Adhyaya 49

Verse 1

। सूत उवाच । तत्रैवास्ति महापुण्यो ह्रदतीरे व्यवस्थितः । कलशेश्वर इत्याख्यः सर्वपापप्रणाशनः

सूत उवाच—तत्रैव ह्रदतीरे महापुण्यः कलशेश्वर इति विख्यातः शिवालयः स्थितः, यः सर्वपापप्रणाशनः।

Verse 2

दृष्ट्वा प्रमुच्यते पापान्मनुष्यः कलशेश्वरम्

कलशेश्वरं दृष्ट्वा मनुष्यः पापेभ्यः प्रमुच्यते।

Verse 3

पुरासीत्कलशोनाम यदुवंशसमुद्भवः । यज्वा दानपतिर्दक्षः सर्वलोकहिते रतः

पुरा यदुवंशसमुद्भवः कलश इति नाम नृपः आसीत्; स यज्वा दानपतिः दक्षः सर्वलोकहिते रतः।

Verse 4

कस्यचित्त्वथ कालस्य दुर्वासा मुनि सत्तमः । चातुर्मास्यव्रतं कृत्वा तद्गृहं समुपस्थितः

अथ कस्यचित् काले मुनिसत्तमो दुर्वासा चातुर्मास्यव्रतं कृत्वा तस्य गृहं समुपस्थितः।

Verse 5

अथोत्थाय नृपस्तूर्णं सम्मुखः प्रययौ मुदा । स्वागतं स्वागतं तेस्तु ब्रुवाण इति सादरम्

अथ नृपः तूर्णम् उत्थाय मुदा सम्मुखं प्रययौ, सादरं ‘स्वागतं स्वागतं तेऽस्तु’ इति ब्रुवाणः।

Verse 6

ततः प्रणम्य तं भक्त्या प्रक्षाल्य चरणौ स्वयम् । दत्त्वार्घमिति होवाच हर्षबाष्पाकुलेक्षणः

ततः स भक्त्या तं प्रणम्य स्वयमेव तस्य मुनेश्चरणौ प्रक्षाल्य अर्घ्यं दत्त्वा हर्षबाष्पाकुलेक्षणः सन् इति होवाच।

Verse 7

इदं राज्यममी पुत्रा इमा नार्य इदं धनम् । ब्रूहि सर्वं मुने त्वं च तव कार्यं ददाम्यहम्

इदं मे राज्यम्, अमी पुत्राः, इमा नार्यः, इदं धनम्; ब्रूहि सर्वं मुने, तव यत्कार्यं तत्सर्वं अहं ददामि।

Verse 8

दुर्वासा उवाच । युक्तमेतन्महाराज वक्तुं ते कार्यमीदृशम् । गृहागताय विप्राय व्रतिनेऽस्मद्विधाय च

दुर्वासा उवाच—युक्तमेतन्महाराज, ते कार्यमीदृशं वक्तुम्; गृहागताय विप्राय व्रतिने च अस्मद्विधाय च।

Verse 9

न मे किञ्चिद्धनैः कार्यं न राज्येन नृपोत्तम । चातुर्मास्यव्रतोऽतोऽहं पारणं कर्तृमुत्सहे

न मे किञ्चिद्धनैः कार्यं न राज्येन नृपोत्तम; चातुर्मास्यव्रतोऽहं, अतः पारणं कर्तुमुत्सहे।

Verse 10

तस्माद्यत्किञ्चिदन्नं ते सिद्धमस्ति गृहे नृप । तद्देहि भोजनार्थं मे बुभुक्षातीव वर्धते

तस्माद्यत्किञ्चिदन्नं ते सिद्धमस्ति गृहे नृप, तद्देहि भोजनार्थं मे; बुभुक्षा मेऽतीव वर्धते।

Verse 11

सूत उवाच । ततः स पृथिवीपालो यथासिद्धं सुसंस्कृम् । अन्नं भोज्यकृते तस्मै प्रददौ स्वयमेव हि

सूत उवाच—ततः स पृथिवीपालः यथासिद्धं सुसंस्कृतम् अन्नं भोज्यकृते तस्मै स्वयमेव प्रददौ हि।

Verse 12

व्यञ्जनानि विचित्राणि पक्वान्नानि बहूनि च । पेयं चोष्यं च खाद्यं च लेह्यमन्नमनेकधा । तथा मांसं विचित्रं च लवणाद्यैः सुसंस्कृतम्

व्यञ्जनानि विचित्राणि पक्वान्नानि बहूनि च। पेयं चोष्यं च खाद्यं च लेह्यमन्नमनेकधा। तथा मांसं विचित्रं च लवणाद्यैः सुसंस्कृतम्॥

Verse 13

अथासौ बुभुजे विप्रः क्षुत्क्षामस्त्वरयान्वितः । अविन्दन्न रसास्वादं बृहद्ग्रासैर्मुदान्वितः

अथासौ बुभुजे विप्रः क्षुत्क्षामस्त्वरयान्वितः। अविन्दन्न रसास्वादं बृहद्ग्रासैर्मुदान्वितः॥

Verse 14

अथ तृप्तेन मांसस्य ज्ञातस्तेन रसो द्विजाः । ततः कोपपरीतात्मा तं शशाप मुनीश्वरः

अथ तृप्तेन मांसस्य ज्ञातस्तेन रसो द्विजाः। ततः कोपपरीतात्मा तं शशाप मुनीश्वरः॥

Verse 15

यस्मान्मांसं त्वया दत्त्वा व्रतभंगः कृतो मम । तस्मात्त्वमामिषाहारो रौद्रो व्याघ्रो भविष्यसि

