
सूत उवाच—वसिष्ठपुत्रैः शप्तः त्रिशङ्कुः चाण्डालभावं प्राप्तः, विश्वामित्रमेव शरणं कर्तुम् अचिन्तयत्। स कुरुक्षेत्रं गत्वा नदीतीरे विश्वामित्राश्रमं ददर्श; शिष्यैः देहचिह्नैः परिभ्रान्तैः स तिरस्कृतः, ततः स्वपरिचयं दत्त्वा स्ववृत्तान्तं न्यवेदयत्—देहेन स्वर्गारोहणार्थं यज्ञयाचनां गुरुभिः निरस्तां, परित्यागं च, अनन्तरं शापं च। वसिष्ठवंशेन वैरस्थितः विश्वामित्रः तस्य शुद्ध्यर्थं तीर्थयात्रां प्रतिजज्ञे, येन स पुनरधिकारवान् भवेत्। कुरुक्षेत्र-सारस्वत-प्रभास-नैमिष-पुष्कर-वाराणसी-प्रयाग-केदार-श्रवणा-चित्रकूट-गोकर्ण-शालिग्रामादीनि बहूनि तीर्थानि परिभ्रम्यापि त्रिशङ्कोः शुद्धिर्नाभवत्, यावत् तेऽर्बुदं न प्राप्ताः। तत्र मार्कण्डेयेन अनर्तदेशे पातालसम्बद्धं जाह्नवीजलसमन्वितं हाटकेश्वरलिङ्गं दर्शितम्। पातालमार्गे प्रविश्य स स्नात्वा हाटकेश्वरदर्शनात् चाण्डालत्वात् विमुक्तः तेजस्वी चाभवत्। ततः विश्वामित्रः सम्यग्दक्षिणायुक्तं यज्ञं कर्तुं तं न्ययोजयत्, ब्रह्माणं च देहेन स्वर्गारोहणयज्ञस्वीकृत्यर्थं याचते स्म; ब्रह्मा तु सिद्धान्तं न्यगदत्—एकेनैव देहेन यज्ञबलात् स्वर्गो न लभ्यते, वैदिकविधिः शरीरत्यागनियमं च प्रतिपादयति।
Verse 1
। सूत उवाच । त्रिशंकुरिति संचिन्त्य विश्वामित्रं महामुनिम् । मनसा सुचिरं कालं ततश्चक्रे विनिश्चयम्
सूत उवाच । त्रिशङ्कुमिति सञ्चिन्त्य विश्वामित्रं महामुनिम् । मनसा सुचिरं कालं ततश्चक्रे विनिश्चयम् ॥
Verse 2
विश्वामित्रं परित्यज्य नान्योस्ति भुवनत्रये । यः कुर्यान्मे परित्राणं दुःखादस्मात्सुदारुणात्
विश्वामित्रं परित्यज्य नान्योऽस्ति भुवनत्रये । यः कुर्यान्मे परित्राणं दुःखादस्मात्सुदारुणात् ॥
Verse 3
कुरुक्षेत्रं समुद्दिश्य प्रतस्थे स ततः परम् । सुश्रांतः क्षुत्पिपासार्तो मार्गपृच्छापरायणः
कुरुक्षेत्रं समुद्दिश्य प्रतस्थे स ततः परम् । सुश्रान्तः क्षुत्पिपासार्तो मार्गपृच्छापरायणः ॥
Verse 4
ततः कालेन संप्राप्य कुरुक्षेत्रं स पार्थिवः । यत्नेनान्वेषयामास विश्वामित्राश्रमं ततः
ततः कालेन संप्राप्य कुरुक्षेत्रं स पार्थिवः । यत्नेनान्वेषयामास विश्वामित्राश्रमं ततः ॥
Verse 5
एवं चान्वेषमाणेन तेन भूमिभृता तदा । सुदूरादेव संदृष्टं नीलद्रुमकदम्बकम्
एवं चान्वेषमाणेन तेन भूमिभृता तदा सुदूरादेव संदृष्टं नीलद्रुमकदम्बकम्।
Verse 6
उपरिष्टाद्बकैर्हंसैर्भ्रममाणैः समंततः । आटिभिर्मद्गुभिश्चैव समन्ताज्जलपक्षिभिः
उपरिष्टाद्बकैर्हंसैर्भ्रममाणैः समन्ततः आटिभिर्मद्गुभिश्चैव समन्ताज्जलपक्षिभिः।
Verse 7
स मत्वा सलिलं तत्र पिपासार्तो महीपतिः । प्रतस्थे सत्वरो हृष्टो जलवातहृतक्लमः
स मत्वा सलिलं तत्र पिपासार्तो महीपतिः प्रतस्थे सत्वरो हृष्टो जलवातहृतक्लमः।
Verse 8
