Adhyaya 4
Nagara KhandaTirtha MahatmyaAdhyaya 4

Adhyaya 4

सूत उवाच—वसिष्ठपुत्रैः शप्तः त्रिशङ्कुः चाण्डालभावं प्राप्तः, विश्वामित्रमेव शरणं कर्तुम् अचिन्तयत्। स कुरुक्षेत्रं गत्वा नदीतीरे विश्वामित्राश्रमं ददर्श; शिष्यैः देहचिह्नैः परिभ्रान्तैः स तिरस्कृतः, ततः स्वपरिचयं दत्त्वा स्ववृत्तान्तं न्यवेदयत्—देहेन स्वर्गारोहणार्थं यज्ञयाचनां गुरुभिः निरस्तां, परित्यागं च, अनन्तरं शापं च। वसिष्ठवंशेन वैरस्थितः विश्वामित्रः तस्य शुद्ध्यर्थं तीर्थयात्रां प्रतिजज्ञे, येन स पुनरधिकारवान् भवेत्। कुरुक्षेत्र-सारस्वत-प्रभास-नैमिष-पुष्कर-वाराणसी-प्रयाग-केदार-श्रवणा-चित्रकूट-गोकर्ण-शालिग्रामादीनि बहूनि तीर्थानि परिभ्रम्यापि त्रिशङ्कोः शुद्धिर्नाभवत्, यावत् तेऽर्बुदं न प्राप्ताः। तत्र मार्कण्डेयेन अनर्तदेशे पातालसम्बद्धं जाह्नवीजलसमन्वितं हाटकेश्वरलिङ्गं दर्शितम्। पातालमार्गे प्रविश्य स स्नात्वा हाटकेश्वरदर्शनात् चाण्डालत्वात् विमुक्तः तेजस्वी चाभवत्। ततः विश्वामित्रः सम्यग्दक्षिणायुक्तं यज्ञं कर्तुं तं न्ययोजयत्, ब्रह्माणं च देहेन स्वर्गारोहणयज्ञस्वीकृत्यर्थं याचते स्म; ब्रह्मा तु सिद्धान्तं न्यगदत्—एकेनैव देहेन यज्ञबलात् स्वर्गो न लभ्यते, वैदिकविधिः शरीरत्यागनियमं च प्रतिपादयति।

Shlokas

Verse 1

। सूत उवाच । त्रिशंकुरिति संचिन्त्य विश्वामित्रं महामुनिम् । मनसा सुचिरं कालं ततश्चक्रे विनिश्चयम्

सूत उवाच । त्रिशङ्कुमिति सञ्चिन्त्य विश्वामित्रं महामुनिम् । मनसा सुचिरं कालं ततश्चक्रे विनिश्चयम् ॥

Verse 2

विश्वामित्रं परित्यज्य नान्योस्ति भुवनत्रये । यः कुर्यान्मे परित्राणं दुःखादस्मात्सुदारुणात्

विश्वामित्रं परित्यज्य नान्योऽस्ति भुवनत्रये । यः कुर्यान्मे परित्राणं दुःखादस्मात्सुदारुणात् ॥

Verse 3

कुरुक्षेत्रं समुद्दिश्य प्रतस्थे स ततः परम् । सुश्रांतः क्षुत्पिपासार्तो मार्गपृच्छापरायणः

कुरुक्षेत्रं समुद्दिश्य प्रतस्थे स ततः परम् । सुश्रान्तः क्षुत्पिपासार्तो मार्गपृच्छापरायणः ॥

Verse 4

ततः कालेन संप्राप्य कुरुक्षेत्रं स पार्थिवः । यत्नेनान्वेषयामास विश्वामित्राश्रमं ततः

ततः कालेन संप्राप्य कुरुक्षेत्रं स पार्थिवः । यत्नेनान्वेषयामास विश्वामित्राश्रमं ततः ॥

