Adhyaya 71

Verse 1

। सूत उवाच । तास्तथेति प्रतिज्ञाय चक्रुस्तच्छक्रशासनम् । सूतिकागृहधर्मे यत्तच्चक्रुस्तस्य सर्वशः

सूत उवाच—तास्तथेति प्रतिज्ञाय शक्रशासनं चक्रुः; सूतिकागृहधर्मे यद्यत् विहितं तत् सर्वशः समाचरन्।

Verse 2

अथान्यदिवसे बालो द्वादशार्कसमद्युतिः । संजज्ञे तेन वीर्येण द्विभुजैक मुखः शुभः

अथान्यदिवसे बालो द्वादशार्कसमद्युतिः संजज्ञे; तेन वीर्येण स शुभो द्विभुजैकमुखः प्रादुर्भूतः।

Verse 3

यथासौ जातमात्रस्तु प्ररुरोद सुदुःखितः । तच्छ्रुत्वा रुदितं सर्वाः कृत्तिकास्तमुपागताः

यथासौ जातमात्रस्तु सुदुःखितः प्ररुरोद; तद्रुदितं श्रुत्वा सर्वाः कृत्तिकास्तं समुपागताः।

Verse 4

महासेनोऽपि संवीक्ष्य मातॄस्ताः समुपागताः । सोत्कण्ठः षण्मुखो जातो द्वादशाक्षभुजस्तथा

महासेनोऽपि ताः मातॄः समुपागताः संवीक्ष्य सोत्कण्ठः; षण्मुखो जातो द्वादशभुजस्तथा।

Verse 5

एकैकस्याः पृथक्तेन प्रपपौ प्रयतः स्तनम् । द्वाभ्यामालिंगयामास भुजाभ्यां स्नेहपूर्वकम्

एकैकस्याः पृथक्तेन प्रयतः स्तनं पपौ; द्वाभ्यां भुजाभ्यां स्नेहपूर्वकं ताः समालिङ्गयामास।

Verse 6

एतस्मिन्नंतरे प्राप्ता ब्रह्मविष्णुशिवादयः । सर्वे देवाः सहेन्द्रेण गन्धर्वाप्सरसस्तथा

एतस्मिन्नन्तरे ब्रह्मविष्णुशिवादयः प्राप्ताः; इन्द्रेण सह सर्वे देवाः, गन्धर्वाप्सरसश्च तत्र समाययुः।

Verse 7

महोत्सवोऽथ संजज्ञे तस्मिन्स्थाने निरर्गलः । गीतवाद्यप्रणादेन येनविश्वं प्रपूरितम्

तस्मिन्स्थानेऽथ निरर्गलो महोत्सवः संजज्ञे; गीतवाद्यप्रणादेन येन विश्वं प्रपूरितमिवाभवत्।

Verse 8

रंभाद्या ननृतुस्तस्य विलासिन्यो दिवौकसाम् । जगुश्च मुख्यगन्धर्वा श्चित्रांगदमुखाश्च ये

रम्भाद्याः दिवौकसां विलासिन्यस्तत्र ननृतुः; चित्राङ्गदमुखाश्च मुख्यगन्धर्वाः जगुः।

Verse 9

ततस्तु देवताः सर्वास्तस्य नाम प्रचक्रिरे । स्कन्दनाद्रेतसो भूमौ स्कन्द इत्येव सादरम्

ततः सर्वा देवतास्तस्य नाम प्रचक्रिरे; भूमौ स्कन्दनाद्रेतसोऽस्मात् सादरं ‘स्कन्द’ इत्येव तमाहुः।

Verse 10

अथ तस्य कुमा रस्य तदा तत्राभिषेचनम् । सेनापत्यं कृतं साक्षाद्देवानां शंभुना स्वयम्

अथ तस्य कुमारस्य तत्रैवाभिषेचनं कृतम् । देवानां सेनापतित्वं च साक्षाच्छंभुना स्वयमेव न्यस्तम् ॥

Verse 11

तस्य शक्तिः स्वयं दत्ता विधिनाऽद्भुतदर्शना । अमोघा विजयार्थाय दैत्यपक्षक्षयाय च

विधिना स्वयमेव तस्मै शक्तिरद्भुतदर्शना दत्ता । सा अमोघा विजयार्थाय दैत्यपक्षक्षयाय च ॥

