Adhyaya 5

Verse 1

। सूत उवाच । तच्छ्रुत्वा ब्रह्मणो वाक्यं विश्वामित्रो रुषान्वितः । पितामहमुवाचेदं पश्य मे तपसो बलम्

सूत उवाच—तद् ब्रह्मणो वाक्यं श्रुत्वा विश्वामित्रो रुषान्वितः। पितामहमिदं प्राह—पश्य मे तपसो बलम्॥

Verse 2

याजयित्वा त्रिशंकुं तं विधिवद्दक्षिणावता । यज्ञेनात्रा नयिष्यामि पश्यतस्ते पितामह

त्रिशङ्कुं तं विधिवद् याजयित्वा दक्षिणावता। यज्ञेनात्र नयिष्यामि स्वर्गं पश्यतस्ते पितामह॥

Verse 3

एवमुक्त्वा द्रुतं गत्वा विश्वामित्रो धरातलम् । चकार याजने यत्नं त्रिशंकोः सुमहात्मनः

एवमुक्त्वा द्रुतं गत्वा विश्वामित्रो धरातलम्। त्रिशङ्कोः सुमहात्मनः याजने यत्नमकरोत्॥

Verse 4

ददौ दीक्षां समाहूय ब्राह्मणान्वेदपारगान् । यत्रकर्मोचिते काले तस्मिन्नेव वने शुभे

स वेदपारगान् ब्राह्मणान् समाहूय, कर्मोचिते काले तस्मिन्नेव शुभे वने दीक्षां ददौ।

Verse 5

बभूव स स्वयं धीमानध्वर्युर्यज्ञकर्मणि । तस्मिन्होता च शांडिल्यो ब्रह्मा गौतम एव च

स स्वयं धीमान् यज्ञकर्मणि अध्वर्युरभवत्; तस्मिन्यज्ञे शाण्डिल्यः होता, गौतम एव च ब्रह्मा अभवत्।

Verse 6

आग्नीध्रश्च्यवनो नाम मैत्रावरुणः कार्मिकः । उद्गाता याज्ञवल्क्यश्च प्रतिहर्ता च जैमिनिः

आग्नीध्रः च्यवनो नाम, मैत्रावरुणः कार्मिकः; उद्गाता याज्ञवल्क्यः, प्रतिहर्ता च जैमिनिः अभवत्।

Verse 7

प्रस्तोता शंकुवर्णश्च तथोन्नेता च गालवः । पुलस्त्यो ब्राह्मणाच्छंसी होता गर्गो मुनीश्वरः

प्रस्तोता शंकुवर्णः, उन्नेता च गालवः; पुलस्त्यः ब्राह्मणाच्छंसी, होता गर्गो मुनीश्वरः अभवत्।

Verse 8

नेष्टा चैव तथात्रिस्तु अच्छावाको भृगुः स्वयम् । तान्सर्वानृत्विजश्चक्रे त्रिशंकुः श्रद्धयान्वितः

नेष्टा अत्रिः, अच्छावाको भृगुः स्वयम्; त्रिशंकुः श्रद्धयान्वितः तान् सर्वान् ऋत्विजः अकरोत्।

Verse 9

वासोभिर्मुकुटैश्चैव केयूरैः समलंकृतान् । कृत्वा केशपरित्यागं दधत्कृष्णाजिनं तथा

वासोभिर्मुकुटैश्चैव केयूरैश्च समलङ्कृतान् । केशपरित्यागं कृत्वा दधत्कृष्णाजिनं तथा ॥

Verse 10

ऐणशृङ्गसमायुक्तः पयोव्रतपरायणः । दीर्घसत्राय तान्सर्वान्योजयामास वै ततः

ऐणशृङ्गसमायुक्तः पयोव्रतपरायणः । दीर्घसत्राय तान्सर्वान्योजयामास वै ततः ॥

Verse 11

एवं तस्मिन्प्रवृत्ते च दीर्घसत्रे यथोचिते । आजग्मुर्ब्राह्मणा दिव्या वेदवेदांगपारगाः

एवं तस्मिन्प्रवृत्ते च दीर्घसत्रे यथोचिते । आजग्मुर्ब्राह्मणा दिव्या वेदवेदाङ्गपारगाः ॥

Verse 12

तथान्ये तार्किकाश्चैव गृहस्थाः कौतुकान्विताः । दीनांधकृपणाश्चैव ये चान्ये नटनर्तकाः

तथान्ये तार्किकाश्चैव गृहस्थाः कौतुकान्विताः । दीनान्धकृपणाश्चैव ये चान्ये नटनर्तकाः ॥

Verse 13

दीयतां दीयतामाशु एतेषामेतदेव हि । भुज्यतांभुज्यतां लोकाः प्रसादः क्रियतामिति

दीयतां दीयतामाशु एतेषामेतदेव हि । भुज्यतां भुज्यतां लोकाः प्रसादः क्रियतामिति ॥

Verse 14

इत्येष निनदस्तत्र श्रूयते सततं महान् । यज्ञवाटे सदा तस्मिन्नान्यश्चैव कदाचन

इत्येष महान् निनदस्तत्र यज्ञवाटे सततं श्रूयते; तस्मिन्नेव कदाचनान्यः शब्दो न श्रूयते।

