Adhyaya 81

Verse 1

। श्रीगरुड उवाच । ममास्ति दयितं मित्रं ब्राह्मणो भृगुवंशजः । तस्यास्ति माधवीनाम कन्या कमललोचना

श्रीगरुड उवाच । ममास्ति दयितं मित्रं ब्राह्मणो भृगुवंशजः । तस्यास्ति माधवी नाम कन्या कमललोचना ॥

Verse 2

न तस्याः सदृशः कांतः प्राप्तस्तेन महात्मना । यतस्ततोऽहमादिष्टः कांतमस्यास्त्वमानय । अनुरूपं द्विजश्रेष्ठ यद्यहं संमतस्तव

न तस्याः सदृशः कान्तः प्राप्तस्तेन महात्मना । यतस्ततोऽहमादिष्टः—कान्तमस्यास्त्वमानय । अनुरूपं द्विजश्रेष्ठ, यद्यहं संमतस्तव ॥

Verse 3

ततो मयाऽखिला भूमिस्तद्वरार्थं विलोकिता । न तदर्थं वरो लब्धः सर्वैः समुचितो गुणैः

ततो मयाऽखिला भूमिः तद्वरार्थं समन्ततः विलोकिता; न च तदर्थं वरो लब्धः, सर्वैः समुचितैर्गुणैः समन्वितः।

Verse 4

ततस्त्वं पुण्डरीकाक्ष मम चित्ते व्यवस्थितः । अनुरूपः पतिस्तस्याः सर्वैरेव गुणैर्युतः

ततस्त्वं पुण्डरीकाक्ष मम चित्ते दृढं स्थितः; तस्याः कन्यायाः सर्वैरेव गुणैर्युतोऽनुरूपः पतिरसि।

Verse 5

तस्मात्पाणिग्रहं तस्याः स्वीकुरुष्व सुरेश्वर । अत्यन्तरूपयुक्ताया मम वाक्यप्रणोदितः

तस्मात् सुरेश्वर, मम वाक्यप्रणोदितः, अत्यन्तरूपयुक्तायास्तस्याः पाणिग्रहं स्वीकुरुष्व।

Verse 6

भगवानुवाच । अत्रानय द्विजश्रेष्ठ तां कन्यां कमलेक्षणाम् । येन दृष्ट्वा स्वयं पश्चात्प्रकरोमि यथोदितम्

भगवानुवाच— अत्रानय द्विजश्रेष्ठ तां कन्यां कमलेक्षणाम्; येन दृष्ट्वा स्वयं पश्चात् प्रकरोमि यथोदितम्।

Verse 7

गरुड उवाच । तव तेजोभयादेव सा कन्या जनकान्विता । मया दूरे विनिर्मुक्ता तत्कथं तामिहानये

गरुड उवाच— तव तेजोभयादेव सा कन्या जनकान्विता मया दूरे विनिर्मुक्ता; तत्कथं तामिहानये?

Verse 8

श्रीभगवानुवाच । अत्र तां मम तत्तेजो जनकेन समन्विताम् । न हि धक्ष्यति तस्मात्त्वं शीघ्रं द्विजवराऽनय

श्रीभगवानुवाच—हे द्विजवर! जनकेन सह तां कन्यां शीघ्रमिह आनय। मम तत्तेजो नैनां धक्ष्यति; तस्मात् त्वं मा भैः।

Verse 9

एवमुक्तस्ततस्तेन विष्णुना प्रभविष्णुना । तां कन्या मानयामास तं च विप्रभृगूद्वहम्

एवं विष्णुना प्रभविष्णुना उक्तः स तदा तां कन्यां मानयामास, तथा च विप्रभृगूद्वहं द्विजश्रेष्ठं सम्यगर्चयामास।

Verse 10

अथासौ प्रणिपत्योच्चैर्ब्राह्मणो मधुसूदनम् । लक्ष्मीवन्न्यविशत्पार्श्वे गरुडस्य समीपतः

अथ स ब्राह्मणः मधुसूदनं प्रणिपत्योच्चैः, लक्ष्मीवद् गरुडस्य समीपे पार्श्वे न्यविशत्।

Verse 11

सापि कन्या वरारोहा बाल्यभावादनिन्दिता । शय्यैकांते समाविष्टा दक्षिणे मुरविद्विषः

सापि वरारोहा कन्या बाल्यभावादनिन्दिता, शय्यैकान्ते मुरविद्विषो दक्षिणे समाविष्टा।

Verse 12

अथ कोपपरीतांगी महिष्याधर्ममाश्रिता । लक्ष्मीः शशाप तां कन्यां सपत्नीति विचिन्त्य च

अथ कोपपरीताङ्गी महिष्याधर्ममाश्रिता, सपत्नीति विचिन्त्य लक्ष्मीस्तां कन्यां शशाप।

Verse 13

यस्मान्मे पुरतः पापे कांतस्य मम हर्षिता । शय्यायां त्वं समाविष्टा लज्जां त्यक्त्वा सुदूरतः । तस्मादश्वमुखी नूनं विकृता त्वं भविष्यसि

