Adhyaya 59

Verse 1

। सूत उवाच । तस्मिन्क्षेत्रे रविः पूर्वं विदुरेण प्रतिष्ठितम् । शिवश्च परया भक्त्या तथा विष्णुर्द्विजोत्तमाः

सूत उवाच—तस्मिन् क्षेत्रे रविः पूर्वं विदुरेण प्रतिष्ठितः। शिवश्च परया भक्त्या तथा विष्णुर्द्विजोत्तमाः॥

Verse 2

यस्तान्पूजयते भक्त्या मानुषो भक्तितस्ततः । स यास्यति परं स्थानं यज्ञैरपि सुदुर्लभम्

यः तान् देवतान् भक्त्या पूजयते मानुषो भक्तितः। स याति परमं स्थानं यज्ञैरपि सुदुर्लभम्॥

Verse 3

हस्तिनापुरसंस्थेन विदुरेण पुरा द्विजाः । गालवो मुनिशार्दूलः पृष्टः स्वगृहमागतः

हस्तिनापुरसंस्थेन विदुरेण पुरा द्विजाः । स्वगृहमागतं गालवं मुनिशार्दूलं पृष्टवान् ॥

Verse 4

अपुत्रस्य गतिर्लोके कीदृक्संजायते परे । एतन्मे पृच्छतो ब्रूहि कृत्वा सद्भावमुत्तमम्

अपुत्रस्य गतिर्लोके कीदृक् स्यात् परत्र वै । एतन्मे पृच्छतो ब्रूहि सद्भावं परमं कृतम् ॥

Verse 5

गालव उवाच । अपुत्रस्य गतिर्नास्ति मृतः स्वर्गं न गच्छति । द्वादशानामपि तथा यद्येकोऽपि न विद्यते

गालव उवाच । अपुत्रस्य गतिर्नास्ति मृतः स्वर्गं न गच्छति । द्वादशानामपि तथा यद्येकोऽपि न विद्यते ॥

Verse 6

औरसः क्षेत्रजश्चैव क्रयक्रीतश्च पालितः । पौनर्भवः पुनर्दत्तः कुंडो गोलस्तथा परः । कानीनश्च सहोढश्च अश्वत्थो ब्रह्मवृक्षकः

औरसः क्षेत्रजश्चैव क्रयक्रीतश्च पालितः । पौनर्भवः पुनर्दत्तः कुंडो गोलस्तथा परः । कानीनश्च सहोढश्च अश्वत्थो ब्रह्मवृक्षकः ॥

Verse 7

एतेषामपि यद्येकः पुरुषाणां न जायते । तन्नूनं नरके वासः पुंसंज्ञे वै प्रजायते

एतेषामपि यद्येकः पुरुषाणां न जायते । तन्नूनं नरके वासः पुंसंज्ञे वै प्रजायते ॥

Verse 8

सूत उवाच । तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य गालवस्य महात्मनः । अपुत्रत्वात्परं दुःखं जगाम विदुरस्तदा

सूत उवाच—तस्य महात्मनः गालवस्य वचनं श्रुत्वा विदुरस्तदा अपुत्रत्वात् परं दुःखं जगाम।

Verse 9

तप्तस्तं गालवः प्राह मा त्वं दुःखपदं व्रज । मद्वाक्यात्पुत्रकं वृक्षं विष्णुसंज्ञं द्रुतं कुरु

तं दयया तप्तो गालवः प्राह—मा त्वं दुःखपदं व्रज; मद्वाक्यात् द्रुतं विष्णुसंज्ञं वृक्षं पुत्रकं कुरु।

Verse 10

तस्मात्प्राप्स्यसि निःशेषं फलं पुत्रसमुद्भवम् । गत्वा पुण्यतमे देशे रक्तशृंगस्य मूर्धनि

तस्मात् पुत्रसमुद्भवं निःशेषं फलं प्राप्स्यसि; गत्वा पुण्यतमे देशे रक्तशृङ्गस्य मूर्धनि।

Verse 11

हाटकेश्वरजे क्षेत्रे सर्ववृद्धिशुभोदये । तस्य तद्वचनं श्रुत्वा विदुरस्तत्क्षणाद्ययौ

