Adhyaya 72

Verse 1

। सूत उवाच । तत्रैव स्थापितं लिंगं धृतराष्ट्रेण भूभुजा । दुर्योधनेन चालोक्य सर्वपापैः प्रमुच्यते

सूत उवाच—तत्रैव धृतराष्ट्रेण भूभुजा लिङ्गं स्थापितम्; तद् दुर्योधनवद् आलोक्य नरः सर्वपापैः प्रमुच्यते।

Verse 2

ऋषय ऊचुः । कस्मिन्काले नरेन्द्रेण धृतराष्ट्रेण भूभुजा । तत्र संस्थापितं लिगं वद त्वं रौमहर्षणे

ऋषय ऊचुः—हे रौमहर्षणे, नरेन्द्रेण भूभुजा धृतराष्ट्रेण कस्मिन्काले तत्र लिङ्गं संस्थापितं? त्वं वद।

Verse 3

सूत उवाच । आसीद्भानुमतीनाम बलभद्रसुता पुरा । सर्वलक्षणसंपन्ना रूपौ दार्यगुणान्विता

सूत उवाच—पुरा बलभद्रसुता भानुमती नाम कन्या आसीत्; सा सर्वलक्षणसंपन्ना रूपवती दार्यगुणान्विता च।

Verse 4

तां ददावथ पत्न्यर्थे धार्तराष्ट्राय धीमते । दुर्योधनाय संमन्त्र्य विष्णुना सह यादवः

अथ यादवः विष्णुना सह संमन्त्र्य तां धीमते धार्तराष्ट्राय दुर्योधनाय पत्न्यर्थे ददौ।

Verse 5

अथ नागपुरात्सर्वे भीष्म द्रोणादयश्च ये । कौरवाः प्रस्थितास्तूर्णं पुरीं द्वारवतीं प्रति

अथ नागपुरात् सर्वे भीष्मद्रोणादयश्च ये कौरवाः, ते तूर्णं द्वारवतीपुरीं प्रति प्रस्थिताः।

Verse 6

तथा पांडुसुताः पंच परिवारसमन्विताः । सौभ्रात्रं मन्यमानास्ते दुर्योधनसमन्वि ताः । जग्मुर्द्वारवतीं हृष्टाः सैन्येन महतान्विताः

तथा पाण्डुसुताः पञ्च परिवारसमन्विताः, सौभ्रात्रं मन्यमानाः दुर्योधनसमन्विताः; हृष्टाः महता सैन्येनान्विताः द्वारवतीं जग्मुः।

Verse 7

अथ क्रमेण गच्छंतस्ते सर्वे कुरुपाण्डवाः । आनर्तविषयं प्राप्ता धनधान्यसमाकुलम्

अथ क्रमेण गच्छन्तस्ते सर्वे कुरुपाण्डवाः । आनर्तविषयं प्राप्ता धनधान्यसमाकुलम् ॥

Verse 8

सर्वपापहरं पुण्यं यत्र तत्क्षेत्रमुत्तमम् । हाटकेश्वरदेवस्य विख्यातं भुवनत्रये

सर्वपापहरं पुण्यं यत्र तत्क्षेत्रमुत्तमम् । हाटकेश्वरदेवस्य विख्यातं भुवनत्रये ॥

Verse 9

अथ प्राह विशुद्धात्मा वृद्धः कुरुपितामहः । धृतराष्ट्रं महीपालं सपुत्रं प्रहसन्निव

अथ प्राह विशुद्धात्मा वृद्धः कुरुपितामहः । धृतराष्ट्रं महीपालं सपुत्रं प्रहसन्निव ॥

Verse 10

भीष्म उवाच । एतद्वत्स पुरा दृष्टं मया क्षेत्रमनुत्तमम् । हाटकेश्वरदेवस्य सर्वपातकनाशनम्

भीष्म उवाच । एतद्वत्स पुरा दृष्टं मया क्षेत्रमनुत्तमम् । हाटकेश्वरदेवस्य सर्वपातकनाशनम् ॥

Verse 11

अत्राहं चैव नि र्मुक्तः स्त्रीहत्योद्भवपातकात् । तस्मादत्रैव राजेंद्र तिष्ठामः पंचवासरान्

अत्राहं चैव निर्मुक्तः स्त्रीहत्योद्भवपातकात् । तस्मादत्रैव राजेन्द्र तिष्ठामः पञ्चवासरान् ॥

Verse 12

येन सर्वाणि पश्यामस्तीर्थान्यायतनानि च । यान्यत्र संति पुण्यानि मुनीनां भावितात्मनाम्

येन वयं सर्वाणि तीर्थानि चायतनानि चात्र पश्यामः, यानि पुण्यानि भावितात्मनाम् मुनीनां सन्ति।

Verse 13

अथ तद्वचनाद्राजा धृतराष्ट्रोंऽबिकासुतः । शतसंख्यैः सुतैः सार्धं कौतूहलसमन्वितः

अथ तद्वचनात् राजा धृतराष्ट्रोऽम्बिकासुतः, कौतूहलसमन्वितः, शतसंख्यैः सुतैः सार्धं प्रस्थितः।

Verse 14

जगाम सत्वरं तत्र यत्र तत्क्षेत्रमुत्तमम् । तपस्विगणसंकीर्णं युक्तं चैवाश्रमैः शुभैः

स तत्र सत्वरं जगाम यत्रोत्तमं तत्क्षेत्रम्; तपस्विगणसंकीर्णं शुभैराश्रमैश्च युक्तम्।

Verse 15

ब्रह्मघोषेण महता नादितं सर्वतोदिशम् । वह्निपूजोत्थधूम्रेण कलुषीकृतपाद पम् । क्रीडामृगैश्च संकीर्णं धावद्भिर्बहुभिस्तथा