Verse 5

एवं चान्वेषमाणेन तेन भूमिभृता तदा । सुदूरादेव संदृष्टं नीलद्रुमकदम्बकम्

एवं चान्वेषमाणेन तेन भूमिभृता तदा सुदूरादेव संदृष्टं नीलद्रुमकदम्बकम्।

Verse 6

उपरिष्टाद्बकैर्हंसैर्भ्रममाणैः समंततः । आटिभिर्मद्गुभिश्चैव समन्ताज्जलपक्षिभिः

उपरिष्टाद्बकैर्हंसैर्भ्रममाणैः समन्ततः आटिभिर्मद्गुभिश्चैव समन्ताज्जलपक्षिभिः।

Verse 7

स मत्वा सलिलं तत्र पिपासार्तो महीपतिः । प्रतस्थे सत्वरो हृष्टो जलवातहृतक्लमः

स मत्वा सलिलं तत्र पिपासार्तो महीपतिः प्रतस्थे सत्वरो हृष्टो जलवातहृतक्लमः।

Verse 8

अथापश्यन्मनोहारि सौम्यसत्त्वनिषेवितम् । आश्रमं नदितीरस्थं मनःशोकविनाशनम्

अथापश्यन्मनोहारि सौम्यसत्त्वनिषेवितम् आश्रमं नदितीरस्थं मनःशोकविनाशनम्।

Verse 9

पुष्पितैः फलितैर्वृक्षैः समंतात्परिवारितम् । विविधैर्मधुरारावैर्नादितं विहगोत्तमैः

पुष्पितैः फलितैर्वृक्षैः समन्तात्परिवारितं विविधैर्मधुरारावैर्नादितं विहगोत्तमैः।

Verse 10

क्रीडंति नकुलाः सर्पैरूलूका यत्र वायसैः । मूषकैर्वृषदंशाश्च द्वीपिनो विविधैर्मृगैः

तत्र नकुलाः सर्पैः सह क्रीडन्ति, उलूकाः वायसैः सह; मूषकैः वृषदंशनामभिः प्राणिभिः सह, द्वीपिनोऽपि विविधैर्मृगैः सह—तस्मिन् पुण्यप्रदेशे वैराणि प्रशाम्यन्ति।

Verse 11

अथापश्यन्नदीतीरे स तपस्विगणावृतम् । स्वाध्यायनिरतं दांतं विश्वामित्रं तपोनिधिनम्

अथ स नदीतीरे तपस्विगणावृतं, स्वाध्यायनिरतं दान्तं, तपोनिधिं विश्वामित्रं ददर्श।

Verse 12

तेजसा तपसातीव दीप्यमानमिवानलम् । चीरवल्कलसंवीतं शालवृक्षं समाश्रितम्

स तीव्रतपस्तेजसा अनल इव दीप्यमानः, चीरवल्कलसंवीतः, शालवृक्षं समाश्रित्य उपविष्ट आसीत्।

Verse 13

अथ गत्वा स राजेन्द्रो दूरस्थोऽपि प्रणम्य तम् । अष्टांगेन प्रणामेन स्वनाम परिकीर्तयन्

अथ स राजेन्द्रो गत्वा, दूरस्थोऽपि तम् प्रणम्य, अष्टाङ्गप्रणामेन स्वनाम परिकीर्तयन् ननाम।

Verse 14

तथान्यानपि तच्छिष्यान्कृताञ्जलिपुटः स्थितः । यथाक्रमं यथाज्येष्ठं श्रद्धया परया युतः

तथैव तच्छिष्यान् अन्यानपि कृताञ्जलिपुटः स्थितः; यथाक्रमं यथाज्येष्ठं परया श्रद्धया युतः प्रणनाम।

Verse 15

धूलिधूसरितांगं तं ते तु दृष्ट्वा महीपतिम् । चंडाल इति मन्वानाश्चिह्नैर्गात्रसमुद्भवैः

धूलिधूसरिताङ्गं तं महीपतिं दृष्ट्वा ते, गात्रसमुद्भवैश्चिह्नैर्मन्वानाः ‘चाण्डालः’ इति तमवगच्छन्।

Verse 16

भर्त्सयामासुरेवाथ वचनैः परुषाक्षरैः । धिक्छब्दैश्च तथैवान्ये याहियाहीति चासकृत्

अथ ते परुषाक्षरैर्वचनैरेव तं भर्त्सयामासुः; अन्ये च ‘धिक्’ इति शब्दान् क्षिपन्तः ‘याहि याहि’ इति चासकृदवदन्।

Verse 17

कस्त्वं पापेह संप्राप्तो मुनीनामाश्रमोत्तमे । वेदध्वनिसमाकीर्णे साधूनामपि दुर्लभे