हाटकेश्वरजे क्षेत्रे सर्ववृद्धिशुभोदये; तस्य तद्वचनं श्रुत्वा विदुरस्तत्क्षणाद् ययौ।

Verse 12

तत्स्थानं गालवोद्दिष्टं हर्षेण महतान्वितः । तत्राश्वत्थतरुं स्थाप्य पुत्रत्वे चाभिषेच्य च

गालवोद्दिष्टं तत्स्थानं प्राप्य महाहर्षसमन्वितः; तत्राश्वत्थतरुं स्थाप्य पुत्रत्वे चाभिषेच्य च।

Verse 13

वैवाहिकेन विधिना कृतकृत्यो बभूव ह । ततो बभ्राम तत्क्षेत्रं तीर्थयात्रापरायणः

वैवाहिकेन विधिना सम्यक् संस्कारं कृत्वा स कृतकृत्योऽभवत् । ततः तीर्थयात्रापरायणः सन् तत्क्षेत्रं सर्वतो बभ्राम, तीर्थानि समुपासन् ।

Verse 15

स दृष्ट्वा कुरुवृद्धस्य कीर्तनानि महात्मनः । ततश्चक्रे मतिं तत्र दिव्यप्रासादकर्मणि

स कुरुवृद्धस्य महात्मनः कीर्तनानि कीर्तितकर्माणि च दृष्ट्वा, तत्रैव दिव्यप्रासादकर्मणि कर्तुं मतिं चक्रे ।

Verse 16

ततो माहेश्वरं लिंगं वटाधस्ताद्विधाय सः । विष्णुं च स्थापयामास अश्वत्थस्य तरोरधः

ततः स वटाधस्तान् माहेश्वरं लिङ्गं प्रतिष्ठाप्य, अश्वत्थतरोरधो विष्णुं च स्थापयामास ।

Verse 17

निवेश्य च तथा दिव्यं ब्राह्मणेभ्यो न्यवेदयत् । एतद्देवत्रयं क्षेत्रे युष्माकं हि मया कृतम् । भवद्भिः सकला चास्य चिन्ताकार्या सदैव हि

एवं दिव्यानि निवेश्य स ब्राह्मणेभ्यो न्यवेदयत्— ‘एतद्देवत्रयं क्षेत्रे युष्माकं हि मया कृतम् । अतः भवद्भिः सदैव अस्य सकला चिन्ता-कार्याः, परिपालनं च विधीयताम्’ इति ।

Verse 18

ब्राह्मणा ऊचुः । वयमस्य करिष्यामो यात्राद्याः सकलाः क्रियाः

ब्राह्मणा ऊचुः— ‘वयमस्य यात्राद्याः सकलाः क्रियाः नित्यं विधिवत् करिष्यामः’ इति ।

Verse 19

तथा वंशोद्भवा ये च पुत्राः पौत्रास्तथापरे । करिष्यंति क्रियाः सर्वास्त्वं गच्छ स्वगृहं प्रति

तथा अस्माकं वंशोद्भवा ये पुत्राः पौत्राश्च तथापरे । ते सर्वाः क्रियाः करिष्यन्ति; त्वं स्वगृहं प्रति गच्छ ॥

Verse 20

ततो जगाम विदुरः स्वपुरं प्रति हर्षितः । कृतकृत्यो द्विजास्ते च चक्रुर्वाक्यं तदुद्भवम्

ततो विदुरः हर्षितः स्वपुरं प्रति जगाम । ते द्विजाश्च कृतकृत्याः सन्तः तदुद्भवं वाक्यं चक्रुः ॥

Verse 21

माघमासस्य सप्तम्यां सूर्यवारेण यो नरः । पूजयेद्भास्करं तत्र स याति परमां गतिम्

माघमासस्य सप्तम्यां सूर्यवारेण यो नरः । तत्र भास्करं पूजयेत् स परमां गतिं याति ॥

Verse 22

शिवं वा सोमवारेण शुक्लाष्टम्यां विशेषतः । शयने बोधने विष्णुं सम्यक्छ्रद्धासमन्वितः

