Adhyaya 98
सूतो वर्णयति—मन्त्रिभिः परित्यक्तो राजा दशरथः हाटकेश्वरक्षेत्रं समागत्य भक्त्या परिक्रमां चकार। पितृप्रतिष्ठितां देवीं समर्च्य, पुण्यतोयेषु स्नात्वा, प्रधानदेवालयान् ददर्श; नानातीर्थेषु स्नानं कृत्वा दानानि च दत्तवान्। ततः चक्रिणो विष्णोर्मन्दिरं कारयामास, वैष्णवीं प्रतिमां प्रतिष्ठापयामास, साधुभिः प्रशस्यां निर्मलजलां वापीं निर्ममे। तस्यां वाप्यां जलसम्बद्धं घोरं तपः कृत्वा स शतवर्षाणि तपस्यां स्थितः। ततो जनार्दनः गरुडारूढः देवगणैः परिवृतः प्रादुरभवत्, वरं दातुमुवाच। दशरथः वंशवृद्ध्यर्थं पुत्रान् याचते; विष्णुः चतुर्व्यूहात्मना तस्य गृहे जन्म करिष्यामीति प्रतिज्ञाय, धर्मेण राज्यं पालयितुं तं न्ययोजयत्। सा वापी ‘राजवापी’ इति नाम्ना ख्याता। पञ्चम्यां स्नानपूजां कृत्वा, संवत्सरपर्यन्तं श्राद्धं विधाय, अपुत्रस्यापि पुत्रलाभः स्यादिति व्रतम् उक्तम्। अन्ते एतस्य वरस्य फलरूपेण दशरथस्य चत्वारः पुत्राः—रामो भरतो लक्ष्मणः शत्रुघ्नश्च—जज्ञिरे; लोमपादाय कन्या दत्ता, तथा रामसम्बद्धदेवालयस्मृतिः—रामेश्वर-लक्ष्मणेश्वर-सीताप्रतिष्ठादयश्च—प्रकीर्त्यन्ते।
Shlokas
Verse 1
सूत उवाच । ततो दशरथो राजा मंत्रिभिस्तैर्विसर्जितः । हाटकेश्वरजं क्षेत्रं संप्राप्तो हर्षसंयुतः
सूत उवाच—ततो दशरथो राजा तैर्मन्त्रिभिर्विसर्जितः; हाटकेश्वरजं क्षेत्रं हर्षसंयुतः संप्राप्तवान्।
Verse 2
तत्रागत्य ततो देवीं पित्रा संस्थापिता पुरा । पूजयित्वाऽथ सद्भक्त्या स्नात्वा कुण्डे शुभोदके
तत्रागत्य स देवीं पित्रा पुरा संस्थापितां सद्भक्त्या पूजयित्वा; अथ शुभोदके कुण्डे स्नातवान्।
Verse 3
ततोऽन्यानि च मुख्यानि दृष्ट्वा चायतनानि सः । स्नात्वा तीर्थेष्वनेकेषु दत्त्वा दानान्यनेकशः
ततोऽन्यानि मुख्यानि चायतनानि दृष्ट्वा; अनेकतीर्थेषु स्नात्वा, दानान्यनेकशो दत्त्वा सः।
Verse 4
प्रासादं कारयामास देवदेवस्य चक्रिणः । तत्र संस्थापयामास प्रतिमां वैष्णवीं शुभाम्
देवदेवस्य चक्रिणो विष्णोः प्रासादं कारयामास; तत्र शुभां वैष्णवीं प्रतिमां संस्थापयामास।
Verse 5
तस्याग्रे कारयामास वापीं स्वच्छोदकान्विताम् । सोपानपंक्तिभिर्युक्तां साधुभिः संप्रशंसिताम्
तस्याग्रे स्वच्छोदकान्वितां वापीं कारयामास; सोपानपंक्तिभिर्युक्तां साधुभिः संप्रशंसिताम्।
Verse 6
