Adhyaya 9

Verse 1

। सूत उवाच । अथ शक्रः समाहूय प्रोचे संवर्तकानिलम् । हाटकेश्वरजेक्षेत्रे महान्नागबिलोऽस्ति वै

सूत उवाच—अथ शक्रः संवर्तकानिलं समाहूय प्रोवाच—हाटकेश्वरज-क्षेत्रे महान् नागबिलः खलु अस्ति।

Verse 2

तं पूरय ममादेशाद्द्रुतं गत्वाऽभिपांसुभिः । येन न स्याद्गतिस्तत्र कस्यचिन्मृत्युधर्मिणः

ममादेशात् द्रुतं गत्वा तं बिलविवरं पांसुभिः पूरय; येन तत्र मृत्युधर्मिणः कस्यचित् अपि गतिः न स्यात्।

Verse 3

वायुरुवाच । तवादेशान्मया पूर्वं पूरितो विवरो यदा । लिंगोद्भवस्तदा शापः प्रदत्तो मे पुरारिणा

वायुरुवाच—तव आदेशात् मया पूर्वं यदा स विवरः पूरितः, तदा लिङ्गोद्भवकाले पुरारिणा मे शापः प्रदत्तः।

Verse 4

यस्माल्लिंगं ममैतद्वै त्वया पांसुभिरावृतम् । तस्मात्समानधर्मा त्वं गन्धवाहो भविष्यसि

यतः मम एतत् लिङ्गं त्वया पांसुभिः आच्छादितम्, तस्मात् त्वं समानधर्मा गन्धवाहो भविष्यसि।

Verse 5

यद्वत्कर्पूरजं गन्धं समग्रं त्वं हि वक्ष्यसि । अमेध्यसंभवं तद्वन्मम वाक्यादसंशयम्

यथा त्वं कर्पूरसमुद्भवं गन्धं समग्रं धारयसि, तथा मम वाक्येन निःसन्देहं त्वम् अमेध्यसम्भवान् दुर्गन्धानपि धारयिष्यसि।

Verse 6

तस्मात्कुरु प्रसादं मे विदित्वैतत्सुरेश्वर । कृत्येऽस्मिन्स्म र्यतामन्यस्त्रिपुरारेर्बिभेम्यहम्

तस्मादेतद्विदित्वा मे प्रसादं कुरु सुरेश्वर। अस्मिन् कृत्येऽन्यो नियुज्यतां; त्रिपुरारेर्भयादहं कम्पे।

Verse 7

ततः संचिंतयामास पूरणं त्रिदशाधिपः । तस्य नागबिलस्यैव नैव किंचिदवैक्षत

ततः त्रिदशाधिपः पूरणोपायं संचिन्तयामास; किन्तु तस्यैव नागबिलस्य पूरणाय न किंचिदुपायं ददर्श।

Verse 8

ततस्तं प्राह देवेज्यःस्वय मेव शतक्रतुम् । कस्मात्त्वं व्याकुलीभूतः कृत्येऽस्मिंस्त्रिदशाधिप

ततः देवेज्यः स्वयमेव शतक्रतुमब्रवीत्—कस्मात्त्वं व्याकुलीभूतः, हे त्रिदशाधिप, अस्मिन् कृत्ये?

Verse 9

अस्ति पर्वतमुख्योऽत्र नाम्ना ख्यातो हिमालयः । तस्य पुत्रत्रयं जातं तच्च शक्र शृणुष्व मे

अत्र पर्वतमुख्यो नाम्ना ख्यातो हिमालयोऽस्ति। तस्य पुत्रत्रयं जातम्; तत् मे वचनात् शक्र शृणुष्व।

Verse 10

मैनाकः प्रथमः प्रोक्तो द्वितीयो नंदिवर्धनः । रक्तशृंगस्तृतीयस्तु पर्वतः परिकीर्तितः

मैनाकः प्रथमः प्रोक्तो द्वितीयो नन्दिवर्धनः । रक्तशृङ्गस्तृतीयस्तु पर्वतः परिकीर्तितः ॥

Verse 11

स मैनाकः समुद्रांतः प्रविष्टः शक्र ते भयात् । पक्षाभ्यां सहितोऽद्यापि स तत्रैव व्यवस्थितः

स मैनाकः समुद्रान्तः प्रविष्टः शक्र ते भयात् । पक्षाभ्यां सहितोऽद्यापि स तत्रैव व्यवस्थितः ॥

Verse 12

नंदिवर्धन इत्येष द्वितीयः परिकीर्तितः । वसिष्ठाश्रमजो रन्ध्रस्ते न कृत्स्नः प्रपूरितः

