Adhyaya 54

Verse 1

। सूत उवाच । चर्ममुंडा तथा देवी तस्मिन्स्थाने व्यवस्थिता । नलेन स्थापिता पूर्वं स्वयमेव महात्मना

सूत उवाच—तस्मिन्नेव स्थाने देवी चर्ममुण्डा व्यवस्थिताऽस्ति; पूर्वं महात्मना नलेन स्वयमेव स्थापिता।

Verse 2

अभ्यर्चयति तां भक्त्या यो महानवमी दिने । स कामान्वांछितांल्लब्ध्वा पदं प्राप्नोति शाश्वतम्

यो महानवमीदिने तां देवीं भक्त्या अभ्यर्चयति, स वाञ्छितान् कामान् लब्ध्वा शाश्वतं पदं प्राप्नोति।

Verse 3

वीरसेनसुतः पूर्वं नलोनाम महीपतिः । आसीत्सर्वगुणोपेतः सर्व शत्रुक्षयावहः

पूर्वं वीरसेनसुतो नलोनाम महीपतिरासीৎ; स सर्वगुणोपेतः सर्वशत्रुक्षयावहश्च।

Verse 4

भार्या तस्याभवत्साध्वी प्राणेभ्योपि गरीयसी । दमयंतीति विख्याता विदर्भाधिपतेः सुता

तस्य भार्या साध्वी प्राणेभ्योऽपि गरीयसी आसीत्; सा दमयन्तीति विख्याता विदर्भाधिपतेः सुता।

Verse 5

अथासौ कलिनाविष्टो द्यूतं चक्रे महीपतिः । पुष्करेण समं विप्रा दायादेन दिवानिशम्

अथ स महीपतिः कलिनाविष्टो द्यूतं चक्रे; हे विप्राः, पुष्करेण समं दायादेन दिवानिशम्।

Verse 6

ततः स व्यसनासक्तो वार्यमाणोऽपि सज्जनैः । हारयामास सप्तांगं राज्यं मुक्त्वा च तां प्रियाम्

ततः स व्यसनासक्तः सज्जनैर्वार्यमाणोऽपि सप्ताङ्गं राज्यं हारयामास, तां प्रियामपि मुक्तवान्।

Verse 7

अथ तां स समादाय प्रविष्टो गहनं वनम् । निर्जलं लज्जयाविष्टो दुःखव्याकुलितेंद्रियः

अथ स तां समादाय गहनं निर्जलं वनं प्रविष्टः। लज्जयाविष्टो दुःखव्याकुलितेन्द्रियश्चाभवत्॥

Verse 8

ततः स चिंतयामास यद्येषा भीममंदिरे । याति तन्मुच्यते कष्टाद्वनवाससमुद्भवात्

ततः स चिन्तयामास—यदि एषा भीममन्दिरे याति, तर्हि वनवाससमुद्भवात् कष्टात् मुच्यते॥

Verse 9

न मया तत्र गंतव्यं कथंचिदपि मानिना । तस्मादेनां परित्यज्य रात्रौ गच्छामि दूरतः

न मया तत्र गन्तव्यं कथञ्चिदपि मानिना। तस्मादेनां परित्यज्य रात्रौ गच्छामि दूरतः॥

Verse 10

येन त्यक्ता मया साध्वी कुण्डिनं याति तत्पुरम् । स एवं निश्चयं कृत्वा सुखसुप्तां विहाय ताम् । प्रजगाम वनं घोरं वन्यश्वापदसंकुलम्

येन त्यक्ता मया साध्वी कुण्डिनं याति तत्पुरम्। स एवं निश्चयं कृत्वा सुखसुप्तां विहाय ताम्॥ प्रजगाम वनं घोरं वन्यश्वापदसङ्कुलम्॥

Verse 11

प्रत्यूषे चापि सोत्थाय यावत्पश्यति भाभिनी । तावत्पश्यतिशून्यं स्वं पार्श्वं यत्र नलः स्थितः

प्रत्यूषे सा चोत्थाय यावत् पश्यति भामिनी। तावत् पश्यति शून्यं स्वं पार्श्वं यत्र नलः स्थितः॥

