Adhyaya 11
Prabhasa KhandaArbudha KhandaAdhyaya 11

Adhyaya 11

पुलस्त्यः राजश्रवणाय कोटीश्वरस्य प्रादुर्भावं महत्त्वं च कथयति। दक्षिणदेशीयाः बहवो मुनयः अर्बुदं समागत्य अचलेश्वरदर्शनस्य पूर्वापरभावे स्पर्धां कुर्वन्ति; तत्र चेतावनी दत्ता—यो ब्राह्मणः विलम्बेन आगच्छति, भक्तिश्रद्धाहीनः सन् अधोगतिं प्राप्स्यति। ततः ते मुनयः संयताः व्रतपरायणाश्च भूत्वा वेदविद्याविशारदाः शान्ततपस्विनः प्रसिद्धाः। करुणया शिवः तेषां भक्तिभावं दृष्ट्वा सहस्रशः न, कोटिसंख्यया स्वात्मलिङ्गरूपैः एककाले प्रादुर्भूतः, येन प्रत्येकः मुनिः तमेव देवमेकक्षणे पृथक् पश्यति। मुनयः वैदिकैः स्तोत्रैः स्तुवन्ति; शिवः वरं याचध्वमिति वदति। ते प्रार्थयन्ते—एककाले समष्टिदर्शनस्य अनुत्तमं फलं भवतु, तथा कोटिलिङ्गफलसमं एकं लिङ्गं प्रादुर्भवतु। पर्वतं विदार्य लिङ्गं निर्गतम्; अशरीरा वाणी तस्य नाम ‘कोटीश्वर’ इति निर्दिश्य माघकृष्णपक्षचतुर्दश्यां पूजनं विधत्ते। तत्र पूजने कोटिगुणफलं, विशेषतः दक्षिणजनकृतं श्राद्धं गायाश्राद्धतुल्यफलम् इति चोक्तम्। मुनयः गन्धधूपलेपनादिभिः पूजयित्वा तस्य लिङ्गस्य प्रसादात् सिद्धिं प्राप्नुवन्ति।

Shlokas

Verse 1

पुलस्त्य उवाच । ततो गच्छेन्नृपश्रेष्ठ देवं कोटीश्वरं परम् । यं दृष्ट्वा मानवः सम्यक्परां सिद्धिमवाप्नुयात्

पुलस्त्य उवाच—ततो गच्छेन्नृपश्रेष्ठ देवं कोटीश्वरं परम्। यं सम्यग्दृष्ट्वा मानवः परां सिद्धिमवाप्नुयात्॥

Verse 2

शृणु तत्राभवत्पूर्वं यदाश्चर्यं महीपते । दक्षिणस्या मुनिवराः कोटिसंख्याप्रमाणतः

शृणु तत्राभवत्पूर्वं यदाश्चर्यं महीपते। दक्षिणदिग्भ्यः मुनिवराः कोटिसंख्याप्रमाणतः॥

Verse 3

अन्योऽन्यं स्पर्धया सर्वे हेलयाऽर्बुदमागताः । अहं पूर्वमहं पूर्वं प्रपश्याम्यचलेश्वरम्

अन्योऽन्यं स्पर्धया सर्वे हेलयाऽर्बुदमागताः। ‘अहं पूर्वम् अहं पूर्वम्’ इति प्रपश्याम्यचलेश्वरम्॥

Verse 4

आगमिष्यति यः पश्चाद्ब्राह्मणः श्वा भविष्यति । पापीयान्भक्तिरहितः श्रद्धाहीनो भविष्यति

आगमिष्यति यः पश्चाद्ब्राह्मणः श्वा भविष्यति। पापीयान् भक्तिरहितः श्रद्धाहीनो भविष्यति॥

Verse 5

इत्येवं स्पर्धमानास्ते हेलयाऽर्बुदमागताः । ततः सर्वे यतात्मानः सम्यग्व्रतपरायणाः

इत्येवं स्पर्धमानास्ते हेलयाऽर्बुदमागताः। ततः सर्वे यतात्मानः सम्यग्व्रतपरायणाः॥

Verse 6

शांतास्तपस्विनः सर्वे वेदविद्याविशारदाः । तेषामीहितमाज्ञाय सम्यक्कामनिषूदनः

शान्ताः तपस्विनः सर्वे वेदविद्याविशारदाः। तेषाम् ईहितम् आज्ञाय सम्यक् कामनिषूदनः प्रत्युवाच॥

Verse 7

कृपया परयाविष्टो भक्तिभावान्महेश्वरः । कोटिं कृत्वाऽत्मलिंगानां तस्मिन्स्थाने व्यवस्थितः

कृपया परयाविष्टो भक्तिभावेन च प्रेरितः। कोटिं कृत्वाऽऽत्मलिङ्गानां तस्मिन्स्थाने व्यवस्थितः॥

Verse 8

एकस्मिन्नेव काले तु सर्वैर्दृष्टो महेश्वरः । मुनिभिश्च नृपश्रेष्ठ कोटिसंख्यैः पृथक्पृथक्

एकस्मिन्नेव काले तु सर्वैर्दृष्टो महेश्वरः। मुनिभिश्च नृपश्रेष्ठ कोटिसंख्यैः पृथक्पृथक्॥

Verse 9

अथ ते मुनयः सर्वे समं दृष्ट्वा महेश्वरम् । विस्मयोत्फुल्लनयना साधुसाध्विति चाब्रुवन्