नन्दिवर्धन इत्येष द्वितीयः परिकीर्तितः । वसिष्ठाश्रमजो रन्ध्रस्ते न कृत्स्नः प्रपूरितः ॥

Verse 13

हिमाचलसमादेशाद्वसिष्ठस्य च सन्मुनेः । देवभूमिं परित्यज्य स गतस्तत्र सत्वरम्

हिमाचलसमादेशाद्वसिष्ठस्य च सन्मुनेः । देवभूमिं परित्यज्य स गतस्तत्र सत्वरम् ॥

Verse 14

तृतीयस्तिष्ठतेऽद्यापि रक्तशृंगः स्मृतोऽत्र यः । तमानय सहस्राक्ष बिलं सार्पं प्रपूरय

तृतीयस्तिष्ठतेऽद्यापि रक्तशृङ्गः स्मृतोऽत्र यः । तमानीय सहस्राक्ष बिलं सार्पं प्रपूरय ॥

Verse 15

नान्यथा पूरितुं शक्यो बिलोऽयं त्रिदशाधिप । तं मुक्त्वा पर्वत श्रेष्ठं सत्यमेतन्मयोदितम्

नान्यथा पूरयितुं शक्योऽयं बिलो, हे त्रिदशाधिप; तं पर्वतश्रेष्ठं विमोच्यैव सिद्धिर्भवति—सत्यमेतन्मयोदितम्।

Verse 16

सूत उवाच । तच्छ्रुत्वा देवपूज्यस्य वचनं त्रिदशाधिपः । जगाम सत्वरं तत्र स यत्रास्ते हिमालयः

सूत उवाच—देवपूज्यस्य तद्वचनं श्रुत्वा त्रिदशाधिपः सत्वरं जगाम तत्र यत्र हिमालयोऽवस्थितः।

Verse 17

ततः प्रोवाच तं गत्वा सामपूर्वमिदं वचः । हिमाचलं गिरिश्रेष्ठं सिद्धचारणसेवितम्

ततः स तं गत्वा सामपूर्वमिदं वचः प्रोवाच—हिमाचलं गिरिश्रेष्ठं सिद्धचारणसेवितम्।

Verse 18

इन्द्र उवाच । हाटकेश्वरजे क्षेत्रे महान्नागबिलः स्थितः । तेन गत्वा नरा देवं पाताले हाटकेश्वरम्

इन्द्र उवाच—हाटकेश्वरजे क्षेत्रे महान्नागबिलः स्थितः; तत्र गत्वा नरा देवं पाताले हाटकेश्वरं प्राप्नुवन्ति।

Verse 19

पूजयिष्यंति ये केचिदपि पापपरायणाः । मया सार्धं करिष्यंति ततः स्पर्द्धां नगोत्तम

ये केचिदपि पापपरायणाः स्युः, तेऽपि तत्र पूजयिष्यन्ति; ततः परं मया सार्धं स्पर्धां करिष्यन्ति, हे नगोत्तम।

Verse 20

तस्मात्पुत्रमिमं तत्र रक्तशृंगं हिमालय । प्रेषयस्व बिलो येन पूर्यते सोऽहिसंभवः

तस्माद् हे हिमालय, तव पुत्रं रक्तशृङ्गं तत्र प्रेषय; येनाहिसंभवो नागबिलः पूर्णतां गमिष्यति।

Verse 21

कुरुष्व त्वं ममातिथ्यं गृहप्राप्तस्य पर्वत । आत्मपुत्रप्रदानेन कीर्तिं प्राप्स्यस्यलौकिकीम्

हे पर्वत, गृहप्राप्तस्य ममातिथ्यं कुरु; आत्मपुत्रप्रदानेन त्वमलौकिकीं कीर्तिं प्राप्स्यसि।

Verse 22

बाढमित्येव सोऽप्युक्त्वा पूजयित्वा च देवपम् । ततः प्रोवाच तं पुत्रं रक्तशृंगं हिमालयः

“बाढम्” इति स उवाच; देवपं पूजयित्वा ततः हिमालयो रक्तशृङ्गं पुत्रं प्रति प्रोवाच।

Verse 23

तवार्थाय सहस्राक्षः पुत्र प्राप्तो ममांतिकम् । तस्माद्गच्छ द्रुतं तत्र यत्र नागबिलः स्थितः

पुत्र, तवार्थाय सहस्राक्षो ममान्तिकं प्राप्तः; तस्माद् द्रुतं गच्छ तत्र यत्र नागबिलः स्थितः।