Verse 15

तत्र सस्यमयाः शैला दृश्यंते परिकल्पिताः । सुवर्णस्य च रूप्यस्य रत्नानां च विशेषतः

तत्र सस्यमयाः शैला इव परिकल्पिताः दृश्यन्ते; सुवर्णरूप्यराशयश्च रत्नानां च विशेषतः।

Verse 16

दानार्थं ब्राह्मणेंद्राणामसंख्याश्चापि धेनवः । तथैव वाजिनो दांता मदोन्मत्ता महागजाः

दानार्थं ब्राह्मणेन्द्राणामसंख्याः धेनवोऽभवन्; तथैव दान्ता वाजिनो मदोन्मत्ता महागजाश्च।

Verse 17

समंतात्कल्पितास्तत्र दृश्यंते पर्वतोपमाः । वर्तमाने महायज्ञे तस्मिन्नेव सुविस्तरे

समन्तात् तत्र पर्वतोपमा कल्पिताः संरचनाः दृश्यन्ते; तस्मिन् सुविस्तरे महायज्ञे वर्तमाने।

Verse 18

आहूता यज्ञभागाय नाभिगच्छंति देवताः । केवलं वह्निवक्त्रेण तस्य गृह्णंति तद्धविः

आहूताः सन्तो यज्ञभागाय देवता नाभिगच्छन्ति; केवलं वह्निवक्त्रेण तद्धविर्गृह्णन्ति।

Verse 19

एवं द्वादशवर्षाणि यजतस्तस्य भूपतेः । व्यतीतानि न संप्राप्तमभीष्टं मनसः फलम्

एवं द्वादशवर्षाणि यजमानस्य तस्य भूपतेः । व्यतीतेषु तु कालेषु न प्राप्तमभीष्टं मनोगतम् फलम् ॥

Verse 20

ततश्चावभृथस्नानं कृत्वा सत्रसमाप्तिजम् । ऋत्विजस्तर्पयित्वा तान्दक्षिणाभिर्यथार्हतः

ततः सत्रसमाप्तिजमवभृथस्नानं समाचरन् । ऋत्विजस्तर्पयामास दक्षिणाभिर्यथार्हतः ॥

Verse 21

विससर्ज समस्तांश्च तथान्यानपि संगतान् । संबंधिनो वयस्यांश्च त्रिशंकुर्मुनिसत्तमाः

विससर्ज समस्तांश्च तथान्यानपि संगतान् । संबंधिनो वयस्यांश्च त्रिशङ्कुर्मुनिसत्तम ॥

Verse 22

ततः प्रोवाच विनतो विश्वामित्रं मुनीश्वरम् । स भूपो व्रीडया युक्तः प्रणिपातपुरः सरम्

ततः प्रणिपातपूर्वं विनतः स भूपतिः । विश्वामित्रं मुनीश्वरं प्रोवाच व्रीडयान्वितः ॥

Verse 23

त्वत्प्रसादान्मया प्राप्तं दीर्घसत्रसमुद्भवम् । परिपूर्णफलं ब्रह्मन्दुर्लभं सर्वमानवैः

त्वत्प्रसादान्मया प्राप्तं दीर्घसत्रसमुद्भवम् । परिपूर्णफलं ब्रह्मन् दुर्लभं सर्वमानवैः ॥

Verse 24

तथा जातिः पुनर्लब्धा भूयो नष्टापि सन्मुने । त्वत्प्रसादेन विप्रर्षे चंडालत्वं प्रणाशितम्

तथा मे जातिः पुनर्लब्धा भूयो नष्टापि सन्मुने। त्वत्प्रसादेन विप्रर्षे चाण्डालत्वं विनाशितम्॥

Verse 25

परं मे दुःखमेवैकं हृदि शल्यमिवार्पितम् । अनेनैव शरीरेण यन्न प्राप्तं त्रिविष्टपम्

परं मे दुःखमेवैकं हृदि शल्यमिवार्पितम्। अनेनैव शरीरेण यन्न प्राप्तं त्रिविष्टपम्॥

Verse 26

उपहासं करिष्यंति वसिष्ठस्य सुता मुने । अद्य व्यर्थ श्रमं श्रुत्वा मामप्राप्तं त्रिविष्टपम्

उपहासं करिष्यन्ति वसिष्ठस्य सुता मुने। अद्य व्यर्थश्रमं श्रुत्वा मामप्राप्तं त्रिविष्टपम्॥

Verse 27

तथा तद्वचनं सत्यं वसिष्ठस्य व्यवस्थितम् । यत्तेनोक्तं न यज्ञेन सदेहैर्गम्यते दिवि

तथा तद्वचनं सत्यं वसिष्ठस्य व्यवस्थितम्। यत्तेनोक्तं न यज्ञेन सदेहैर्गम्यते दिवि॥

Verse 28

सोऽहं तपः करिष्यामि सांप्रतं वनमाश्रितः । न करिष्यामि भूयोऽपि राज्यं पुत्रनिवेदितम्

सोऽहं तपः करिष्यामि सांप्रतं वनमाश्रितः। न करिष्यामि भूयोऽपि राज्यं पुत्रनिवेदितम्॥