यस्मान्मे पुरतः पापे कान्तस्य मम हर्षिता । शय्यायां त्वं समाविष्टा लज्जां त्यक्त्वा सुदूरतः । तस्मादश्वमुखी नूनं विकृता त्वं भविष्यसि ॥

Verse 14

एवं शापे श्रिया दत्ते हाहाकारो महानभूत् । सर्वेषां तत्र संस्थानां कोपश्चापि द्विजन्मनः

एवं शापे श्रिया दत्ते हाहाकारो महानभूत् । सर्वेषां तत्र संस्थानां कोपश्चापि द्विजन्मनः ॥

Verse 16

यावन्नाग्निद्विजातीनां प्रत्यक्षं गुरुसंनिधौ । ससंकल्पं स्वयं दत्ता गृह्योक्तविधिना जनैः

यावन्नाग्निद्विजातीनां प्रत्यक्षं गुरुसंनिधौ । ससंकल्पं स्वयं दत्ता गृह्योक्तविधिना जनैः ॥

Verse 18

एवमुक्त्वा स विप्रेंद्रस्ततः प्रोवाच केशवम् । आतिथ्यं विहितं ह्येतत्तव पत्न्या यथोचितम् । तस्मात्तत्र प्रयास्यामि यत्र स्यात्तादृशी सुता

एवमुक्त्वा स विप्रेन्द्रस्ततः प्रोवाच केशवम् । आतिथ्यं विहितं ह्येतत्तव पत्न्या यथोचितम् । तस्मात्तत्र प्रयास्यामि यत्र स्यात्तादृशी सुता ॥

Verse 19

ब्राह्मण उवाच । सहस्रं याच्यते कन्या करोत्येकः करग्रहम् । वाङ्मात्रेण न तस्याः स्यात्पत्नीभावः कथंचन

ब्राह्मण उवाच । सहस्रं याच्यते कन्या करोत्येकः करग्रहम् । वाङ्मात्रेण न तस्याः स्यात्पत्नीभावः कथंचन ॥

Verse 20

तस्मान्नाश्वमुखी ह्येषा जन्मन्यस्मिन्भविष्यति । गृहीत्वेमां गृहं गच्छ प्रयच्छ स्वेप्सिताय च

तस्मादेषा जन्मन्यस्मिन् नाश्वमुखी भविष्यति। इमां गृहीत्वा गृहं गच्छ, स्वेप्सिताय च विवाहार्थं प्रयच्छ॥

Verse 22

सेयं तव सुता विप्र बंधुस्थानं समाश्रिता । भविष्यति ततो जामिः कनिष्ठा मेऽन्यजन्मनि

सेयं तव सुता विप्र बन्धुस्थानं समाश्रिता। ततोऽन्यजन्मनि मे कनिष्ठा जामिः भविष्यति॥

Verse 23

अवतीर्णस्य भूपृष्ठे देवकार्येण केनचित् । वाजिवक्त्रधरा प्रोक्ता यद्येषा मम कांतया

अवतीर्णस्य मे भूपृष्ठे देवकार्येण केनचित्। मम कान्तया हेतोरेषा वाजिवक्त्रधरा यद्युच्यते॥

Verse 24

ततोऽहं सुमहत्कृत्वा तपश्चैवानया सह । करिष्यामि शुभास्यां च तथा लक्ष्मीमपि द्विज

ततोऽहं सुमहत् कृत्वा तपश्चैवानया सह। करिष्यामि शुभास्यां च तथा लक्ष्मीमपि द्विज॥

Verse 25

एवं स भगवान्विप्रं तं सन्तोष्य तदा गिरा । गरुडेन समं चक्रे कथाश्चित्रा मनोरमाः

एवं स भगवान् विप्रं तं सन्तोष्य तदा गिरा। गरुडेन समं चक्रे कथाश्चित्रा मनोरमाः॥

Verse 26

अथ तस्मिन्कथांते स गरुडः पुरुषोत्तमम् । प्रोवाच तां स्त्रियं दृष्ट्वा वृद्धां तेजःसमन्विताम्

अथ तस्मिन्कथान्ते स गरुडः पुरुषोत्तमं प्रोवाच। तां स्त्रियं दृष्ट्वा वृद्धां तेजःसमन्वितां तद्विषये वचनमब्रवीत्॥

Verse 27

अपूर्वेयं सुरश्रेष्ठ स्त्री वृद्धा तव पार्श्वगा । किमर्थं केयमाख्याहि कुतः प्राप्ता जनार्दन

अपूर्वेयं सुरश्रेष्ठ स्त्री वृद्धा तव पार्श्वगा। किमर्थं केयमाख्याहि कुतः प्राप्ता जनार्दन॥

Verse 28

श्रीभगवानुवाच । एषा ख्याता खगश्रेष्ठ लोकेऽस्मिन्वृद्धकन्यका । शांडिलीनाम सर्वज्ञा ब्रह्मचर्यपरायणा

श्रीभगवानुवाच। एषा ख्याता खगश्रेष्ठ लोकेऽस्मिन्वृद्धकन्यका। शाण्डिलीनाम सर्वज्ञा ब्रह्मचर्यपरायणा॥