‘कस्त्वं पाप, इह संप्राप्तो मुनीनामाश्रमोत्तमे, वेदध्वनिसमाकीर्णे, साधूनामपि दुर्लभे?’ इति तेऽब्रुवन्।

Verse 18

तस्माद्गच्छ द्रुतं यावन्न कश्चित्तापसस्तव । दत्त्वा शापं करोत्याशु प्राणानामपि संक्षयम्

‘तस्माद्गच्छ द्रुतं यावन्न कश्चित्तापसस्तव; शापं दत्त्वा स आशु प्राणानामपि संक्षयं करोति’ इति।

Verse 19

त्रिशंकुरुवाच । त्रिशंकुर्नाम भूपोऽहं सूर्यवंशसमुद्भवः । शप्तो वसिष्ठपुत्रैश्च चंडालत्वे नियोजितः

त्रिशङ्कुरुवाच— ‘त्रिशङ्कुर्नाम भूपोऽहं सूर्यवंशसमुद्भवः। वसिष्ठपुत्रैः शप्तश्च चाण्डालत्वे नियोजितः।’

Verse 20

सोऽहं शरणमापन्नः शापमुक्त्यै द्विजोत्तमाः । विश्वामित्रं जगन्मित्रं नान्या मेऽस्ति गतिः परा

सोऽहं शरणमापन्नः शापमुक्त्यै द्विजोत्तमाः। विश्वामित्रं जगन्मित्रं नान्या मेऽस्ति गतिः परा॥

Verse 21

विश्वामित्र उवाच । वसिष्ठस्य भवान्याज्यस्तत्पुत्राणां विशेषतः । तत्कस्मादीदृशे पापे तैस्त्वमद्य नियोजितः

विश्वामित्र उवाच। वसिष्ठस्य भवान्याज्यस्तत्पुत्राणां विशेषतः। तत्कस्मादीदृशे पापे तैस्त्वमद्य नियोजितः॥

Verse 22

कोऽपराधस्त्वया तेषां कृतः पार्थिवसत्तम । प्राणद्रोहः कृतः किं वा दारधर्षणसंभवः

कोऽपराधस्त्वया तेषां कृतः पार्थिवसत्तम। प्राणद्रोहः कृतः किं वा दारधर्षणसंभवः॥

Verse 23

त्रिशंकुरुवाच । अनेनैव शरीरेण स्वर्गाय गमनं प्रति । मया संप्रार्थितो यज्ञो वसिष्ठान्मुनिसत्तमात्

त्रिशंकुरुवाच। अनेनैव शरीरेण स्वर्गाय गमनं प्रति। मया संप्रार्थितो यज्ञो वसिष्ठान्मुनिसत्तमात्॥

Verse 24

तेनोक्तं न स यज्ञोऽस्ति येन स्वर्गे प्रगम्यते । अनेनैव शरीरेण मुक्त्वा देहांतरं नृप

तेनोक्तं न स यज्ञोऽस्ति येन स्वर्गे प्रगम्यते। अनेनैव शरीरेण मुक्त्वा देहांतरं नृप॥

Verse 25

तच्छ्रुत्वा स मया प्रोक्तो यदि मां न नयिष्यति । स्वर्गं चानेन कायेन सद्यो यज्ञप्रभावतः

तच्छ्रुत्वा मया तस्मै प्रोक्तं—यदि मां न नयिष्यसि, अनेनैव देहेन यज्ञप्रभावात् सद्यः स्वर्गम्।

Verse 26

तदन्यं गुरुमेवाद्य कर्ताहं नास्ति संशयः । एतज्ज्ञात्वा मुनिः प्राह यत्क्षेमं तत्समाचर

अद्य तमेव गुरुमहं करिष्ये, नास्ति संशयः। एतज्ज्ञात्वा मुनिः प्राह—यत्क्षेमं तत्समाचर।

Verse 27

ततोऽहं तेन संत्यक्तस्तत्पुत्रान्प्राप्य निष्ठुरान् । प्रोक्तवानथ तत्सर्वं यद्वसिष्ठस्य कीर्तितम्

ततोऽहं तेन संत्यक्तः, तत्पुत्रान् निष्ठुरान् प्राप्य; अथ तत्सर्वं प्रोक्तवान् यद्वसिष्ठेन कीर्तितम्।

