तस्य चितिसमां चितिं कृत्वा सा पावकं ज्वालयामास। अथ ते मुनयस्तां तथाशीलां शुभाङ्गनां दृष्ट्वा साशङ्कं समालोकयन्॥

Verse 15

कृपया परयाविष्टास्तामूचुर्विस्मयान्विताः । सर्वे तस्याश्च संदृष्ट्वा साहसं च नृपोत्तम

ते कृपया परयाविष्टा विस्मयान्विताश्च तामूचुः। सर्वे तस्याः साहसं संदृष्ट्वा, नृपोत्तम, मनसा व्यथिताः॥

Verse 16

ऋषय ऊचुः । दिव्यरूपं त्वया प्राप्तं देवैरपि सुदुर्लभम् । कस्मादेनं सुपाप्मानमनुगच्छसि भामिनि

ऋषय ऊचुः—दिव्यरूपं त्वया प्राप्तं देवैरपि सुदुर्लभम्। कस्मादेनं महापाप्मानमनुगच्छसि भामिनि॥

Verse 17

स्त्र्युवाच । पतिव्रताहं विप्रेन्द्राः सदा भर्तृपरायणा । किं रूपेण करिष्यामि विना पत्या निजेन च

स्त्र्युवाच—पतिव्रताहं विप्रेन्द्राः सदा भर्तृपरायणा। किं रूपेण करिष्यामि विना पत्या निजेन च॥

Verse 18

विरूपो वा सुरूपो वा दरिद्रो वा धनाधिपः । स्त्रीणामेकः पतिर्भर्त्ता गतिर्नान्या जगत्त्रये

विरूपो वा सुरूपो वा दरिद्रो वा धनाधिपः। स्त्रीणामेकः पतिर्भर्ता गतिर्नान्या जगत्त्रये॥

Verse 19

बालकोऽयं मुनिश्रेष्ठा भवच्छरणमागतः । अहं कान्तेन संयुक्ता प्रविशामि हुताशनम्

अयं बालको मुनिश्रेष्ठाः भवत्पादशरणमागतः। अहं तु कान्तेन सह संयुक्ता हुताशनं प्रवेक्ष्यामि॥

Verse 20

पुलस्त्य उवाच । अथ ते मुनयः सर्वे ज्ञात्वा तस्याः सुनिश्चयम् । कृपया परयाविष्टाः संवीक्ष्य च परस्परम्

पुलस्त्य उवाच—अथ ते सर्वे मुनयः तस्याः सुनिश्चयं ज्ञात्वा परया कृपयाविष्टाः परस्परं संवीक्ष्य समभाषन्त॥

Verse 21

ततो जीवापयामासुस्तत्पतिं ते मुनीश्वराः । सद्रूपेण समायुक्तं दिव्य लक्षणलक्षितम्

ततः ते मुनीश्वराः तस्याः पतिं जीवापयामासुः। सद्रूपेण समायुक्तं दिव्यलक्षणलक्षितं शुभलक्षणसमन्वितम्॥

Verse 22

एतस्मिन्नेव कालं तु विमानं मनसेप्सितम् । देवकन्यासमाकीर्णं सद्यस्तत्र समागतम्

एतस्मिन्नेव काले मनसेप्सितं विमानं देवकन्यासमाकीर्णं सद्यस्तत्र समुपस्थितम्॥

Verse 23

अथ तौ दंपती तेषां मुनीनां भावितात्मनाम् । पुरतः प्रणिपत्याथ प्रस्थितौ त्रिदिवं प्रति

अथ तौ दम्पती भावितात्मनाम् तेषां मुनीनां पुरतः प्रणिपत्य, ततः त्रिदिवं प्रति प्रस्थितौ॥

Verse 24

अथ तैर्मुनिभिः प्रोक्ता सा नारी मणिकर्णिका । वरं वरय कल्याणि सर्वे तुष्टा वयं तव

अथ तैर्मुनिभिः प्रोक्ता सा नारी मणिकर्णिका । वरं वरय कल्याणि सर्वे तुष्टा वयं तव

Verse 25

पतिव्रतत्वेन तुष्टाः सत्येन च विशेषतः । नास्माकं दर्शनं व्यर्थं जायते च कथंचन

पतिव्रतत्वेन तुष्टाः सत्येन च विशेषतः । नास्माकं दर्शनं व्यर्थं जायते च कथंचन

Verse 26

मणिकर्णिकोवाच । यदि मां मुनयस्तुष्टाः प्रयच्छथ वरं मुदा । यदत्रास्ति महालिंगं मन्नाम्ना तद्भविष्यति

मणिकर्णिकोवाच । यदि मां मुनयस्तुष्टाः प्रयच्छथ वरं मुदा । यदत्रास्ति महालिंगं मन्नाम्ना तद्भविष्यति

Verse 27

एतदेव ममाभीष्टं नान्यदस्ति प्रयोजनम् । सर्वेषां च प्रसादेन स्वर्गं गच्छामि सांप्रतम्

एतदेव ममाभीष्टं नान्यदस्ति प्रयोजनम् । सर्वेषां च प्रसादेन स्वर्गं गच्छामि सांप्रतम्

Verse 28

ऋषय ऊचुः । एवं भवतु ते ख्यातिस्तीर्थलिंगे वरानने । तव नामान्वितं जातं तीर्थं वै मणिकर्णिका

ऋषय ऊचुः । एवं भवतु ते ख्यातिस्तीर्थलिंगे वरानने । तव नामान्वितं जातं तीर्थं वै मणिकर्णिका

Verse 29

पुलस्त्य उवाच । भर्त्रा सह दिवं प्राप्ता पुत्रेणैव समन्विता । वालखिल्यास्तपोनिष्ठा विशेषात्तत्र संस्थिताः

पुलस्त्य उवाच—सा भर्त्रा सह दिवं प्राप्ता, पुत्रेणापि समन्विता; तपोनिष्ठा वालखिल्यैः सह तत्र विशेषेण संस्थिता।

Verse 30

तत्र सूर्यग्रहे प्राप्ते स्नानदानादिकाः क्रियाः । यः करोति फलं तस्य कुरुक्षेत्र समं भवेत्

तत्र सूर्यग्रहणे प्राप्ते स्नानदानादिकाः क्रियाः यः करोति, तस्य फलं कुरुक्षेत्रसमं भवेत्।

Verse 31

यं यं काममभिध्याय स्नानं तत्र करोति यः । तं तं प्राप्नोति राजेन्द्र सम्यग्ध्यानसमन्वितः

यं यं काममभिध्याय यः तत्र स्नानं करोति, स सम्यग्ध्यानसमन्वितः राजेन्द्र तं तं प्राप्नोति।

Verse 32

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन स्नानं तत्र समाचरेत् । तीर्थे दानं यथाशक्त्या देवर्षिपितृतर्पणम्

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन तत्र स्नानं समाचरेत्; तीर्थे च यथाशक्त्या दानं कुर्यात्, देवर्षिपितॄणां तर्पणं च।