Verse 12

मयूरो वाहनार्थाय त्र्यंबकेण सुशीघ्रतः । दिव्यास्त्राणि महेन्द्रेण विष्णुनाथ महात्मना

त्र्यंबकेण सुशीघ्रं मयूरो वाहनार्थाय प्रदत्तः । महेन्द्रेण विष्णुनाथेन महात्मना च दिव्यास्त्राणि दत्तानि ॥

Verse 13

ततोऽभीष्टानि शस्त्राणि देवैः सर्वैः पृथक्पृथक् । तस्य दत्तानि संतुष्टैस्तथा मातृगणैरपि

ततो देवैः सर्वैः पृथक्पृथक् संतुष्टैः तस्मै अभीष्टानि शस्त्राणि दत्तानि । तथा मातृगणैरपि ॥

Verse 14

ततस्तमग्रतः कृत्वा सेनानाथं सुरेश्वराः । जग्मुः ससैनिकास्तत्र तारको यत्र संस्थितः

ततः सुरेश्वराः तं सेनानाथं अग्रतः कृत्वा ससैनिकाः जग्मुः । यत्र तारकः संस्थितः तत्र ॥

Verse 15

तारकोऽपि समालोक्य देवान्स्वयमुपागतान् । युद्धार्थं हर्षसंयुक्तः सम्मुखः सत्वरं ययौ

तारकोऽपि देवान् स्वयमुपागतान् समालोक्य युद्धार्थं हर्षसंयुक्तः सम्मुखः सत्वरं ययौ।

Verse 16

ततोऽभूत्सुमहद्युद्धं देवानां दानवैः सह । कोपसंरक्तनेत्राणां मृत्युं कृत्वा निवर्तनम्

ततो देवानां दानवैः सह सुमहद्युद्धमभूत्; कोपसंरक्तनेत्राणां मृत्युं कृत्वा निवर्तनम्।

Verse 17

अथ स्कन्देन संवीक्ष्य दूरस्थं तारकं रणे । समाहूय ततो मुक्ता सा शक्तिस्तस्य मृत्यवे

अथ स्कन्देन रणे दूरस्थं तारकं संवीक्ष्य समाहूय, ततो मुक्ता सा शक्तिस्तस्य मृत्यवेऽभवत्।

Verse 18

अथासौ हृदयं भित्त्वा तस्य दैत्यस्य दारुणा । चमत्कारपुरोपांते पतिता रुधिरोक्षिता

अथ सा दारुणा तस्य दैत्यस्य हृदयं भित्त्वा, रुधिरोक्षिता चमत्कारपुरोपान्ते पतिता।

Verse 19

तारकस्तु गतो नाशं मुक्तः प्राणैश्च तत्क्षणात् । ततो देवगणाः सर्वे संहृष्टास्तं महाबलम्

तारकस्तु तत्क्षणात् प्राणैर्मुक्तो नाशं गतः; ततो देवगणाः सर्वे संहृष्टा महाबलं तम् (स्तुतवन्तः)।

Verse 20

स्तोत्रैर्बहुविधैः स्तुत्वा प्रोचुस्तस्मिन्हते सति । गताश्च त्रिदिवं तूर्णं सह शक्रेण निर्भयाः

स्तोत्रैर्बहुविधैः स्तुत्वा तस्मिन्हते रिपौ सति । तेऽथ प्रोचुः, निर्भयाश्च शक्रेण सह तूर्णं त्रिदिवं गताः ॥

Verse 21

स्कन्दोऽपि तां समादाय शक्तिं तत्र पुरोत्तमे । स्थापयामास येनैव रक्तशृंगोऽभवद्दृढः

स्कन्दोऽपि तां समादाय शक्तिं तत्र पुरोत्तमे । स्थापयामास यत्कृत्वा रक्तशृङ्गोऽभवद्दृढः ॥

Verse 22

ऋषय ऊचुः । रक्तशृंगः कथं तेन निश्चलोऽपि दृढीकृतः । कस्य वाक्येन नो ब्रूहि विस्तरेण महामते

ऋषय ऊचुः । रक्तशृङ्गः कथं तेन निश्चलोऽपि दृढीकृतः । कस्य वाक्येन नो ब्रूहि विस्तरेण महामते ॥

Verse 23

सूत उवाच । यदा वै भूमिकम्पस्तु संप्रजातः सुदारुणः । रक्तशृङ्गः प्रचलितः स्वस्थानादतिवेगतः