अथापश्यन्मनोहारि सौम्यसत्त्वनिषेवितम् । आश्रमं नदितीरस्थं मनःशोकविनाशनम्
अथापश्यन्मनोहारि सौम्यसत्त्वनिषेवितम् आश्रमं नदितीरस्थं मनःशोकविनाशनम्।
Verse 9
पुष्पितैः फलितैर्वृक्षैः समंतात्परिवारितम् । विविधैर्मधुरारावैर्नादितं विहगोत्तमैः
पुष्पितैः फलितैर्वृक्षैः समन्तात्परिवारितं विविधैर्मधुरारावैर्नादितं विहगोत्तमैः।
Verse 10
क्रीडंति नकुलाः सर्पैरूलूका यत्र वायसैः । मूषकैर्वृषदंशाश्च द्वीपिनो विविधैर्मृगैः
तत्र नकुलाः सर्पैः सह क्रीडन्ति, उलूकाः वायसैः सह; मूषकैः वृषदंशनामभिः प्राणिभिः सह, द्वीपिनोऽपि विविधैर्मृगैः सह—तस्मिन् पुण्यप्रदेशे वैराणि प्रशाम्यन्ति।
Verse 11
अथापश्यन्नदीतीरे स तपस्विगणावृतम् । स्वाध्यायनिरतं दांतं विश्वामित्रं तपोनिधिनम्
अथ स नदीतीरे तपस्विगणावृतं, स्वाध्यायनिरतं दान्तं, तपोनिधिं विश्वामित्रं ददर्श।
Verse 12
तेजसा तपसातीव दीप्यमानमिवानलम् । चीरवल्कलसंवीतं शालवृक्षं समाश्रितम्
स तीव्रतपस्तेजसा अनल इव दीप्यमानः, चीरवल्कलसंवीतः, शालवृक्षं समाश्रित्य उपविष्ट आसीत्।
Verse 13
अथ गत्वा स राजेन्द्रो दूरस्थोऽपि प्रणम्य तम् । अष्टांगेन प्रणामेन स्वनाम परिकीर्तयन्
अथ स राजेन्द्रो गत्वा, दूरस्थोऽपि तम् प्रणम्य, अष्टाङ्गप्रणामेन स्वनाम परिकीर्तयन् ननाम।
Verse 14
तथान्यानपि तच्छिष्यान्कृताञ्जलिपुटः स्थितः । यथाक्रमं यथाज्येष्ठं श्रद्धया परया युतः
तथैव तच्छिष्यान् अन्यानपि कृताञ्जलिपुटः स्थितः; यथाक्रमं यथाज्येष्ठं परया श्रद्धया युतः प्रणनाम।
Verse 15
धूलिधूसरितांगं तं ते तु दृष्ट्वा महीपतिम् । चंडाल इति मन्वानाश्चिह्नैर्गात्रसमुद्भवैः
धूलिधूसरिताङ्गं तं महीपतिं दृष्ट्वा ते, गात्रसमुद्भवैश्चिह्नैर्मन्वानाः ‘चाण्डालः’ इति तमवगच्छन्।
Verse 16
भर्त्सयामासुरेवाथ वचनैः परुषाक्षरैः । धिक्छब्दैश्च तथैवान्ये याहियाहीति चासकृत्
अथ ते परुषाक्षरैर्वचनैरेव तं भर्त्सयामासुः; अन्ये च ‘धिक्’ इति शब्दान् क्षिपन्तः ‘याहि याहि’ इति चासकृदवदन्।
Verse 17
कस्त्वं पापेह संप्राप्तो मुनीनामाश्रमोत्तमे । वेदध्वनिसमाकीर्णे साधूनामपि दुर्लभे
‘कस्त्वं पाप, इह संप्राप्तो मुनीनामाश्रमोत्तमे, वेदध्वनिसमाकीर्णे, साधूनामपि दुर्लभे?’ इति तेऽब्रुवन्।
Verse 18
तस्माद्गच्छ द्रुतं यावन्न कश्चित्तापसस्तव । दत्त्वा शापं करोत्याशु प्राणानामपि संक्षयम्
‘तस्माद्गच्छ द्रुतं यावन्न कश्चित्तापसस्तव; शापं दत्त्वा स आशु प्राणानामपि संक्षयं करोति’ इति।
Verse 19
त्रिशंकुरुवाच । त्रिशंकुर्नाम भूपोऽहं सूर्यवंशसमुद्भवः । शप्तो वसिष्ठपुत्रैश्च चंडालत्वे नियोजितः
त्रिशङ्कुरुवाच— ‘त्रिशङ्कुर्नाम भूपोऽहं सूर्यवंशसमुद्भवः। वसिष्ठपुत्रैः शप्तश्च चाण्डालत्वे नियोजितः।’
Verse 20
सोऽहं शरणमापन्नः शापमुक्त्यै द्विजोत्तमाः । विश्वामित्रं जगन्मित्रं नान्या मेऽस्ति गतिः परा
