Adhyaya 12

Verse 1

पुलस्त्य उवाच । ततो गच्छेन्नृपश्रेष्ठ रूपतीर्थमनुत्तमम् । सर्वपापहरं नॄणां रूपसौभण्यदायकम्

पुलस्त्य उवाच—ततो गच्छेन्नृपश्रेष्ठ रूपतीर्थमनुत्तमम्। सर्वपापहरं नॄणां रूपसौभाग्यदायकम्।

Verse 2

तत्र पूर्वं वपुर्नाम्ना लोके ख्याता वराप्सराः । सिद्धिं गता महाराज यथा पूर्वं निगद्यते

तत्र पूर्वं वपुर्नाम्ना लोके ख्याता वराप्सरा। सिद्धिं गता महाराज यथा पूर्वं निगद्यते।

Verse 3

पुराऽसीत्काचिदाभीरी विरूपा विकृतानना । लम्बोदरी च कुग्रीवा स्थूलदंतशिरोरुहा

पुरा काचिदाभीरी आसीद्विरूपा विकृतानना। लम्बोदरी च कुग्रीवा स्थूलदन्तशिरोरुहा।

Verse 4

एकदा फलमादातुं भ्रममाणाऽर्बुदाचले । माघशुक्लतृतीयायां पतिता गिरिनिर्झरे

एकदा फलान्यादातुं भ्रमन्तीऽर्बुदाचले । माघशुक्लतृतीयायां गिरिनिर्झरमध्यगा पतिता ॥

Verse 5

दिव्यमाल्यांबरधरा दिव्यैरंगैः समन्विता । पद्मनेत्रा सुकेशांता सर्वलक्षणलक्षिता

दिव्यमाल्याम्बरधरा दिव्यैरङ्गैः समन्विता । पद्मनेत्रा सुकेशान्ता सर्वलक्षणलक्षिता ॥

Verse 6

सा संजाता महाराज तीर्थस्यास्य प्रभावतः । एतस्मिन्नेव काले तु शक्रस्तत्र समागतः

सा संजाता महाराज तीर्थस्यास्य प्रभावतः । एतस्मिन्नेव काले तु शक्रस्तत्र समागतः ॥

Verse 7

क्रीडार्थं पर्वतश्रेष्ठे तां ददर्श शुभेक्षणाम् । ततः कामशरैर्विद्धस्तामुवाच सुमध्यमाम्

क्रीडार्थं पर्वतश्रेष्ठे तां ददर्श शुभेक्षणाम् । ततः कामशरैर्विद्धस्तामुवाच सुमध्यमाम् ॥

Verse 8

इन्द्र उवाच । का त्वं वद वरारोहे किमर्थं त्वमिहागता । देवी वा नागकन्या वा सिद्धा विद्याधरी तु वा

इन्द्र उवाच । का त्वं वद वरारोहे किमर्थं त्वमिहागता । देवी वा नागकन्या वा सिद्धा विद्याधरी तु वा ॥

Verse 9

मनो मेऽपहृतं सुभ्रूस्त्वया च पद्मनेत्रया । शक्रोऽहं सर्वदेवेशो भज मां चारुहासिनि

सुभ्रू पद्मनेत्रे त्वया मे मनोऽपहृतम्। अहं शक्रः सर्वदेवेशः; चारुहासिनि मां भज, मया सह संगच्छ।

Verse 10

नार्युवाच । आभीरी त्रिदशाधीश तथाहं बहुभर्तृका । फलार्थं तु समायाता पतिता गिरिनिर्झरे

नारी उवाच—त्रिदशाधीश, अहम् आभीरी बहुभर्तृका। फलार्थं समायाता, गिरिनिर्झरे पतिता।

Verse 11

स्नात्वा रूपमिदं प्राप्ता सुरूपं च शुभं मया । दुर्ल्लभस्त्वं हि देवानां किं पुनर्मर्त्यजन्मनाम्

स्नात्वा मया इदं रूपं प्राप्तं सुरूपं शुभं च। त्वं हि देवानामपि दुर्लभः; किं पुनर्मर्त्यजन्मनाम्।

Verse 12

वशगास्ते सुराः सर्वे मयि किं क्रियते स्पृहा । भज मां त्रिदशाधीश यथाकामं सुराधिप

वशगास्ते सुराः सर्वे; मयि किं क्रियते स्पृहा। भज मां त्रिदशाधीश, यथाकामं सुराधिप।

Verse 13

पुलस्त्य उवाच । एवमुक्तस्तया शक्रः कामयामास तां तदा । निवृत्तमदनो भूत्वा तामुवाच सुमध्यमाम्

पुलस्त्य उवाच—एवमुक्तस्तया शक्रः तां तदा कामयामास। निवृत्तमदनो भूत्वा सुमध्यमां तामुवाच।

Verse 14

इन्द्र उवाच । वरं वरय कल्याणि यत्ते मनसि वर्त्तते । विनयात्तव तुष्टोऽहं दास्यामि वरमुत्तमम्