Verse 28

ततस्तैः शोकसंतप्तैः शप्तोस्मि मुनिसत्तम । नीतश्चेमां दशां पापां चंडालत्वे नियोजितः

ततस्तैः शोकसंतप्तैः शप्तोऽस्मि मुनिसत्तम; नीतश्चेमां पापां दशां, चाण्डालत्वे नियोजितः।

Verse 29

सोऽहं त्वां मनसा ध्यात्वा सुदूरादिहरागतः । आशां गरीयसीं कृत्वा कुरुक्षेत्रे मुनीश्वर

सोऽहं त्वां मनसा ध्यात्वा सुदूरादिहागतः; आशां गरीयसीं कृत्वा कुरुक्षेत्रे मुनीश्वर।

Verse 30

नासाध्यं विद्यते किंचित्त्रिषु लोकेषु ते मुने । तस्मात्कुरु प्रतीकारं दुःखितस्य ममाधुना

न ते मुने त्रिषु लोकेषु किंचिदपि नासाध्यं विद्यते। तस्मादधुना दुःखितस्य मम प्रतीकारं कुरु॥

Verse 31

सूत उवाच । तस्य तद्वचनं श्रुत्वा विश्वामित्रो मुनीश्वरः । वसिष्ठस्पर्धयोवाच मुनिमध्ये व्यवस्थितः

सूत उवाच—तस्य तद्वचनं श्रुत्वा विश्वामित्रो मुनीश्वरः। वसिष्ठस्पर्धया प्रेरितो मुनिमध्ये स्थितोऽब्रवीत्॥

Verse 32

अहं त्वां याजयिष्यामि तेन यज्ञेन पार्थिव । गच्छसि त्रिदिवं येन इष्टमात्रेण तत्क्षणात्

अहं त्वां पार्थिव तेन यज्ञेन याजयिष्यामि। येन त्वमिष्टमात्रेण तत्क्षणात् त्रिदिवं गच्छसि॥

Verse 33

त्वमेवं विहितो भूप वासिष्ठैरंत्यजस्तु तैः । मया भूयोऽपि भूपालः कर्तव्यो नात्र संशयः

त्वमेवं भूप वासिष्ठैस्तैरन्त्यजस्तु कृतः। मया भूयोऽपि भूपालः कर्तव्यो नात्र संशयः॥

Verse 34

तस्मादागच्छ भूपाल तीर्थयात्रां मया सह । कुरु तीर्थप्रभावेण येन त्वं स्याः शुचिः पुनः

तस्मादागच्छ भूपाल तीर्थयात्रां मया सह। कुरु तीर्थप्रभावेण येन त्वं स्याः शुचिः पुनः॥

Verse 35

तथा यज्ञक्रियार्हश्च चंडालत्वविवर्जितः । नास्ति तत्पातकं यच्च तीर्थस्नानान्न नश्यति

ततः पुनरपि यज्ञक्रियायोग्यो भविष्यसि, चाण्डालत्वदोषविवर्जितः। तीर्थेषु स्नानेन यन्न नश्यति, तत् किञ्चिदपि पातकं नास्ति॥

Verse 36

सूत उवाच । एवं स निश्चयं कृत्वा गाधिपुत्रो मुनीश्वरः । त्रिशंकुं पृष्ठतः कृत्वा तीर्थयात्रामथाव्रजत्

सूत उवाच—एवं निश्चयं कृत्वा गाधिपुत्रो मुनीश्वरः। त्रिशङ्कुं पृष्ठतः कृत्वा तीर्थयात्रामथाव्रजत्॥

Verse 37

कुरुक्षेत्रं सरस्वत्यां प्रभासे कुरुजांगले । पृथूदके गयाशीर्षे नैमिषे पुष्करत्रये

कुरुक्षेत्रं सरस्वत्यां प्रभासं कुरुजाङ्गलम्। पृथूदकं गयाशीर्षं नैमिषं पुष्करत्रयम्॥

Verse 38

वाराणस्यां प्रयागे च केदारे श्रवणे नदे । चित्रकूटे च गोकर्णे शालिग्रामेऽचलेश्वरे

वाराणसीं प्रयागं च केदारं श्रवणां नदीम्। चित्रकूटं च गोकर्णं शालिग्राममचलेश्वरम्॥