उदकेन ततस्तस्या देवाराधनतत्परः । प्रकारैर्बहुभिस्तीव्रं चकार सुमहत्तपः
तस्या उदकेन ततः देवाराधनतत्परः; प्रकारैर्बहुभिस्तीव्रं सुमहत्तपश्चकार।
Verse 7
ततो वर्षशतेऽतीते तस्य तुष्टो जनार्दनः । विलोक्य च तपस्तीव्रं विहितं तेन भूभुजा
ततो वर्षशतेऽतीते जनार्दनस्तस्य तुष्टोऽभवत्; तेन भूभुजा विहितं तीव्रं तपो विलोक्य।
Verse 8
प्रोवाच दर्शनं गत्वा पक्षिराजं समाश्रितः । मेघगम्भीरयावाचा बहुदेवगणैर्वृतः
दर्शनं दत्त्वा ततः पक्षिराजं समाश्रितः; मेघगम्भीरया वाचा बहुदेवगणैर्वृतः प्रोवाच।
Verse 9
श्रीविष्णुरुवाच । परितुष्टोऽस्मि ते वत्स वरं वरय सुव्रत । अपि ते दुर्लभं काममहं दास्यामि कृत्स्नशः
श्रीविष्णुरुवाच । वत्स, अहं त्वयि परितुष्टोऽस्मि; सुव्रत, वरं वृणीष्व । यद्यपि दुर्लभं कामं, तत् सर्वशः अहं ते दास्यामि ।
Verse 10
राजोवाच । पुत्रार्थोऽयं समारंभो मया देव कृतोऽखिलः । तपसो देहि मे पुत्रांस्तस्माद्वंशविवृद्धिदान्
राजोवाच । देव, मया कृतोऽयं समारम्भः सर्वः पुत्रार्थ एव । तपसः फलरूपान् मे पुत्रान् देहि, ये वंशविवृद्धिदाः स्युः ।
Verse 11
अन्यत्सर्वं सुराधीश ध्रुवमस्ति गृहे स्थितम् । प्रसादात्तव यत्किंचिद्वैभवं विद्यते मम
सुराधीश, अन्यत् सर्वं ध्रुवमेव गृहे मम स्थितम् । मम यत्किंचिद् वैभवं विद्यते, तत् सर्वं तव प्रसादात् एव ।
Verse 12
विष्णुरुवाच । अहं तव गृहे राजन्स्वयमेव न संशयः । अवतारं करिष्यामि कृत्वा रूपचतुष्टयम्
विष्णुरुवाच । राजन्, अहमेव तव गृहे स्वयम् अवतारं करिष्यामि, न संशयः । रूपचतुष्टयं कृत्वा अवतीर्णो भविष्यामि ।
Verse 13
देवकार्याय तस्मात्त्वं गृहं गत्वा महीपते । कुरु राज्यं यथान्यायं पितृपैतामहं महत्
तस्मात् त्वं, महीपते, देवकार्याय गृहं गत्वा । पितृपैतामहं महद् राज्यं यथान्यायं कुरु ।
Verse 14
तथेयं या त्वया वापी निर्मिता विमलोदका । राजवापीति विख्याता लोके सेयं भविष्यति
तव निर्मिता एषा विमलोदका वापी लोके ‘राजवापी’ इति विख्याता भविष्यति।
Verse 15
अस्यां स्नात्वा नरो भक्त्या य एनां पूजयिष्यति । श्रद्धया परया युक्तः संप्राप्ते पंचमीदिने
ଅସ୍ୟାଂ ସ୍ନାତ୍ୱା ନରୋ ଭକ୍ତ୍ୟା ପଞ୍ଚମୀଦିନେ ପରାଶ୍ରଦ୍ଧାଯୁକ୍ତଃ ଏନାଂ ପୂଜୟେତ୍; ସ ସଂକଳ୍ପିତଂ ପୁଣ୍ୟଫଳଂ ଲଭତେ।
Verse 16
ततः करिष्यति श्राद्धं यावत्संवत्सरं नृप । अपुत्रः प्राप्स्यते पुत्रान्वंशवृद्धिकरान्स हि