Verse 29

तपोवीर्यसमोपेता सर्वदेवाभिवंदिता । नास्ति वै चेदृशी नारी खगेन्द्रात्र जगत्त्रये

तपोवीर्यसमोपेता सर्वदेवाभिवन्दिता। नास्ति वै चेदृशी नारी खगेन्द्रात्र जगत्त्रये॥

Verse 30

सूत उवाच । तस्य तद्वचनं श्रुत्वा विहस्य विहगाधिपः । प्रोवाच वासुदेवं च तां विलोक्य चिरं द्विजाः

सूत उवाच। तस्य तद्वचनं श्रुत्वा विहस्य विहगाधिपः। प्रोवाच वासुदेवं च तां विलोक्य चिरं द्विजाः॥

Verse 31

गरुड उवाच । नैतच्चित्रं तपो यच्च क्रियते सुमहत्तरम् । यथा च दीयते दानं यच्च तत्रास्ति चाद्भुतम् । तथा च क्रियते युद्धं संग्रामे युद्धशालिभिः

गरुड उवाच—नैतच्चित्रं यत् सुमहत्तपः क्रियते, न च दानप्रदानं यद्यपि तत्राद्भुतं दृश्यते। तथा संग्रामे युद्धकुशलाः शूराः सम्यग् युद्धं कुर्वन्ति।

Verse 32

नाश्चर्यं चित्रमेतच्च ब्रह्मचर्यं तदद्भुतम् । विशेषाद्यौवनावस्थां संप्राप्य पुरुषोत्तम

नाश्चर्यं चित्रमेतत्; ब्रह्मचर्यं तदद्भुतम्। विशेषाद् यौवनावस्थां संप्राप्य, हे पुरुषोत्तम, तदेव महदाश्चर्यम्।

Verse 33

विशेषेण च नारीभिरत्र न श्रद्दधाम्यहम् । अवश्यं यौवनस्थेन तिर्यग्योनिगतेन च

विशेषेण च नारीभिरत्र न श्रद्धधाम्यहम्। अवश्यं यौवनस्थेन तिर्यग्योनिगतेन च कामवेगः प्रवर्तते।

Verse 34

विकारः खलु कर्तव्यो नाधि काराय यौवनम् । यदि न प्राप्नुवंत्येताः पुरुषं योषितः क्वचित्

विकारः खलु यौवने कर्तव्य इव दृश्यते; नाधिकाराय तत् स्वभावतः। यदि न प्राप्नुवन्त्येताः योषितः क्वचित् पुरुषम्, तदा तासां कामः प्रवर्धते।

Verse 35

अन्योन्यं मैथुनं चक्रुः कामबाणप्रपीडिताः । कुष्ठिनं व्याधितं वापि स्थविरं व्यंगमेव च । अप्येताः पुरुषाभावे मन्यंते पंचसायकम्

कामबाणप्रपीडिताः परस्परं मैथुनं चक्रुः; कुष्ठिनं व्याधितं वापि, स्थविरं व्यङ्गमेव च। अपि च पुरुषाभावेऽपि ताः पञ्चसायकं दुर्निवारं मन्यन्ते।

Verse 36

नाग्निस्तृप्यति काष्ठानां नापगानां महोदधिः । नांतकः सर्वभूतानां न पुंसां वामलोचना

नाग्निः काष्ठैः कदाचित् तृप्यति, न महोदधिरपगाभिः; नान्तकः सर्वभूतैः तृप्यति, न च वामलोचना पुंसां तृप्यति।

Verse 37

न परत्र भयादेता मर्यादां विदधुः स्त्रियः । मुक्त्वा भूपभयं चैकमथवा गुरुजं भयम्

न स्त्रियोऽत्र परत्रभयात् मर्यादां विदधति; केवलं भूपदण्डभयम्, अथवा गुरुवृद्धजनभयमेव, तासां मर्यादाकारणम्।

Verse 38

सूत उवाच । एवं तस्य वचः श्रुत्वा शांडिली ब्रह्मचारिणी । मौनव्रतधराऽप्येवं हृदि कोपं दधार सा

सूत उवाच—तद्वचः श्रुत्वा शाण्डिली ब्रह्मचारिणी, मौनव्रतधरा सती, हृदि कोपं दधार।

Verse 39

एतस्मिन्नंतरे तस्य पक्षिनाथस्य तत्क्षणात् । उभौ पक्षौ गतौ नाशं रुण्डाकारोऽत्र सोऽभवत्

एतस्मिन्नन्तरे पक्षिनाथस्य तत्क्षणादुभौ पक्षौ नाशं गतौ; स रुण्डाकारोऽत्राभवत्, पक्षहीनः क्षतः।

Verse 40

मांसपिंडमयो रौद्रः सर्वरोगविवर्जितः । अशक्तश्च तथा गन्तुं पदमात्रमपि क्वचित्

स मांसपिण्डमयः रौद्रः सर्वरोगविवर्जितः; तथाप्यशक्तोऽभवत्, क्वचिदपि पदमात्रं गन्तुम्।