इन्द्र उवाच—कल्याणि, यन्मनसि वर्तते तद् वरं वरय। तव विनयेनाहं तुष्टोऽस्मि; उत्तमं वरं ते दास्यामि।

Verse 15

नार्युवाच । माघशुक्लतृतीयायां नरो वा वनिता तथा । स्नानं यः कुरुते भक्त्या प्रीताः स्युः सर्वदेवताः

नारी उवाच—माघशुक्लतृतीयायां नरो वा वनिता तथा। यो भक्त्या स्नानं करोति, तेन सर्वदेवताः प्रीताः स्युः।

Verse 16

सुरूपं जायतां तेषां दुर्ल्लभं त्रिदशैरपि । मां नय त्वं सहस्राक्ष सुरावासं सुराधिप

तेषां सुरूपं जायेत, यद् दुर्लभं त्रिदशैरपि। सहस्राक्ष, सुराधिप, मां त्वं सुरावासं नय।

Verse 17

पुलस्त्य उवाच । एवमस्त्विति तामुक्त्वा गृहीत्वा तां सुराधिपः । विमाने च तया सार्द्धं जगाम त्रिदिवं प्रति

पुलस्त्य उवाच—एवमस्त्विति तामुक्त्वा सुराधिपः तां गृहीत्वा। तया सार्धं विमानेन त्रिदिवं प्रति जगाम।

Verse 18

वपुः प्राप्तं तया यस्मात्तस्मात्पा र्थिवसत्तम । नाम्ना वपुरिति ख्याता सा बभूव वराप्सराः

यस्मात् तया वपुः प्राप्तं, तस्मात् पार्थिवसत्तम। सा ‘वपुर्’ इति नाम्ना ख्याता, वराप्सराः बभूव।

Verse 19

माघशुक्लतृतीयायां देवास्तस्मिञ्जलाशये । स्नानं सर्वे प्रकुर्वंति प्रभाते भक्तिसंयुताः

माघशुक्लतृतीयायां तस्मिन्नेव जलाशये । देवाः सर्वे प्रभाते स्नानं कुर्वन्ति भक्तिसंयुताः ॥

Verse 20

तत्रान्या देवकन्याश्च सिद्धयक्षांगनास्तथा । यस्तत्र कुरुते स्नानं तस्मिन्काले नराधिप

तत्रान्याः देवकन्याश्च सिद्धयक्षाङ्गनास्तथा । यस्तत्र कुरुते स्नानं तस्मिन्काले नराधिप ॥

Verse 21

रूपं च लभते तादृग्यादृग्लब्धं तया पुरा । सर्वे तत्र भविष्यंति सिद्धविद्याधरोरगाः

रूपं च लभते तादृग्यादृग्लब्धं तया पुरा । सर्वे तत्र भविष्यन्ति सिद्धविद्याधरोरगाः ॥

Verse 22

तस्यैव पूर्वदिग्भागे बिलमस्ति सुशोभनम् । यत्रागत्य प्रकुर्वंति स्नानं पातालकन्यकाः

तस्यैव पूर्वदिग्भागे बिलमस्ति सुशोभनम् । यत्रागत्य प्रकुर्वन्ति स्नानं पातालकन्यकाः ॥

Verse 23

तत्र स्नात्वा गृहीत्वापो बिले तस्मिन्व्रजंति ताः । तत्र वैनायके पीठे महत्पाषाणजं जलम्

तत्र स्नात्वा गृहीत्वापो बिले तस्मिन् व्रजन्ति ताः । तत्र वैनायके पीठे महत्पाषाणजं जलम् ॥

Verse 24

तेनोदकेन संयुक्तः सिद्धो भवति मानवः । गृहीत्वा तज्जलं यस्तु यत्र यत्राभिगच्छति

तेन पवित्रोदकेन संयुक्तो मानवः सिद्धो भवति। यस्तु तज्जलं गृहीत्वा यत्र यत्राभिगच्छति—

Verse 25

स्वर्गे वा भूतले वापि न केनापि प्रधृष्यते । तत्रास्ति विवरद्वारे तिलकोनाम पादपः

स्वर्गे वा भूतले वापि न केनापि प्रधृष्यते। तत्र विवरद्वारे तिलको नाम पादपः स्थितः॥

Verse 26

तस्य पुष्पैः फलैश्चैव सर्वं कार्यं प्रसिद्ध्यति । भक्षणाद्धारणाद्वापि सिद्धो भवति मानवः

तस्य पुष्पैः फलैश्चैव सर्वं कार्यं प्रसिद्ध्यति। भक्षणाद्धारणाद्वापि सिद्धो भवति मानवः॥

Verse 27

तस्मिन्बिले तु पाषाणाः समन्ताच्छंखसन्निभाः । तेनोदकेन संस्पृष्टा भवंति च हिरण्मयाः

तस्मिन् बिले तु पाषाणाः समन्ताच्छङ्खसन्निभाः। तेनोदकेन संस्पृष्टा भवन्ति च हिरण्मयाः॥