अथ ते मुनयः सर्वे समं दृष्ट्वा महेश्वरम्। विस्मयोत्फुल्लनयना साधुसाध्विति चाब्रुवन्॥

Verse 10

भक्तियुक्ता द्विजाः सर्वेऽस्तुवंस्ते वैदिकैः स्तवैः । तेषां तुष्टस्ततः शंभुर्वाक्यमेतदुवाच ह

भक्तियुक्ता द्विजाः सर्वेऽस्तुवंस्ते वैदिकैः स्तवैः। तेषां तुष्टस्ततः शम्भुर्वाक्यमेतदुवाच ह॥

Verse 11

श्रीमहादेव उवाच । तुष्टोऽहं मुनयः सर्वे श्रद्धया परया हि वः । वरं वै व्रियतां शीघ्रं सर्वैश्चैव पृथक्पृथक्

श्रीमहादेव उवाच—मुनयः सर्वे, वः परया श्रद्धया अहं तुष्टोऽस्मि। अतः शीघ्रं वरं वृणुत, सर्वैश्च पृथक् पृथक्।

Verse 12

ऋषय ऊचुः । एष एव वरोऽस्माकं सर्वेषां हृदि वर्त्तितः । युगपद्दर्शनाद्देव जायतां फलमुत्तमम्

ऋषय ऊचुः—एष एव वरोऽस्माकं सर्वेषां हृदि वर्तते। देव! युगपद्दर्शनात् उत्तमं फलम् उद्भवतु।

Verse 13

श्रीमहादेव उवाच । न वृथा दर्शनं मे स्याद्विशेषाद्ब्राह्मणस्य च । दर्शनं ये करिष्यंति तेषां च तीर्थजं फलम्

श्रीमहादेव उवाच—विशेषाद् ब्राह्मणस्य च, मे दर्शनं न वृथा स्यात्। ये दर्शनं करिष्यन्ति, तेषां तीर्थजं फलमपि भवेत्।

Verse 14

मुनय ऊचुः । अवश्यं यदि दातव्यो वरोऽस्माकं महेश्वर । एकं कोटिमयं लिंगं क्रियतां वृषभध्वज

मुनय ऊचुः—महेश्वर! यदि अस्माकं वरः अवश्यं दातव्यः, तर्हि वृषभध्वज! एकं कोटिमयं लिङ्गं क्रियताम्।

Verse 15

यस्मिन्दृष्टे फलं नृणां जायते कोटिलिंगजम् । एवमेष वरोऽस्माकं दीयतां वृषभध्वज

यस्मिन् दृष्टे नृणां फलं कोटिलिङ्गजं जायते। एवमेव अस्माकं वरोऽयं—दीयतां वृषभध्वज।

Verse 16

पुलस्त्य उवाच । एवं सप्रार्थमानानां मुनीनां भावितात्मनाम् । निर्भिद्य पर्वतश्रेष्ठं सहसा लिंगमुद्गतम्

पुलस्त्य उवाच—एवं सप्रार्थमानानां भावितात्मनामृषीणां मध्ये पर्वतश्रेष्ठं निर्भिद्य सहसा लिङ्गमुद्गतम्।

Verse 17

एतस्मिन्नेव काले तु वागुवाचाशरीरिणी । कृपया परया सर्वांस्तानृषीन्वसुधाधिप

एतस्मिन्नेव काले तु, वसुधाधिप, परया कृपया अशरीरिणी वागुवाच—सर्वांस्तानृषीन्।

Verse 18

वागुवाच । कोटीश्वराख्यं मे लिंगं लोके ख्यातिं गमिष्यति । माघकृष्णचतुर्द्दश्यां यश्चैनं पूजयिष्यति

वागुवाच—कोटीश्वराख्यं मे लिङ्गं लोके ख्यातिं गमिष्यति। माघकृष्णचतुर्दश्यां यश्चैनं पूजयिष्यति…

Verse 19

सर्वं कोटिगुणं तस्य फलं विप्रा भविष्यति । दाक्षिणात्यो नरो यस्तु श्राद्धमत्र करिष्यति

…सर्वं कोटिगुणं तस्य फलं, विप्राः, भविष्यति। दाक्षिणात्यो नरो यस्तु श्राद्धमत्र करिष्यति…

Verse 20

फलं कोटिगुणं तस्य गयाश्राद्धसमं भवेत् । तस्माद्विशेषतः पूज्यं मम लिंगं च मानवैः

…फलं कोटिगुणं तस्य गयाश्राद्धसमं भवेत्। तस्माद्विशेषतः पूज्यं मम लिङ्गं च मानवैः।

Verse 21

पुलस्त्य उवाच । एवमुक्त्वा तु सा वाणी विरराम महीपते । ततस्ते मुनयः सर्वे गंधधूपानुलेपनैः

पुलस्त्य उवाच—एवमुक्त्वा तु सा वाणी, हे महीपते, विरराम। ततः सर्वे मुनयः गन्धैर्धूपैश्चानुलेपनैश्च समुपेत्य (तं देवमर्चयितुं प्रवृत्ताः)।

Verse 22

तल्लिंगं पूजयामासुः श्रद्धया परया नृप । पूजयित्वा गताः सिद्धिं सर्वे लिंगप्रसादतः

तल्लिङ्गं पूजयामासुः श्रद्धया परया नृप। पूजयित्वा च ते सर्वे लिङ्गप्रसादतः सिद्धिं गताः।