Verse 39

शुक्लतीर्थे सुराज्याख्ये दृषद्वति नदे शुभे । अथान्येषु सुपुण्येषु तीर्थेष्वायतनेषु च

शुक्लतीर्थे सुराज्याख्ये दृषद्वत्यां नदी शुभे। अथान्येषु सुपुण्येषु तीर्थेष्वायतनेषु च॥

Verse 40

एवं तस्य नरेंद्रस्य सार्धं तेन महात्मना । अतिक्रांतो महान्कालो भ्रममाणस्य भूतले

एवं तेन महात्मना सह तस्य नरेन्द्रस्य भूतले भ्रमतो महान् कालोऽतिक्रान्तः।

Verse 41

मुच्यते न च पापेन चंडालत्वेन स द्विजाः । एवंविधेषु तीर्थेषु स्नातोपि च पृथक्पृथक्

हे द्विजाः, स च पापात् न मुच्यते, न च चाण्डालत्वात्; एवंविधेषु तीर्थेषु पृथक् पृथक् स्नातोऽपि।

Verse 42

ततः क्रमात्समायातः सोऽर्बुदं पर्वतं प्रति । तत्रारुह्य समालोक्य पापघ्नमचलेश्वरम्

ततः स क्रमात् अर्बुदं पर्वतं प्रति समायातः; तत्रारुह्य पापघ्नम् अचलेश्वरं समालोकयत्।

Verse 43

यावदायतनात्तस्मान्निर्गच्छति मुनीश्वरः । तावत्तेनेक्षितो नाममार्कंडो मुनिसत्तमः

यावद् अस्मात् आयतनात् मुनीश्वरः निर्गच्छति, तावत्तेन नाम्ना मार्कण्डो मुनिसत्तमः समेक्षितः।

Verse 44

सोऽपि दृष्ट्वा जगन्मित्रं विश्वामित्रं मुनीश्वरम् । प्रोवाचाथ कुतः प्राप्तः सांप्रतं त्वं मुनीश्वर

स अपि जगन्मित्रं विश्वामित्रं मुनीश्वरं दृष्ट्वा प्रोवाच—कुतः प्राप्तः सांप्रतं त्वं, मुनीश्वर?

Verse 45

कोऽयं तवानुगो रौद्रो दृश्यते चांत्यजाकृतिः । एतत्सर्वं समाचक्ष्व पृच्छतो मम सन्मुने

कोऽयं तवानुगो रौद्रो दृश्यते चान्त्यजाकृतिः। एतत्सर्वं समाचक्ष्व पृच्छतो मम सन्मुने॥

Verse 46

विश्वामित्र उवाच । एष पार्थिवशार्दूलस्त्रिशंकुरिति विश्रुतः । वसिष्ठस्य सुतैर्नीतश्चंडालत्वं प्रकोपतः

विश्वामित्र उवाच। एष पार्थिवशार्दूलस्त्रिशंकुरिति विश्रुतः। वसिष्ठस्य सुतैर्नीतश्चण्डालत्वं प्रकोपतः॥

Verse 47

मया चास्य प्रतिज्ञातं सप्तद्वीपवतीं महीम् । प्रभ्रमिष्याम्यहं यावन्मेध्यत्वं त्वमुपेष्यसि

मया चास्य प्रतिज्ञातं सप्तद्वीपवतीं महीम्। प्रभ्रमिष्याम्यहं यावन्मेध्यत्वं त्वमुपेष्यसि॥

Verse 48

भ्रांतोऽहं भूतले यानि तीर्थान्यायतनानि च । नचैष मेध्यतां प्राप्तः परिश्रांतोस्मि सांप्रतम्

भ्रान्तोऽहं भूतले यानि तीर्थान्यायतनानि च। न चैष मेध्यतां प्राप्तः परिश्रान्तोऽस्मि सांप्रतम्॥

Verse 49

तस्मात्सर्वां महीं त्यक्त्वा लज्जया परया युतः । द्वीपान्महार्णवांस्त्यक्त्वा संप्रयास्याम्यतः परम्

तस्मात्सर्वां महीं त्यक्त्वा लज्जया परया युतः। द्वीपान्महार्णवांस्त्यक्त्वा संप्रयास्याम्यतः परम्॥