ତତୋ ନୃପ ଯାବତ୍ସଂବତ୍ସରଂ ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ କୁର୍ଯାତ୍; ଅପୁତ୍ରୋऽପି ହି ବଂଶବୃଦ୍ଧିକରାନ୍ ପୁତ୍ରାନ୍ ପ୍ରାପ୍ନୋତି।
Verse 17
एवमुक्त्वा स भगवांस्ततश्चादर्शनं गतः । प्रहृष्टवदनो भूत्वा सोऽपि राजा ययौ गृहम्
ଏବମୁକ୍ତ୍ୱା ସ ଭଗବାନ୍ ତତୋऽଦର୍ଶନଂ ଗତଃ; ପ୍ରହୃଷ୍ଟବଦନୋ ରାଜାପି ଗୃହଂ ଯୟୌ।
Verse 18
ततः स्तोकेन कालेन तस्य पुत्रचतुष्टयम् । संजातं लोके विख्यातं कलत्रत्रितयस्य च
ତତଃ ସ୍ତୋକେନ କାଲେନ ତସ୍ୟ ପୁତ୍ରଚତୁଷ୍ଟୟଂ ସଂଜାତଂ, ଲୋକେ ବିଖ୍ୟାତଂ, କଲତ୍ରତ୍ରିତୟାଦପି।
Verse 19
कौशल्यानाम विख्याता तस्य भार्या सुशोभना । ज्येष्ठा तस्यां सुतो जज्ञे रामाख्यः प्रथमः सुतः
कौशल्येति नाम्ना विख्याता तस्य भार्या सुशोभना। तस्यां ज्येष्ठायां रामाख्यः प्रथमः सुतो जज्ञे॥
Verse 20
तथान्या कैकयी नाम तस्य भार्या कनिष्ठिका । भरतो नाम विख्यातस्तस्याः पुत्रोऽभवत्त्वसौ
तथैव तस्य कनिष्ठिका भार्या कैकेयी नाम। तस्याः पुत्रो भरतो नाम विख्यातोऽभवत्॥
Verse 21
सुमित्राख्या तथा चान्या पत्नी या मध्यमा स्थिता । शत्रुघ्नलक्ष्मणौ पुत्रौ तस्यां जातौ महाबलौ
सुमित्रेति चान्या मध्यमा पत्नी बभूव। तस्यां लक्ष्मणशत्रुघ्नौ महाबलौ पुत्रौ जातौ॥
Verse 22
तथान्या कन्यका चैका बभूव वरवर्णिनी । ददौ यां पुत्रहीनस्य लोमपादस्य भूपतेः
तथैवैकैव कन्यका वरवर्णिनी बभूव। यां पुत्रहीनाय लोमपादाय भूपते ददौ॥
Verse 23
आनृण्यं भूपतिः प्राप्य एवं दशरथस्तदा । पितॄणां प्रययौ स्वर्गं कृतकृत्यस्तथा द्विजाः
एवं दशरथो भूपतिरानृण्यं प्राप्य तदा। पितॄणां लोकं प्रययौ कृतकृत्यः, हे द्विजाः॥
Verse 24
अथ राजाऽभवद्रामः सार्वभौमस्ततः परम् । रावणो येन दुर्धर्षो निहतो देवकंटकः
ततः परं रामो राजा बभूव सार्वभौमः। येन देवकण्टकः दुर्धर्षो रावणो निहतः॥
Verse 25
येन रामेश्वरश्चात्र निर्मितो लक्ष्मणेश्वरः । सीतादेवी तथा मूर्ता येन चात्र प्रतिष्ठिता
येनात्र रामेश्वरः प्रतिष्ठापितः, लक्ष्मणेश्वरश्च निर्मितः। येनैवात्र सीतादेव्याः मूर्तिः प्रतिष्ठिता॥
Verse 98
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखंडे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये राजस्वामिराजवापीमाहात्म्यवर्णनंनामाष्टनवतितमोऽध्यायः
इति श्रीस्कन्दमहापुराणे एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये राजस्वामिराजवापीमाहात्म्यवर्णनं नामाष्टनवतितमोऽध्यायः समाप्तः॥