सूत उवाच । यदा वै भूमिकम्पस्तु संप्रजातः सुदारुणः । रक्तशृङ्गः प्रचलितः स्वस्थानादतिवेगतः ॥

Verse 24

तस्य दैत्यस्य पातेन यथान्ये पर्व तोत्तमाः । अथ हर्म्याणि सर्वाणि चमत्कारपुरे तदा

तस्य दैत्यस्य पातेन यथान्ये पर्वतोत्तमाः । अथ हर्म्याणि सर्वाणि चमत्कारपुरे तदा कम्पितान्यभवन् ॥

Verse 25

शीर्णानि चलिते तस्मिन्पर्वते व्यथिता द्विजाः । प्रायशो निधनं प्राप्तास्तथाऽन्ये मूर्छयार्दिताः

तस्मिन् पर्वते चलिते शीर्णानि भवनानि; व्यथिता द्विजाः। प्रायशो बहवो निधनं प्राप्ताः, केचन च मूर्छयार्दिताः पतिताः।

Verse 26

हतशेषास्ततो विप्रा गत्वा स्कन्दं क्रुधान्विताः । प्रोचुश्च किमिदं पाप त्वया कृतमबुद्धिना

ततः हतशेषा विप्राः क्रोधान्विताः स्कन्दं गत्वा प्रोचुः— ‘किमिदं पापं त्वया अबुद्धिना कृतम्?’

Verse 27

नाशं नीता वयं सर्वे सपुत्रपशुबाधवाः । तस्माच्छापं प्रदास्यामो वयं दुःखेन दुःखिताः

‘वयं सर्वे सपुत्रपशुबान्धवाः नाशं नीताः। तस्माद् दुःखेन दुःखिता वयं शापं प्रदास्यामः।’

Verse 28

स्कन्द उवाच । हिताय सर्वलोकानां मयैतत्समनुष्ठितम् । यद्धतो दानवो रौद्रो नान्यथा द्विजसत्तमाः

स्कन्द उवाच— ‘सर्वलोकहिताय मयैतत् समनुष्ठितम्; यद् रौद्रो दानवो हतः। नान्यथा भवितुं शक्यं, द्विजसत्तमाः।’

Verse 29

प्रसादः क्रियतां तस्मान्मान्या मे ब्राह्मणाः सदा । मृतानपि द्विजान्सर्वानहं तानमृताश्रयात्

‘तस्मात् प्रसादः क्रियताम्; ब्राह्मणाः सदा मे मान्याः। यदि सर्वेऽपि द्विजा मृताः, अहं तान् अमृताश्रयात् पुनर्जीवयिष्यामि।’

Verse 30

पुनर्जीवितसंयुक्तान्करिष्यामि न संशयः । तथा सुनिश्चलं शैलं करिष्यामि स्वशक्तितः

निःसंशयं पुनरेव तान् प्राणान् प्रापयिष्यामि; स्वशक्त्या चेमं शैलं सुनिश्चलं करिष्यामि।

Verse 31

एवमुक्त्वा समादाय तां शक्तिं रुधिरोक्षिताम् । चक्रे स्थापनमस्यास्तु रक्तशृङ्गस्य मूर्धनि

एवमुक्त्वा रुधिरोक्षितां तां शक्तिं समादाय, रक्तशृङ्गस्य मूर्धनि तस्याः स्थापनं चकार।

Verse 32

ततः प्रोवाच संहृष्टो देवतानां चतुष्टयम् । आंबवृद्धां तथैवाम्रां माहित्थां च चमत्करीम्

ततः संहृष्टः स देवतानां चतुष्टयं प्रोवाच—आम्बवृद्धां तथैवाम्रां माहित्थां च चमत्करीम्।

Verse 33

युष्माभिर्निश्चलः कार्यो भूयोऽयं नगसत्तमः । प्रलयेऽपि यथा स्थानाद्रक्तशृङ्गश्चलेन्नहि

युष्माभिरयं नगसत्तमो भूयो निश्चलः कार्यः; यथा प्रलयेऽपि रक्तशृङ्गः स्थानाच्चलेन्नहि।

