
हाटकेश्वर-क्षेत्रमाहात्म्ये सूतः लिङ्गप्रतिष्ठा-प्रधानं वृत्तान्तं कथयति। शतपुत्रवान् राजा धृतराष्ट्रः तत्र एकशताधिकं (१०१) शिवलिङ्गानि प्रतिष्ठापयामास। पाण्डवाः समवेताः पञ्च लिङ्गानि स्थापयन्ति; द्रौपदी, कुन्ती, गान्धारी, भानुमती च स्वस्वभक्त्या लिङ्गप्रतिष्ठां कुर्वन्ति, इति राजकुलेषु व्यापकं भक्तिसहभागित्वं दर्श्यते। ततः कुरुक्षेत्रकथासम्बद्धाः विदुरः शल्यः युयुत्सुः बाह्लीकः कर्णः शकुनिः द्रोणः कृपः अश्वत्थामा च ‘परमया भक्त्या’ प्रत्येकं पृथक् लिङ्गं ‘वर-प्रासादे’ प्रतिष्ठापयन्ति। पुनश्च विष्णुरपि शिखर-शिरोभूषिते उन्नते प्रासादे लिङ्गं स्थापयति। अनन्तरं सात्वत-यादवाः—साम्बः बलभद्रः प्रद्युम्नः अनिरुद्धश्च अन्ये च—श्रद्धया दश प्रधानलिङ्गानि प्रतिष्ठापयन्ति। अन्ते सर्वे तुष्टाः चिरं निवसन्ति, बहुधन-ग्राम-क्षेत्र-गो-वस्त्र-सेवकादि दानं कुर्वन्ति, सत्कारपूर्वकं प्रस्थिताः। फलश्रुतिः—एतेषां लिङ्गानां भक्त्या पूजनात् इष्टसिद्धिः भवति; विशेषतः धृतराष्ट्र-प्रतिष्ठितं लिङ्गं पापनाशनं प्रोक्तम्।
Verse 1
। सूत उवाच । धृतराष्ट्रेण भूपेन शतपुत्रान्वितेन च । लिंगानां स्थापितं तत्र शतमेकोत्तरं द्विजाः
सूत उवाच—तत्र धृतराष्ट्रो भूपः शतपुत्रसमन्वितः। द्विजाः, शतमेकोत्तरं शिवलिङ्गानां स्थापनं चकार॥
Verse 2
तथा च पांडवैः सर्वैः स्थापितं लिंगपंचकम् । द्रौपद्या चाऽथ कुन्त्याऽथ गांधार्याऽथ यदृच्छया
तथा पाण्डवैः सर्वैः लिङ्गपञ्चकं स्थापितम्। द्रौपद्या चाथ कुन्त्या च गांधार्या च यदृच्छया॥
Verse 3
भानुमत्या च गौरीणां स्थापितं च चतुष्टयम् । विदुरेणाथ शल्येन कलिं गेन युयुत्सुना
भानुमत्या च गौरीणां लिङ्गचतुष्टयं स्थापितम्। विदुरेणाथ शल्येन कलिङ्गेन युयुत्सुना च॥
Verse 4
बाह्लीकेन सपुत्रेण कर्णेनाथ ससूनुना । तथा शकुनिना तत्र द्रोणेन च कृपेण च
बाह्लीकेन सपुत्रेण कर्णेनाथ ससूनुना। तथा शकुनिना तत्र द्रोणेन कृपेण च स्थापितम्॥
Verse 5
अश्वत्थाम्ना पृथक्त्वेन लिङ्गमेकैकमुत्तमम् । स्थापितं परया भक्त्या वरप्रासादमाश्रितम्
अश्वत्थाम्ना पृथक्त्वेन लिङ्गमेकैकमुत्तमम्। परया भक्त्या स्थापितं वरप्रासादमाश्रितम्॥
Verse 6
तथा संस्थापितं तत्र विष्णुना प्रभविष्णुना । लिंगं प्रासादमाधाय प्रोत्तुंगशिखरान्वितम्
तथैव तत्र प्रभविष्णुना विष्णुना लिङ्गं संस्थापितम्। प्रोत्तुङ्गशिखरसमन्विते प्रासादे तदाधाय प्रतिष्ठापितम्॥
Verse 7
सात्वतेनापि सांबेन बलभद्रेण धीमता । प्रद्युमेनानिरुद्धेन तथान्यैर्मुख्ययादवैः