Verse 24

पूरयित्वा ममादेशात्तं त्वं शक्रस्य कृत्स्नशः । सुखी भव सहानेन तथान्यैः सुरसत्तमैः

ममादेशानुसारात् शक्रस्य तदाज्ञां कृत्स्नशः पूरयित्वा, तेन सहान्यैश्च सुरसत्तमैः सह सुखी भव।

Verse 25

रक्तशृंग उवाच । नाहं तत्र गमिष्यामि मर्त्य भूमौ कथंचन । यत्र कण्टकिनो वृक्षा रूक्षाः फलविवर्जिताः

रक्तशृङ्ग उवाच—नाहं तत्र कदाचन मर्त्यभूमौ गमिष्यामि, यत्र कण्टकिनो वृक्षाः रूक्षाः फलविवर्जिताश्च सन्ति।

Verse 26

न सिद्धा न च गंधर्वा न देवा न च किंनराः । न च तीर्थानि रम्याणि न नद्यो विमलोदकाः

तत्र न सिद्धा न गन्धर्वा न देवा न च किन्नराः; न च रम्याणि तीर्थानि, न नद्यः विमलोदकाः।

Verse 27

तथा पापसमाचारा मनुष्याः शीलवर्जिताः । दुष्टचित्ताः सदा सर्वे तिर्यग्योनिगता अपि

तथा तत्र मनुष्याः पापसमाचाराः शीलवर्जिताः; सर्वे सदा दुष्टचित्ताः, तिर्यग्योनिगता इव।

Verse 28

तथा मम नगश्रेष्ठ पक्षौ द्वावपि कर्तितौ । शक्रेण तेन नो शक्तिर्गंतुमस्ति कथंचन

तथा, हे नगश्रेष्ठ, मम पक्षौ द्वावपि तेन शक्रेण कर्तितौ; अतः कथञ्चन गन्तुं मे शक्तिर्नास्ति।

Verse 29

तस्मात्कंचित्सहस्राक्ष उपायं तत्कृते परम् । चिंतयत्वेव मां मुक्त्वा सत्यमेतन्मयोदितम्

तस्मात्, हे सहस्राक्ष, तदर्थं परमोपायं चिन्तय; मां मुक्त्वा—सत्यमेतन्मयोदितम्।

Verse 30

शक्र उवाच । अह त्वां तत्र नेष्यामि स्वहस्तेन विदारितम् । तत्रापि सुशुभा वृक्षा भविष्यंति तवाश्रयाः

शक्र उवाच—अहं त्वां तत्र नेष्यामि स्वहस्तेन विदारितपथः। तत्रापि तवाश्रयाः सुशुभा वृक्षाः भविष्यन्ति॥

Verse 31

तथा पुण्यानि तीर्थानि देवतायतनानि च । समंतात्ते भविष्यंति मुनीनामाश्रमास्तथा

तथा पुण्यानि तीर्थानि देवतायतनानि च। समन्तात्ते भविष्यन्ति मुनीनामाश्रमास्तथा॥

Verse 32

अत्रस्थस्य प्रभावो यस्तव पर्वत नंदन । मद्वाक्यात्तत्र संस्थस्य कोटिसंख्यो भविष्यति

अत्रस्थस्य प्रभावो यस्तव पर्वतनन्दन। मद्वाक्यात्तत्र संस्थस्य कोटिसंख्यो भविष्यति॥

Verse 33

तथा ये मानवास्तत्र पापात्मानोऽपि भूतले । विपाप्मानो भविष्यंति सहसा तव दर्शनात्

तथा ये मानवास्तत्र पापात्मानोऽपि भूतले। विपाप्मानो भविष्यन्ति सहसा तव दर्शनात्॥

Verse 34

तस्माद्गच्छ द्रुतं तत्र मया सार्धं नगात्मज । न चेद्वज्रप्रहारेण करिष्यामि सहस्रधा

तस्माद्गच्छ द्रुतं तत्र मया सार्धं नगात्मज। न चेद्वज्रप्रहारेण करिष्यामि सहस्रधा॥

Verse 35

सूत उवाच । तस्य तद्वचनं श्रुत्वा रक्तशृंगो भयान्वितः । प्रविष्टः सहसागत्य तस्मिन्नागबिले गतः

सूत उवाच—तस्य तद्वचनं श्रुत्वा रक्तशृङ्गो भयान्वितः। सहसागत्य प्रविष्टस्तस्मिन्नागबिले गतः॥

Verse 36

निमग्नो ब्राह्मणश्रेष्ठा नासाग्रं यावदेव हि । शृंगैर्मनोरमैस्तुं गैः समग्रैः सहितस्तदा । वृक्षगुल्मलताकीर्णै रम्यपक्षिनिषेवितैः