Verse 12

ततो विलप्य दुःखार्ता करुणं तत्र कानने । जगाम मार्गमाश्रित्थ पितुर्हर्म्यं शनैःशनैः

ततः सा दुःखार्ता करुणं विलप्य तस्मिन् कानने, मार्गमाश्रित्य शनैः शनैः पितुर्हर्म्यं जगाम।

Verse 13

नलोऽपि च वने तस्मिन्भ्रममाणो महीपतिः । एकाकी वृक्षकुंजानि सेवयामास सर्वदा

नलोऽपि तस्मिन् वने भ्रमन् महीपतिः, एकाकी वृक्षकुञ्जानि सेवयामास सर्वदा।

Verse 14

ततस्तद्वनमुत्सृज्य जगामान्यन्महावनम् । नानावृक्षगणैर्युक्तं बहुश्वापदसंकुलम्

ततः स तद्वनमुत्सृज्य अन्यन्महावनं जगाम, नानावृक्षगणैर्युक्तं बहुश्वापदसंकुलम्।

Verse 15

एवं स पृथिवीपालो भ्रममाणोवनाद्वनम् । हाटकेश्वरजं क्षेत्रमाससाद ततः परम्

एवं स पृथिवीपालो वनाद्वनं भ्रमन्, ततः परं हाटकेश्वरजं क्षेत्रम् आससाद।

Verse 16

एतस्मिन्नंतरे प्राप्तं तन्महानवमीदिनम् । विशेषाद्यत्र भूपालाः पूजयन्ति सुरेश्वरीम्

एतस्मिन्नन्तरे तन्महानवमीदिनं प्राप्तम्, यत्र विशेषाद् भूपालाः सुरेश्वरीं पूजयन्ति।

Verse 17

ततः स मृन्मयीं कृत्वा चर्ममुण्डधरां नृपः । विभवाभावतः पश्चात्फलमूलैरतर्पयत्

ततः स नृपः मृन्मयीं देवीं चर्ममुण्डधरां कृत्वा, विभवाभावात् पश्चात् फलमूलैः ताम् अतर्पयत्।

Verse 18

ततस्तस्याः स्तुतिं कृत्वा पुरः स्थित्वा कृतांजलिः । श्रद्धया परया युक्तो निषधाधिपतिः स्वयम्

ततः स निषधाधिपतिः परया श्रद्धया युक्तः कृताञ्जलिः पुरः स्थित्वा तस्याः स्तुतिं कृत्वा।

Verse 19

जय सर्वगते देवि चर्ममुण्डधरे वरे । जय दैत्यकुलोच्छेददक्षे दक्षात्मजे शुभे

जय सर्वगते देवि, चर्ममुण्डधरे वरे। जय दैत्यकुलोच्छेददक्षे, दक्षात्मजे शुभे॥

Verse 20

कालरात्रि जयाचिन्त्ये नवम्यष्टमिवल्लभे । त्रिनेत्रे त्र्यंबकाभीष्टे जय देवि सुरार्चिते

कालरात्रि जयाचिन्त्ये, नवम्यष्टमिवल्लभे। त्रिनेत्रे त्र्यम्बकाभीष्टे, जय देवि सुरार्चिते॥

Verse 21

भीमरूपे सुरूपे च महाविद्ये महाबले । महोदये महाकाये जयदेवि महाव्रते

भीमरूपे सुरूपे च, महाविद्ये महाबले। महोदये महाकाये, जय देवि महाव्रते॥

Verse 22

नित्यरूपे जगद्धात्रि सुरामांसवसाप्रिये । विकरालि महाकालि जय प्रेतजनानुगे

जय त्वां नित्यरूपे जगद्धात्रि, सुरामांसवसाप्रिये। विकरालि महाकालि, जय प्रेतजनानुगे॥

Verse 23

शवयानरते रम्ये भुजंगाभरणान्विते । पाशहस्ते महाहस्ते रुधिरौघकृतास्पदे

शवयानरते रम्ये भुजङ्गाभरणान्विते। पाशहस्ते महाहस्ते रुधिरौघकृतास्पदे॥

Verse 24

फेत्कारा रवशोभिष्ठे गीतवाद्यविराजिते । जयानाद्ये जय ध्येये भर्गदेहार्धसंश्रये

फेत्कारारवशोभिष्ठे गीतवाद्यविराजिते। जयानाद्ये जय ध्येये भर्गदेहार्धसंश्रये॥

Verse 25

त्वं रतिस्त्वं धृतिस्तुष्टिस्त्वं गौरी त्वं सुरेश्वरी । त्वं लक्ष्मीस्त्वं च सावित्री गायत्री त्वमसंशयम्