सात्वतेनापि सांबेन धीमता बलभद्रेण च। प्रद्युमेनानिरुद्धेन तथान्यैर्मुख्ययादवैः॥
Verse 8
चारुदेष्णादिभिः पुत्रै रुक्मिण्या दशभिः सुतैः । लिंगानां दशकं मुख्यं स्थापितं श्रद्धयान्वितैः
चारुदेष्णादिभिः पुत्रै रुक्मिण्या दशभिः सुतैः। श्रद्धयान्वितैर्मुख्यं लिङ्गानां दशकं स्थापितम्॥
Verse 9
एवं संस्थाप्य लिङ्गानि ते सर्वे कुरुपांडवाः । यादवाश्च सुसंहृष्टा कृतकृत्यास्तदा ।ऽभवन्
एवं लिङ्गानि संस्थाप्य ते सर्वे कुरुपाण्डवाः। यादवाश्च सुसंहृष्टाः कृतकृत्यास्तदाभवन्॥
Verse 10
तत्र स्थित्वा चिरं कालं दत्त्वा दानान्यनेकशः । धनाढ्यान्ब्राह्मणान्कृत्वा चमत्कारपुरोद्भवान्
तत्र स्थित्वा चिरं कालं दत्त्वा दानान्यनेकशः। धनाढ्यान् ब्राह्मणान् कृत्वा चमत्कारपुरोद्भवान्॥
Verse 11
दत्त्वा तेभ्यो वरान्नागान्ह याञ्जात्याननेकशः । सद्ग्रामाणि विचित्राणि क्षेत्राणि च सुधेनवः
तेभ्यः श्रेष्ठान् गजान् दत्त्वा बहून् च सुकुलोद्भवान् अश्वान् अनेकशः । सद्ग्रामान् विचित्राणि क्षेत्राणि च सुधेनवश्च प्रददुः ॥
Verse 12
महोक्षांश्च सुवस्त्राणि भूस्थानान्याश्रयांस्तथा । दासीदासांस्तथा भृत्यान्दानानि विविधानि च
महोक्षांश्च सुवस्त्राणि भूस्थानान्याश्रयांस्तथा । दासीदासान् भृत्यांश्च दानानि विविधानि च प्रददुः ॥
Verse 13
तत आमन्त्र्य तान्सर्वान्प्रणिपत्य मुहुर्मुहुः । स्वस्थानं प्रति संहृष्टाः प्रजग्मुः सर्व एव ते
ततः सर्वान् तान् आमन्त्र्य प्रणिपत्य मुहुर्मुहुः । स्वस्थानं प्रति संहृष्टाः प्रजग्मुः सर्व एव ते ॥
Verse 14
सूत उवाच । एतद्वः सर्वमाख्यातं स्थापितं तेन भूभुजा । तथा तद्धृतराष्ट्रेण लिंगं पातकनाशनम्
सूत उवाच । एतद्वः सर्वम् आख्यातं स्थापितं तेन भूभुजा । तथा तद्धृतराष्ट्रेण लिङ्गं पातकनाशनम् ॥
Verse 16
यस्तानि पुरुषः सम्यक्पूजयेद्भक्तिभावितः । स लभेच्चाखिलान्कामान्वांछितान्स्वेन चेतसा
यः तानि पुरुषः सम्यक् पूजयेत् भक्तिभावितः । स लभेत् अखिलान् कामान् वाञ्छितान् स्वेन चेतसा ॥
Verse 74
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठेनागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये कौरवपाण्डवयादवकृतलिंग प्रतिष्ठावृत्तांतवर्णनंनाम चतुःसप्ततितमोऽध्यायः
इति श्रीस्कन्दमहापुराणे एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये कौरवपाण्डवयादवकृतलिङ्गप्रतिष्ठावृत्तान्तवर्णनं नाम चतुःसप्ततितमोऽध्यायः समाप्तः।