यस्मान्मांसं त्वया दत्त्वा व्रतभंगः कृतो मम। तस्मात्त्वमामिषाहारो रौद्रो व्याघ्रो भविष्यसि॥

Verse 16

ततः स भूपतिर्भीतः प्रणम्य च मुनीश्वरम् । प्रोवाच दीनवदनो वेपमानः सुदुःखितः

ततः स भूपतिर्भीतः प्रणम्य मुनीश्वरम् । दीनवदनो वेपमानः सुदुःखितः प्रोवाच ॥

Verse 17

तव क्षुत्क्षामकण्ठस्य मया भक्तिः कृता मुने । यथासिद्धेन भोज्येन तत्कस्माच्छप्तुमुद्यतः

क्षुत्क्षामकण्ठं दृष्ट्वा ते मया भक्त्या मुने कृतम् । यथासिद्धेन भोज्येन तत्कस्माच्छप्तुमुद्यतः ॥

Verse 18

तस्मात्कुरु प्रसादं मे भक्तस्य विनतस्य च । शापस्यानुग्रहेणैव शीघ्रं ब्राह्मणसत्तम

तस्मात्कुरु प्रसादं मे भक्तस्य विनतस्य च । शापस्यानुग्रहेणैव शीघ्रं ब्राह्मणसत्तम ॥

Verse 19

दुर्वासा उवाच । मुक्त्वा श्राद्धं तथा यज्ञं न मांसं भक्षयेद्द्विजः । विशेषेण व्रतस्यांते चातुर्मास्योद्भवस्य च

दुर्वासा उवाच । मुक्त्वा श्राद्धं तथा यज्ञं न मांसं भक्षयेद्द्विजः । विशेषेण व्रतस्यांते चातुर्मास्योद्भवस्य च ॥

Verse 20

उपवासपरो भूत्वा मांसमश्नाति यो द्विजः । वृथामांसाद्वृथा तस्य तद्व्रतं जायते ध्रुवम्

उपवासपरो भूत्वा मांसमश्नाति यो द्विजः । वृथामांसाद्वृथा तस्य तद्व्रतं जायते ध्रुवम् ॥

Verse 21

तस्माद्व्रतं प्रणष्टं मे चातुर्मास्यसमुद्भवम् । तेन शप्तोऽसि राजेंद्र मया कोपेन सांप्रतम्

तस्माच्चातुर्मास्यसमुद्भवं मे व्रतं प्रणष्टम्। तेनाहं कोपेन राजेन्द्र त्वां सम्प्रति शप्तवान्॥

Verse 22

राजोवाच । तथापि कुरु मे विप्र शापस्यांतं यथेप्सितम् । भक्तियुक्तस्य दीनस्य निर्दोषस्य विशेषतः

राजोवाच— तथापि मे विप्र शापस्यान्तं यथेप्सितम्। कुरु भक्तियुतस्य दीनस्य निर्दोषस्य विशेषतः॥

Verse 23

दुर्वासा उवाच । यदा ते नंदिनी धेनुर्लिंगं बाणार्चितं पुरा । दर्शयिष्यति ते मुक्तिस्तदा तूर्णं भविष्यति

दुर्वासा उवाच— यदा ते नन्दिनी धेनुर्लिङ्गं बाणार्चितं पुरा। दर्शयिष्यति ते मुक्तिस्तदा तूर्णं भविष्यति॥

Verse 24

एवमुक्त्वा स विप्रेन्द्रो जगाम निजमाश्रमम् । बभूव सोऽपि भूपालो व्याघ्रो रौद्रतमाकृतिः

एवमुक्त्वा स विप्रेन्द्रो जगाम निजमाश्रमम्। बभूव सोऽपि भूपालो व्याघ्रो रौद्रतमाकृतिः॥

Verse 25

नष्टस्मृतिस्ततस्तूर्णं दृष्ट्वा जंतून्पुरःस्थितान् । जघानोच्चाटितोन्यैश्च प्रविवेश महावनम्

नष्टस्मृतिस्ततः तूर्णं दृष्ट्वा जन्तून् पुरःस्थितान्। जघान, उच्चाटितोऽन्यैश्च प्रविवेश महावनम्॥

Verse 26

अथ ते मंत्रिणस्तस्य शापस्यातं महीपतेः । वांछतस्तस्य तद्राज्यं चक्रुरेव सुरक्षितम्

अथ तस्य महीपतेः शापस्य शमनं कामयमानाः मन्त्रिणः तद्राज्यं सम्यक् सुरक्षितमेव चक्रुः।

Verse 49

इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे श्रीहाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये कलशेश्वराख्याने कलशनृपतेर्दुर्वाससः शापेन व्याघ्रत्वप्राप्तिवर्णनंनामैकोनपञ्चाशत्तमोऽध्यायः

इति श्रीस्कान्दमहापुराणे एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे श्रीहाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये कलशेश्वराख्याने दुर्वाससः शापेन कलशनृपतेर्व्याघ्रत्वप्राप्तिवर्णनं नामैकोनपञ्चाशत्तमोऽध्यायः समाप्तः।