त्वं रतिस्त्वं धृतिस्तुष्टिस्त्वं गौरी त्वं सुरेश्वरी। त्वं लक्ष्मीस्त्वं च सावित्री गायत्री त्वमसंशयम्॥

Verse 26

यत्किंचित्त्रिषु लोकेषु स्त्रीरूपं देवि दृश्यते । तत्सर्वं त्वन्मयं नात्र विकल्पोऽस्ति मम क्वचित्

यत्किञ्चित्त्रिषु लोकेषु स्त्रीरूपं देवि दृश्यते। तत्सर्वं त्वन्मयं नात्र विकल्पोऽस्ति मम क्वचित्॥

Verse 27

येन सत्येन तेन त्वमत्रावासं द्रुतं कुरु । सान्निध्यं भक्तितस्तुष्टा सुरासुरनमस्कृते

येन सत्येन तेन त्वमत्र शीघ्रमावासं कुरु। भक्त्या तुष्टा सान्निध्यं देहि, सुरासुरनमस्कृते॥

Verse 28

सूत उवाच । एवं स्तुता च सा देवी नलेन पृथिवीभुजा । प्रोवाच दर्शनं गत्वा तं नृपं भक्तवत्सला

सूत उवाच। एवं स्तुता सा देवी नलेन पृथिवीभुजा। दर्शनं दत्त्वा तं नृपं भक्तवत्सला प्रोवाच॥

Verse 29

श्रीदेव्युवाच । परितुष्टाऽस्मि ते वत्स स्तोत्रेणानेन सांप्रतम् । तस्माद्गृहाण मत्तस्त्वं वरं मनसि संस्थितम्

श्रीदेव्युवाच। परितुष्टास्मि ते वत्स स्तोत्रेणानेन सांप्रतम्। तस्माद्गृहाण मत्तस्त्वं वरं मनसि संस्थितम्॥

Verse 30

नल उवाच । दमयन्तीति मे भार्या प्राणेभ्योऽपि गरीयसी । सा मया निर्जने मुक्ता । वने व्यालगणान्विते

नल उवाच। दमयन्तीति मे भार्या प्राणेभ्योऽपि गरीयसी। सा मया निर्जने मुक्ता वने व्यालगणान्विते॥

Verse 31

अखण्डशीलां निर्दोषां यथाहं त्वत्प्रसादतः । लभे भूयोऽपि तां देवि तथात्र कुरु सत्वरम्

अखण्डशीलां निर्दोषां यथाहं त्वत्प्रसादतः। लभे भूयोऽपि तां देवि तथात्र कुरु सत्वरम्॥

Verse 32

स्तोत्रेणानेन यो देवि स्तुतिं कुर्यात्पुरस्तव । तत्रैव दिवसे तस्मै त्वया देयं मनोगतम्

हे देवि, अनेन स्तोत्रेण यः पुरस्तव स्तुतिं कुर्यात्, तस्मै तत्रैव दिवसे त्वया मनोगतं देयम्।

Verse 33

सूत उवाच । सा तथेति प्रतिज्ञाय जगामादर्शनं ततः । सोऽपि पार्थिवशार्दूलो लेभे सर्वं तयोदितम्

सूत उवाच—सा ‘तथेति’ प्रतिज्ञाय ततः परम् अदर्शनं जगाम; सोऽपि पार्थिवशार्दूलः तयोदितं सर्वं लेभे।

Verse 54

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये नलनिर्मितचर्ममुण्डामाहात्म्यवर्णनंनाम चतुष्पञ्चाशत्तमोऽध्यायः

इति श्रीस्कन्दमहापुराणे एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये नलनिर्मितचर्ममुण्डामाहात्म्यवर्णनं नाम चतुष्पञ्चाशत्तमोऽध्यायः समाप्तः।