सोऽहं शरणमापन्नः शापमुक्त्यै द्विजोत्तमाः। विश्वामित्रं जगन्मित्रं नान्या मेऽस्ति गतिः परा॥
Verse 21
विश्वामित्र उवाच । वसिष्ठस्य भवान्याज्यस्तत्पुत्राणां विशेषतः । तत्कस्मादीदृशे पापे तैस्त्वमद्य नियोजितः
विश्वामित्र उवाच। वसिष्ठस्य भवान्याज्यस्तत्पुत्राणां विशेषतः। तत्कस्मादीदृशे पापे तैस्त्वमद्य नियोजितः॥
Verse 22
कोऽपराधस्त्वया तेषां कृतः पार्थिवसत्तम । प्राणद्रोहः कृतः किं वा दारधर्षणसंभवः
कोऽपराधस्त्वया तेषां कृतः पार्थिवसत्तम। प्राणद्रोहः कृतः किं वा दारधर्षणसंभवः॥
Verse 23
त्रिशंकुरुवाच । अनेनैव शरीरेण स्वर्गाय गमनं प्रति । मया संप्रार्थितो यज्ञो वसिष्ठान्मुनिसत्तमात्
त्रिशंकुरुवाच। अनेनैव शरीरेण स्वर्गाय गमनं प्रति। मया संप्रार्थितो यज्ञो वसिष्ठान्मुनिसत्तमात्॥
Verse 24
तेनोक्तं न स यज्ञोऽस्ति येन स्वर्गे प्रगम्यते । अनेनैव शरीरेण मुक्त्वा देहांतरं नृप
तेनोक्तं न स यज्ञोऽस्ति येन स्वर्गे प्रगम्यते। अनेनैव शरीरेण मुक्त्वा देहांतरं नृप॥
Verse 25
तच्छ्रुत्वा स मया प्रोक्तो यदि मां न नयिष्यति । स्वर्गं चानेन कायेन सद्यो यज्ञप्रभावतः
तच्छ्रुत्वा मया तस्मै प्रोक्तं—यदि मां न नयिष्यसि, अनेनैव देहेन यज्ञप्रभावात् सद्यः स्वर्गम्।
Verse 26
तदन्यं गुरुमेवाद्य कर्ताहं नास्ति संशयः । एतज्ज्ञात्वा मुनिः प्राह यत्क्षेमं तत्समाचर
अद्य तमेव गुरुमहं करिष्ये, नास्ति संशयः। एतज्ज्ञात्वा मुनिः प्राह—यत्क्षेमं तत्समाचर।
Verse 27
ततोऽहं तेन संत्यक्तस्तत्पुत्रान्प्राप्य निष्ठुरान् । प्रोक्तवानथ तत्सर्वं यद्वसिष्ठस्य कीर्तितम्
ततोऽहं तेन संत्यक्तः, तत्पुत्रान् निष्ठुरान् प्राप्य; अथ तत्सर्वं प्रोक्तवान् यद्वसिष्ठेन कीर्तितम्।
Verse 28
ततस्तैः शोकसंतप्तैः शप्तोस्मि मुनिसत्तम । नीतश्चेमां दशां पापां चंडालत्वे नियोजितः
ततस्तैः शोकसंतप्तैः शप्तोऽस्मि मुनिसत्तम; नीतश्चेमां पापां दशां, चाण्डालत्वे नियोजितः।
Verse 29
सोऽहं त्वां मनसा ध्यात्वा सुदूरादिहरागतः । आशां गरीयसीं कृत्वा कुरुक्षेत्रे मुनीश्वर
सोऽहं त्वां मनसा ध्यात्वा सुदूरादिहागतः; आशां गरीयसीं कृत्वा कुरुक्षेत्रे मुनीश्वर।
Verse 30
नासाध्यं विद्यते किंचित्त्रिषु लोकेषु ते मुने । तस्मात्कुरु प्रतीकारं दुःखितस्य ममाधुना
न ते मुने त्रिषु लोकेषु किंचिदपि नासाध्यं विद्यते। तस्मादधुना दुःखितस्य मम प्रतीकारं कुरु॥
Verse 31
सूत उवाच । तस्य तद्वचनं श्रुत्वा विश्वामित्रो मुनीश्वरः । वसिष्ठस्पर्धयोवाच मुनिमध्ये व्यवस्थितः
सूत उवाच—तस्य तद्वचनं श्रुत्वा विश्वामित्रो मुनीश्वरः। वसिष्ठस्पर्धया प्रेरितो मुनिमध्ये स्थितोऽब्रवीत्॥
Verse 32
अहं त्वां याजयिष्यामि तेन यज्ञेन पार्थिव । गच्छसि त्रिदिवं येन इष्टमात्रेण तत्क्षणात्