ब्रह्मघोषेण महता सर्वतोदिशं नादितम्; वह्निपूजोत्थधूम्रेण कलुषीकृतपादपं, क्रीडामृगैश्च बहुभिर्धावद्भिः संकीर्णं च।

Verse 16

ततो निवार्य सैन्यं स्वमुपद्रवभयान्नृपः । पञ्चभिः पांडवैः सार्धं शतसंख्यैस्तथा सुतैः

ततो नृपः उपद्रवभयान्निवार्य स्वसैन्यं, पञ्चभिः पाण्डवैः सार्धं शतसंख्यैश्च सुतैः सह विचचार।

Verse 17

भीष्मेण सोमदत्तेन बाह्लीकेन समन्वितः । द्रोणाचार्येण वीरेण तत्पुत्रेण कृपेण च

भीष्मेण सोमदत्तेन बाह्लीकेन समन्वितः । द्रोणाचार्येण वीरेण तत्पुत्रेण कृपेण च ॥

Verse 18

सौबलेन च कर्णेन तथान्यैरपि पार्थिवैः । परिवारपरित्यक्तैस्तस्मिन्क्षेत्रे चचार सः

सौबलेन च कर्णेन तथान्यैरपि पार्थिवैः । परिवारपरित्यक्तैस्तस्मिन्क्षेत्रे चचार सः ॥

Verse 19

तेऽपि सर्वे महात्मानः क्षत्रियास्तत्र संस्थिताः । चक्रुर्धर्मक्रियाः सर्वाः श्रद्धापूतेन चेतसा

तेऽपि सर्वे महात्मानः क्षत्रियास्तत्र संस्थिताः । चक्रुर्धर्मक्रियाः सर्वाः श्रद्धापूतेन चेतसा ॥

Verse 20

स्नानं चक्रुर्विधानेन तीर्थेषु द्विजसत्तमाः । भ्रांत्वाभ्रांत्वा सुपुण्येषु श्रुत्वाश्रुत्वा द्विजन्मनाम्

स्नानं चक्रुर्विधानेन तीर्थेषु द्विजसत्तमाः । भ्रांत्वाभ्रांत्वा सुपुण्येषु श्रुत्वाश्रुत्वा द्विजन्मनाम् ॥

Verse 21

दानानि च विशिष्टानि ददुरिष्टानि चापरे । दीनेभ्यः कृपणेभ्यश्च तपस्विभ्यो विशेषतः

दानानि च विशिष्टानि ददुरिष्टानि चापरे । दीनेभ्यः कृपणेभ्यश्च तपस्विभ्यो विशेषतः ॥

Verse 22

चक्रुः श्राद्धक्रियाश्चान्ये पितॄनुद्दिश्य भक्तितः । पितॄणां तर्पणं चान्ये तिलमिश्र जलेन च

केचिद्भक्त्या पितॄनुद्दिश्य श्राद्धक्रियाः चक्रुः; केचिदपि पितृभ्यस्तिलमिश्रजलेन तर्पणं चक्रुः।

Verse 23

अन्ये होमक्रिया भूपा जपमन्ये निरर्गलम् । स्वाध्यायमपरे शान्ताः सम्यक्छ्रद्धासमन्विताः

अन्ये भूपा होमक्रियां चक्रुः, अन्ये निरर्गलं जपं; अपरे शान्ताः सम्यक्श्रद्धासमन्विताः स्वाध्यायं चक्रुः।

Verse 24

देवतायतनान्यन्ये माहात्म्यसहितानि च । श्रुत्वा पूर्वनृपाणां च पूजयंति विशेषतः

अन्ये देवतायतनानां माहात्म्यसहितानि, पूर्वनृपाणां चरितानि च श्रुत्वा, तानि धामानि विशेषतः पूजयन्ति।

Verse 25

बलिदानैः सुवस्त्रैश्च गन्धपुष्पोपलेपनैः । मार्जनैध्वजदानैश्च तथा प्रेक्षणकैः शुभैः

बलिदानैः सुवस्त्रैश्च गन्धपुष्पोपलेपनैः; मार्जनैर्ध्वजदानैश्च तथा शुभैः प्रेक्षणकैः।

Verse 26

मंडनैः पुष्पमालाभिः समंताद्द्विजसत्तमाः । हस्त्यश्वरथदानैश्च गोर्भिर्वस्त्रैश्च कांचनैः । कृतार्था ब्राह्मणाः सर्वे कृतास्तै स्तत्र भक्तितः

मण्डनैः पुष्पमालाभिः समन्ताद्द्विजसत्तमाः; हस्त्यश्वरथदानैश्च गोभिर्वस्त्रैश्च काञ्चनैः। कृतार्था ब्राह्मणाः सर्वे कृतास्तैस्तत्र भक्तितः।

Verse 27

एवं स्नात्वा तथाऽभ्यर्च्य देवान्विप्रान्नृपोत्तमाः । धृतराष्ट्रसमायुक्ता जग्मुः स्वशिबिरं ततः

एवं स्नात्वा यथाविधि देवान् समभ्यर्च्य विप्रांश्च सत्कृत्य, धृतराष्ट्रसमायुक्ता नृपोत्तमाः ततः स्वशिबिरं जग्मुः।

Verse 28

शंसन्तो विस्मया विष्टास्तीर्थान्यायतनानि च । तस्मिन्क्षेत्रे द्विजांश्चैव तापसान्संशितव्रतान्

विस्मयाविष्टाः शंसन्तः ते तीर्थानि चायतनानि च प्रशशंसुः; तस्मिन्क्षेत्रे च द्विजान् तथा संशितव्रतान् तापसानपि स्तुवन्ति स्म।