ब्राह्मणश्रेष्ठाः, स निमग्नो नासाग्रं यावदेव हि। मनोहरैः समग्रैः शृङ्गैः सहितस्तदा, वृक्षगुल्मलताकीर्णैः रम्यपक्षिनिषेवितैः॥

Verse 37

एवं संस्थाप्य तं शक्रो हिमाचलसुतं नगम् । ततः प्रोवाच सहृष्टो वरो मत्तः प्रगृह्यताम्

एवं संस्थाप्य तं शक्रो हिमाचलसुतं नगम्। ततः सहृष्टः प्रोवाच—वरो मत्तः प्रगृह्यताम्॥

Verse 38

रक्तशृंग उवाच । एष एव वरोऽस्माकं यत्त्वं तुष्टः सुरेश्वर । किं वरेण करिष्यामि त्वत्प्रसादादहं सुखी

रक्तशृङ्ग उवाच—एष एव वरोऽस्माकं यत्त्वं तुष्टः सुरेश्वर। किं वरेण करिष्यामि, त्वत्प्रसादादहं सुखी॥

Verse 39

इन्द्र उवाच । न वृथा दर्शनं मे स्यादपि स्वप्ने नगात्मज । किं पुनर्दर्शने जाते कृते कृत्ये विशेषतः

इन्द्र उवाच—न वृथा दर्शनं मे स्यादपि स्वप्ने नगात्मज। किं पुनर्दर्शने जाते, कृते कृत्ये विशेषतः॥

Verse 41

इन्द्र उवाच । भविष्यति महीपालश्चमत्कार इति स्मृतः । तव मूर्धनि विप्रार्थं स पुरं स्थापयिष्यति

इन्द्र उवाच—भविष्यति महीपालः ‘चमत्कार’ इति स्मृतः। स विप्रार्थं तव मूर्ध्नि पुरं स्थापयिष्यति॥

Verse 42

तत्र ब्राह्मणशार्दूला वेदवेदांगपारगाः । विभवं तव निःशेषं भजिष्यंति प्रहर्षिताः

तत्र ब्राह्मणशार्दूला वेदवेदाङ्गपारगाः। तव विभवं निःशेषं प्रहृष्टा भजिष्यन्ति॥

Verse 43

तथाहं चैत्रमासस्य चतुर्दश्यां नगात्मज । कृष्णायां स्वयमागत्य शृंगे मुख्यतमे तव

तथाहं चैत्रमासस्य कृष्णपक्षे चतुर्दश्याम्। नगात्मज, स्वयमागत्य तव मुख्यतमं शृङ्गम्॥

Verse 44

पूजयिष्यामि देवेशं हाटकेश्वरसंज्ञितम् । सर्वैर्देवगणैः सार्धं तथा किंनरगुह्यकैः

पूजयिष्यामि देवेशं हाटकेश्वरसंज्ञितम्। सर्वैर्देवगणैः सार्धं किंनरैर्गुह्यकैस्तथा॥

Verse 45

तमेकं दिवसं चात्र शृंगे तव हरः स्वयम् । अस्माभिः सहितस्तुष्टो निवासं प्रकरिष्यति

तमेकं दिवसं चात्र तव शृङ्गे हरः स्वयम्। अस्माभिः सहितस्तुष्टो निवासं प्रकरिष्यति॥

Verse 46

प्रभावस्तेन ते मुख्य स्त्रैलोक्येऽपि भविष्यति । स्वस्ति तेऽस्तु गमिष्यामि सांप्रतं त्रिदिवालयम्

अनेन ते, हे मुख्य, प्रभावः स्त्रैलोक्येऽपि प्रथितो भविष्यति। स्वस्ति तेऽस्तु; अहं सांप्रतम् त्रिदिवालयं गमिष्यामि॥

Verse 47

सूत उवाच । एवमुक्त्वा सहस्राक्षस्ततः प्राप्तस्त्रिविष्टपम् । रक्तशृंगोऽपि तस्थौ च व्याप्य नागबिलं तदा

सूत उवाच। एवमुक्त्वा सहस्राक्षस्ततः प्राप्तस्त्रिविष्टपम्। रक्तशृङ्गोऽपि तदा नागबिलं व्याप्य तस्थौ॥

Verse 48

तस्योपरि सुमुख्यानि तीर्थान्यायतनानि च । संजातानि मुनीनां च संजाताश्च तथाऽश्रमाः

तस्योपरि सुमुख्यानि तीर्थान्यायतनानि च। संजातानि मुनीनां च तथाऽऽश्रमाः समभवन्॥