अहं त्वां पार्थिव तेन यज्ञेन याजयिष्यामि। येन त्वमिष्टमात्रेण तत्क्षणात् त्रिदिवं गच्छसि॥
Verse 33
त्वमेवं विहितो भूप वासिष्ठैरंत्यजस्तु तैः । मया भूयोऽपि भूपालः कर्तव्यो नात्र संशयः
त्वमेवं भूप वासिष्ठैस्तैरन्त्यजस्तु कृतः। मया भूयोऽपि भूपालः कर्तव्यो नात्र संशयः॥
Verse 34
तस्मादागच्छ भूपाल तीर्थयात्रां मया सह । कुरु तीर्थप्रभावेण येन त्वं स्याः शुचिः पुनः
तस्मादागच्छ भूपाल तीर्थयात्रां मया सह। कुरु तीर्थप्रभावेण येन त्वं स्याः शुचिः पुनः॥
Verse 35
तथा यज्ञक्रियार्हश्च चंडालत्वविवर्जितः । नास्ति तत्पातकं यच्च तीर्थस्नानान्न नश्यति
ततः पुनरपि यज्ञक्रियायोग्यो भविष्यसि, चाण्डालत्वदोषविवर्जितः। तीर्थेषु स्नानेन यन्न नश्यति, तत् किञ्चिदपि पातकं नास्ति॥
Verse 36
सूत उवाच । एवं स निश्चयं कृत्वा गाधिपुत्रो मुनीश्वरः । त्रिशंकुं पृष्ठतः कृत्वा तीर्थयात्रामथाव्रजत्
सूत उवाच—एवं निश्चयं कृत्वा गाधिपुत्रो मुनीश्वरः। त्रिशङ्कुं पृष्ठतः कृत्वा तीर्थयात्रामथाव्रजत्॥
Verse 37
कुरुक्षेत्रं सरस्वत्यां प्रभासे कुरुजांगले । पृथूदके गयाशीर्षे नैमिषे पुष्करत्रये
कुरुक्षेत्रं सरस्वत्यां प्रभासं कुरुजाङ्गलम्। पृथूदकं गयाशीर्षं नैमिषं पुष्करत्रयम्॥
Verse 38
वाराणस्यां प्रयागे च केदारे श्रवणे नदे । चित्रकूटे च गोकर्णे शालिग्रामेऽचलेश्वरे
वाराणसीं प्रयागं च केदारं श्रवणां नदीम्। चित्रकूटं च गोकर्णं शालिग्राममचलेश्वरम्॥
Verse 39
शुक्लतीर्थे सुराज्याख्ये दृषद्वति नदे शुभे । अथान्येषु सुपुण्येषु तीर्थेष्वायतनेषु च
शुक्लतीर्थे सुराज्याख्ये दृषद्वत्यां नदी शुभे। अथान्येषु सुपुण्येषु तीर्थेष्वायतनेषु च॥
Verse 40
एवं तस्य नरेंद्रस्य सार्धं तेन महात्मना । अतिक्रांतो महान्कालो भ्रममाणस्य भूतले
एवं तेन महात्मना सह तस्य नरेन्द्रस्य भूतले भ्रमतो महान् कालोऽतिक्रान्तः।
Verse 41
मुच्यते न च पापेन चंडालत्वेन स द्विजाः । एवंविधेषु तीर्थेषु स्नातोपि च पृथक्पृथक्
हे द्विजाः, स च पापात् न मुच्यते, न च चाण्डालत्वात्; एवंविधेषु तीर्थेषु पृथक् पृथक् स्नातोऽपि।
Verse 42
ततः क्रमात्समायातः सोऽर्बुदं पर्वतं प्रति । तत्रारुह्य समालोक्य पापघ्नमचलेश्वरम्
ततः स क्रमात् अर्बुदं पर्वतं प्रति समायातः; तत्रारुह्य पापघ्नम् अचलेश्वरं समालोकयत्।
Verse 43
यावदायतनात्तस्मान्निर्गच्छति मुनीश्वरः । तावत्तेनेक्षितो नाममार्कंडो मुनिसत्तमः
यावद् अस्मात् आयतनात् मुनीश्वरः निर्गच्छति, तावत्तेन नाम्ना मार्कण्डो मुनिसत्तमः समेक्षितः।
Verse 44
सोऽपि दृष्ट्वा जगन्मित्रं विश्वामित्रं मुनीश्वरम् । प्रोवाचाथ कुतः प्राप्तः सांप्रतं त्वं मुनीश्वर
स अपि जगन्मित्रं विश्वामित्रं मुनीश्वरं दृष्ट्वा प्रोवाच—कुतः प्राप्तः सांप्रतं त्वं, मुनीश्वर?