Verse 50

मा वसिष्ठस्य पुत्राणामुपहासपदं गतः । प्रतिज्ञारहितो विप्र सत्यमेद्ब्रवीम्यहम्

मा वसिष्ठपुत्राणामुपहासपदं गमम्। हे विप्र, प्रतिज्ञाहीनो न भवामि—सत्यं ब्रवीम्यहम्॥

Verse 51

श्रीमार्कंडेय उवाच । यद्येवं मुनिशार्दूल कुरुष्व वचनं मम । सप्तद्वीपवतीं पृथ्वीं मा त्यक्त्वा कुत्रचिद्व्रज

श्रीमार्कण्डेय उवाच। यद्येवं मुनिशार्दूल, कुरुष्व वचनं मम। सप्तद्वीपवतीं पृथ्वीं मा त्यक्त्वा कुत्रचिद्व्रज॥

Verse 52

एतस्मात्पर्वतात्क्षेत्रं हाटकेश्वरसंज्ञितम् । अस्ति नैरृतदिग्भागे देशे चानर्तसंज्ञके

एतस्मात्पर्वतात्क्षेत्रं हाटकेश्वरसंज्ञितम्। अस्ति नैरृतदिग्भागे देशे चानर्तसंज्ञके॥

Verse 53

तत्राद्यं स्थापितं लिंगं हाटकेन सुरोत्तमैः । यत्तत्संकीर्त्यते लोके पाताले हाटकेश्वरम्

तत्राद्यं स्थापितं लिङ्गं हाटकेन सुरोत्तमैः। यत्तत्संकीर्त्यते लोके पाताले हाटकेश्वरम्॥

Verse 54

पातालजाह्नवीतोयं यत्रैवास्ति द्विजोत्तम । उद्धृते शंभुना लिंगे विनिष्क्रांतं रसातलात्

पातालजाह्नवीतोयं यत्रैवास्ति द्विजोत्तम। उद्धृते शम्भुना लिङ्गे विनिष्क्रान्तं रसातलात्॥

Verse 55

तत्र प्रविश्य यत्नेन पातालं वसुधाधिपः । करोतु जाह्नवीतोये स्नानं श्रद्धासमन्वितः

तत्र यत्नेन प्रविश्य पातालं वसुधाधिपः । श्रद्धासमन्वितो भूत्वा जाह्नवीतोये स्नानं करोतु ॥

Verse 56

पश्चात्पश्यतु तल्लिंगं हाटकेश्वरसंज्ञितम् । भविष्यति ततः शुद्धश्चंडालत्वविवर्जितः

पश्चात् पश्यतु तल्लिङ्गं हाटकेश्वरसंज्ञितम् । ततः शुद्धो भविष्येत चाण्डालत्वविवर्जितः ॥

Verse 57

त्वमपि प्राप्स्यसि श्रेयः परं हृदयसंस्थितम् । ततोन्यदपि यत्किंचित्तत्रैव तपसि स्थितः

त्वमपि प्राप्स्यसि श्रेयः परं हृदयसंस्थितम् । ततोन्यदपि यत्किञ्चित् तत्रैव तपसि स्थितः ॥

Verse 58

सूत उवाच । तस्य तद्वचनं श्रुत्वा विश्वामित्रो मुनीश्वरः । त्रिशंकुना समायुक्तो गतस्तत्र द्रुतं ततः

सूत उवाच । तस्य तद्वचनं श्रुत्वा विश्वामित्रो मुनीश्वरः । त्रिशङ्कुना समायुक्तो गतस्तत्र द्रुतं ततः ॥

Verse 59

पाताले देवमार्गेण प्रविश्य नृपसत्तमम् । त्रिशंकुं स्नापयामास विधिदृष्टेन कर्मणा

पाताले देवमार्गेण प्रविश्य नृपसत्तमम् । त्रिशङ्कुं स्नापयामास विधिदृष्टेन कर्मणा ॥

Verse 60

स्नातमात्रोथ राजा स हाटकेश्वदर्शनात् । चंडालत्वेन निर्मुक्तो बभूवार्कसमद्युतिः

स्नातमात्रेणैव स राजा हाटकेश्वरदर्शनात् । चाण्डालत्वात् विनिर्मुक्तो बभूवार्कसमद्युतिः ॥