Verse 28

वन्ध्या नारी जलं तत्र या पिबेत्तिलकान्वितम् । अपि वर्षशताब्दा च सद्यो गर्भवती भवेत्

वन्ध्या नारी जलं तत्र या पिबेत् तिलकान्वितम्। अपि वर्षशताब्दा च सद्यो गर्भवती भवेत्॥

Verse 29

व्याधिग्रस्तोऽपि यो मर्त्त्यः स्नानं तत्र समाचरेत् । नीरोगो जायते सद्यो ग्रहग्रस्तो विमुच्यते

व्याधिग्रस्तोऽपि यो मर्त्यः तत्र स्नानं समाचरेत्। स सद्यो नीरोगतां याति, ग्रहपीडात् च विमुच्यते॥

Verse 30

भूतप्रेतपिशाचानां दोषः सद्यः प्रणश्यति । तेनोदकेन संस्पृष्टे सर्वं नश्यति दुष्कृतम्

भूतप्रेतपिशाचानां दोषः सद्यः प्रणश्यति। तेनोदकेन संस्पृष्टे सर्वं नश्यति दुष्कृतम्॥

Verse 31

अपि कीटपतंगा ये पिशाचाः पक्षिणो मृगाः । तेनोदकेन ये स्पृष्टाः सद्यो यास्यंति सद्गतिम्

अपि कीटपतङ्गा ये पिशाचाः पक्षिणो मृगाः। तेनोदकेन ये स्पृष्टाः सद्यो यान्ति सद्गतिम्॥

Verse 32

ययातिरुवाच । अप्यद्भुतमिदं ब्रह्मन्माहात्म्यं भवता मम । कथितं रूपतीर्थस्य न भूतं न भविष्यति

ययातिरुवाच—अप्यद्भुतमिदं ब्रह्मन्, भवता मम कथितम्। रूपतीर्थस्य माहात्म्यं न भूतं न भविष्यति॥

Verse 33

किमत्र कारणं ब्रह्मन्सर्वेभ्योऽप्यधिकं स्मृतम् । सर्वं विस्तरतो ब्रूहि परं कौतूहलं हि मे

किमत्र कारणं ब्रह्मन् सर्वेभ्योऽप्यधिकं स्मृतम्। सर्वं विस्तरतो ब्रूहि, परं कौतूहलं हि मे॥

Verse 34

पुलस्त्य उवाच । तत्र पूर्वं तपस्तप्तमदित्या नृपसत्तम । इन्द्रे राज्यपरिभ्रष्टे बलौ त्रैलोक्यनायके । अवतीर्णश्चतुर्बाहुरदित्यां नृपसत्तम

पुलस्त्य उवाच—तत्र पुरा नृपसत्तम, इन्द्रस्य राज्याच्युतत्वे बलौ त्रैलोक्यनायके सति, अदित्या तपो महत् तप्तम्; ततश्चतुर्बाहुर्भगवान् अदित्यां अवतीर्णः, नृपसत्तम।

Verse 35

तस्मिञ्जाते महाविष्णावदित्या चासुरान्तके । गुप्तया विवरद्वारे भयाद्दानवसंभवात्

तस्मिञ्जाते महाविष्णौ—अदित्याः सुतः असुरान्तकः—अदितिः दानवसम्भवभयात् गुप्तया विवरद्वारे तं निनाय, निगूढं चकार।

Verse 36

जातमात्रो हरिस्तस्मिन्स्थापितो निर्झरे तया । तस्मात्पवित्रतां प्राप्तं तीर्थं नॄणामभीष्टदम्

जातमात्रो हरिस्तस्मिन् निर्झरे तया स्थापिता। तस्मात् तत् तीर्थं पवित्रतां प्राप्तं, नॄणामभीष्टप्रदं चाभवत्।

Verse 37

न चान्यत्कारणं राजन्सत्यमेतन्मयोदितम् । माघशुक्लतृतीयायां तत्र जातस्त्रिविक्रमः

न चान्यत् कारणं राजन्; सत्यमेतन्मयोदितम्। माघशुक्लतृतीयायां तत्र जातस्त्रिविक्रमः।

Verse 38

तिलकः सर्व वृक्षाग्र्यः पुत्रवत्परिपालितः । अदित्या सेवितो नित्यं स्वहस्तेन जलैः शुभैः

तिलकः सर्ववृक्षाग्र्यः पुत्रवत् परिपालितः। अदित्या नित्यं सेवितः स्वहस्तेन शुभैर्जलैः।

Verse 39

एतत्ते सर्वमाख्यातं तीर्थमाहात्म्यमुत्तमम् । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन स्नानं तत्र समाचरेत् । सर्वकामप्रदं नॄणामिह लोके परत्र च

एतत् ते सम्यगाख्यातं तीर्थस्योत्तममाहात्म्यम्। तस्मात् सर्वप्रयत्नेन तत्र स्नानं समाचरेत्॥ तत् तीर्थं नृणां सर्वकामप्रदं लोकेऽस्मिन् परत्र च॥