शिवं वा सोमवारेण शुक्लाष्टम्यां विशेषतः । शयने बोधने विष्णुं सम्यक् श्रद्धासमन्वितः ॥

Verse 23

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन देवानां तत्त्रयं शुभम् । पूजनीयं विशेषेण नरैः स्वर्गतिमीप्सुभिः

तस्मात् सर्वप्रयत्नेन देवानां तत्त्रयं शुभम् । पूजनीयं विशेषेण नरैः स्वर्गतिमीप्सुभिः ॥

Verse 24

तत्र सिद्धिं गताः पूर्वं मुनयः संशितव्रताः । विदुरेश्वरमाराध्य शतशोऽथ सहस्रशः

तत्र पूर्वं संशितव्रता मुनयः विदुरेश्वरं समाराध्य शतशोऽथ सहस्रशश्च सिद्धिं गताः।

Verse 25

ततस्तत्सिद्धिदं ज्ञात्वा लिंगं वै पाकशासनः । पांसुभिः पूरयामास यथा कश्चिन्न बुध्यते

ततः तत्सिद्धिदं लिङ्गं ज्ञात्वा वै पाकशासनः पांसुभिः पूरयामास, यथा कश्चिन्न बुध्यते।

Verse 26

कस्यचित्त्वथ कालस्य विदुरस्तत्र चागतः । दृष्ट्वा लोपगतं लिंगं दुःखेन महतान्वितः

कस्यचित्तु अथ कालस्य विदुरस्तत्र चागतः। दृष्ट्वा लोपगतं लिङ्गं दुःखेन महतान्वितः।

Verse 27

एतस्मिन्नेव काले तु वागुवाचाशरीरिणी । मा त्वं कुरु विषादं हि लिंगार्थे विदुराधुना

एतस्मिन्नेव काले तु वागुवाचाशरीरिणी— मा त्वं कुरु विषादं हि लिङ्गार्थे विदुराधुना।

Verse 28

योऽयं स दृश्यते वालो वटस्तस्य तले स्थिता । देवद्रोणिः सुरेशेन पांसुभिः परिपूरिता

योऽयं स दृश्यते वालो वटस्तस्य तले स्थिता देवद्रोणिः; सुरेशेन पांसुभिः परिपूरिता।

Verse 29

ततो गजाह्वयात्तूर्णं समानीय धनं बहु । शोधयामास तत्स्थानं दिवारात्रमतन्द्रितः

ततः स गजाह्वयात् तूर्णं समानीय बहुधनसमृद्धिम् । तत्स्थानं दिवारात्रम् अतन्द्रितः शुद्धिं निनाय ॥

Verse 30

ततो विलोक्य तान्देवान्हर्षेण महतान्वितः । प्रासादं निर्ममे तेषां योग्यं साध्वभिसंस्थितम्

ततो देवान् विलोक्य स महाहर्षसमन्वितः । तेषां योग्यं सुसंस्थितं प्रासादं निर्ममे शुभम् ॥

Verse 31

कैलासशिखराकारं भास्करार्थे महामुनिः । जटामध्यगतं दृष्ट्वा वटस्य च महेश्वरम्

भास्कराराधनार्थाय महामुनिः समाहितः । जटामध्यगतं दृष्ट्वा वटस्थं महेश्वरम् ॥ कैलासशिखराकारं तं भावेन न्यकल्पयत् ॥

Verse 32

प्रासादं नाकरोत्तत्र लिंगं यावन्न चालयेत् । वासुदेवस्य योग्यां च कृत्वा शालां बृहत्तराम्

तत्र प्रासादं न चकार यावल्लिङ्गं न चालयेत् । वासुदेवाय च योग्यां शालां बृहत्तरां व्यधात् ॥

Verse 33

दत्त्वा वृत्तिं च संहृष्टो ब्राह्मणेभ्यो निवेद्य च । जगाम स्वाश्रमं भूयो विप्रानामंत्र्य तांस्ततः

वृत्तिं दत्त्वा स संहृष्टो ब्राह्मणेभ्यो निवेद्य च । विप्रान् आमन्त्र्य तान् भूयो जगाम स्वाश्रमं पुनः ॥