Verse 61

ततस्तं स मुनिः प्राह प्रणतं गतकल्मषम् । दिष्ट्या मुक्तोसि राजेंद्र चंडालत्वेन सांप्रतम्

ततः स मुनिस्तं प्राह प्रणतं गतकल्मषम् । दिष्ट्या मुक्तोऽसि राजेन्द्र चाण्डालत्वेन साम्प्रतम् ॥

Verse 62

दिष्ट्या प्राप्तः परं तेजो दिष्ट्या प्राप्तः परं तपः । तस्माद्यजस्व सत्रेण विधिवद्दक्षिणावता

दिष्ट्या प्राप्तं परं तेजो दिष्ट्या प्राप्तं परं तपः । तस्माद्यजस्व सत्रेण विधिवद्दक्षिणावता ॥

Verse 63

येन संप्राप्स्यसे सिद्धिं नित्यं या हृदये स्थिता । त्वत्कृते प्रार्थयिष्यामि स्वयं गत्वा पितामहम्

येन संप्राप्स्यसे सिद्धिं नित्यं या हृदये स्थिता । त्वत्कृते प्रार्थयिष्यामि स्वयं गत्वा पितामहम् ॥

Verse 64

मखांशं सर्वदेवाद्यो येन गृह्णाति ते मखे । तस्मादत्रैव संभारान्सर्वान्यज्ञसमुद्भवान् । आनय ब्रह्मलोकाच्च यावदागमनं मम

येन सर्वदेवाद्यः मखांशं गृह्णाति ते मखे । तस्मादत्रैव संभारान् सर्वान् यज्ञसमुद्भवान् । आनय ब्रह्मलोकाच्च यावदागमनं मम ॥

Verse 65

बाढमित्येव सोऽप्याह स मुनिः संशितव्रतः । पितामहमुपागम्य प्रणिपत्याब्रवीद्वचः

“बाढम्” इत्येव सोऽप्याह स मुनिः संशितव्रतः। पितामहमुपागम्य प्रणिपत्येदमब्रवीत्॥

Verse 66

याजयिष्याम्यहं भूपं त्रिशंकुं प्रपितामह । मानुषेण शरीरेण येन गच्छति ते पदम्

“याजयिष्याम्यहं भूपं त्रिशङ्कुं प्रपितामह। मानुषेण शरीरेण येन गच्छति ते पदम्॥”

Verse 67

तस्मादागच्छ तत्र त्वं यज्ञवाटं पितामह । सर्वैः सुरगणैः सार्धं शिवविष्णुपुरःसरैः

“तस्मादागच्छ तत्र त्वं यज्ञवाटं पितामह। सर्वैः सुरगणैः सार्धं शिवविष्णुपुरःसरैः॥”

Verse 68

प्रगृहाण स्वहस्तेन यज्ञभागं यथोचितम् । सशरीरो दिवं याति येनासौ त्वत्प्रसादतः

“प्रगृहाण स्वहस्तेन यज्ञभागं यथोचितम्। सशरीरो दिवं याति येनासौ त्वत्प्रसादतः॥”

Verse 69

ब्रह्मोवाच । न यज्ञकर्मणा स्वर्गःस्वेन कायेन लभ्यते । मुक्त्वा देहांतरं ब्रह्मंस्तस्मान्मैवं वदस्व माम्

ब्रह्मोवाच। न यज्ञकर्मणा स्वर्गः स्वेन कायेन लभ्यते। मुक्त्वा देहान्तरेणैव तं प्राप्नोति; तस्मान्मैवं वदस्व माम्॥

Verse 70

वयमग्निमुखाः सर्वे हविर्गृह्णामहे मखे । वेदोक्तविधिना सम्यग्यजमानहिताय वै

वयं सर्वेऽग्निमुखाः सन्तो मखे हविर्गृह्णीमः। वेदोक्तविधिना सम्यक् यजमानस्य हिताय वै॥

Verse 71

तस्माद्वह्निमुखे भूयः स जुहोति हविर्द्विज । ततः संप्राप्स्यति स्वर्गं त्वत्प्रसादादसंशयम्

तस्मादग्निमुखे भूयः स जुहोतु हविर्द्विज। ततः स्वर्गं समाप्नोति त्वत्प्रसादादनंशयम्॥