Verse 34

युष्माकं ब्राह्मणाः सर्वे पूजां दास्यंति सर्वदा

युष्माकं सर्वे ब्राह्मणाः सर्वदा पूजां दास्यन्ति।

Verse 36

बाढमित्येव ताः प्रोच्य चतुर्दिक्षु ततश्च तम् । शूलाग्रैः सुदृढं चक्रुः स्कन्दवाक्येन हर्षिताः । ततश्चामृतमादाय मृतानपि द्विजोत्तमान् । स्कन्दो जीवापयामास द्विजभक्तिपरायणः

“बाढम्” इत्येव ताः प्रोच्य, स्कन्दवाक्येन हर्षिताः। चतुर्दिक्षु शूलाग्रैः सुदृढं तमचक्रिरे॥ ततः स्कन्दोऽमृतमादाय मृतानपि द्विजोत्तमान्। जीवापयामास भक्त्या द्विजपूजापरायणः॥

Verse 37

ततस्ते ब्राह्मणास्तत्र संहृष्टा वरमुत्तमम् । ददुस्तस्य स च प्राह मन्नामैतत्पुरोत्तमम् । सदैव ख्यातिमायातु एतन्मे हृदि वांछितम्

ततः ते ब्राह्मणाः सर्वे संहृष्टा वरमुत्तमम्। ददुस्तस्य स च प्राह—मन्नामैतत्पुरोत्तमम्॥ सदैव ख्यातिमायातु, एतन्मे हृदि वाञ्छितम्।

Verse 38

ऋषय ऊचुः । एतत्स्कन्दपुरंनाम तव नाम्ना भविष्यति । चमत्कारपुरं तद्वत्सांप्रतं सुरसत्तम

ऋषय ऊचुः—एतत्स्कन्दपुरं नाम तव नाम्ना भविष्यति। चमत्कारपुरमित्यपि सांप्रतम्, सुरसत्तम॥

Verse 39

पूजां तव करिष्यामः कृत्वा प्रासादमुत्त मम् । तथैव देवताः सर्वाश्चतस्रोऽपि त्वया धृताः

पूजां तव करिष्यामः कृत्वा प्रासादमुत्तमम्। तथैव देवताः सर्वाश्चतस्रोऽपि त्वया धृताः॥

Verse 40

सर्वाः संपूजयिष्यामः सर्वकृत्येषु सादरम् । एतां चं तावकीं शक्तिं सदा सुरवरोत्तम । विशेषात्पूजयिष्यामः षष्ठ्यां श्रद्धासमन्विताः

सर्वाः संपूजयिष्यामः सर्वकृत्येषु सादरम्। एतां च तावकीं शक्तिं सदा सुरवरोत्तम॥ विशेषात्पूजयिष्यामः षष्ठ्यां श्रद्धासमन्विताः॥

Verse 41

सूत उवाच । एवं स ब्राह्मणैः प्रोक्तो महासेनो महाबलः । स्थितस्तत्रैव तद्वा क्याज्ज्ञात्वा तत्क्षेत्रमुत्तमम्

सूत उवाच—एवं ब्राह्मणैः प्रोक्तो महाबलो महासेनः तेषां वाक्यं श्रुत्वा तदुत्तमं क्षेत्रं ज्ञात्वा तत्रैव स्थितवान्।

Verse 42

यस्तं पूजयते भक्त्या चैत्रषष्ठ्यां सुभावतः । शुक्लायां तस्य संतुष्टिं कुरुते बर्हिवाहनः

यः चैत्रशुक्लपक्षे षष्ठ्यां सुभावेन भक्त्या तं पूजयति, तस्मै बर्हिवाहनः स्कन्दः प्रसन्नतां करोति।

Verse 43

तस्यां शक्तौ नरो यश्च कुर्यात्पृष्ठिनिघर्षणम् । पूजयित्वा तु पुष्पाद्यैः सम्यक्छ्रद्धासमन्वितः । स न स्याद्रोगसंयुक्तो यावत्संवत्सरं द्विजाः

द्विजाः, यः कश्चित् तां शक्तिं पुष्पादिभिः सम्यक् पूजयित्वा श्रद्धासमन्वितः पृष्ठिनिघर्षणं करोति, स संवत्सरपर्यन्तं रोगैर्न युज्यते।

Verse 44

एवं तत्र धृता शक्तिस्तेन स्कन्देन धीमता । रक्तशृंगस्य रक्षार्थं तत्पुरस्य विशेषतः

एवं धीमता स्कन्देन तत्र सा शक्तिः धृता; रक्तशृंगस्य रक्षार्थं तथा तस्य पुरस्य विशेषतः परित्राणाय।