Verse 45
कोऽयं तवानुगो रौद्रो दृश्यते चांत्यजाकृतिः । एतत्सर्वं समाचक्ष्व पृच्छतो मम सन्मुने
कोऽयं तवानुगो रौद्रो दृश्यते चान्त्यजाकृतिः। एतत्सर्वं समाचक्ष्व पृच्छतो मम सन्मुने॥
Verse 46
विश्वामित्र उवाच । एष पार्थिवशार्दूलस्त्रिशंकुरिति विश्रुतः । वसिष्ठस्य सुतैर्नीतश्चंडालत्वं प्रकोपतः
विश्वामित्र उवाच। एष पार्थिवशार्दूलस्त्रिशंकुरिति विश्रुतः। वसिष्ठस्य सुतैर्नीतश्चण्डालत्वं प्रकोपतः॥
Verse 47
मया चास्य प्रतिज्ञातं सप्तद्वीपवतीं महीम् । प्रभ्रमिष्याम्यहं यावन्मेध्यत्वं त्वमुपेष्यसि
मया चास्य प्रतिज्ञातं सप्तद्वीपवतीं महीम्। प्रभ्रमिष्याम्यहं यावन्मेध्यत्वं त्वमुपेष्यसि॥
Verse 48
भ्रांतोऽहं भूतले यानि तीर्थान्यायतनानि च । नचैष मेध्यतां प्राप्तः परिश्रांतोस्मि सांप्रतम्
भ्रान्तोऽहं भूतले यानि तीर्थान्यायतनानि च। न चैष मेध्यतां प्राप्तः परिश्रान्तोऽस्मि सांप्रतम्॥
Verse 49
तस्मात्सर्वां महीं त्यक्त्वा लज्जया परया युतः । द्वीपान्महार्णवांस्त्यक्त्वा संप्रयास्याम्यतः परम्
तस्मात्सर्वां महीं त्यक्त्वा लज्जया परया युतः। द्वीपान्महार्णवांस्त्यक्त्वा संप्रयास्याम्यतः परम्॥
Verse 50
मा वसिष्ठस्य पुत्राणामुपहासपदं गतः । प्रतिज्ञारहितो विप्र सत्यमेद्ब्रवीम्यहम्
मा वसिष्ठपुत्राणामुपहासपदं गमम्। हे विप्र, प्रतिज्ञाहीनो न भवामि—सत्यं ब्रवीम्यहम्॥
Verse 51
श्रीमार्कंडेय उवाच । यद्येवं मुनिशार्दूल कुरुष्व वचनं मम । सप्तद्वीपवतीं पृथ्वीं मा त्यक्त्वा कुत्रचिद्व्रज
श्रीमार्कण्डेय उवाच। यद्येवं मुनिशार्दूल, कुरुष्व वचनं मम। सप्तद्वीपवतीं पृथ्वीं मा त्यक्त्वा कुत्रचिद्व्रज॥
Verse 52
एतस्मात्पर्वतात्क्षेत्रं हाटकेश्वरसंज्ञितम् । अस्ति नैरृतदिग्भागे देशे चानर्तसंज्ञके
एतस्मात्पर्वतात्क्षेत्रं हाटकेश्वरसंज्ञितम्। अस्ति नैरृतदिग्भागे देशे चानर्तसंज्ञके॥
Verse 53
तत्राद्यं स्थापितं लिंगं हाटकेन सुरोत्तमैः । यत्तत्संकीर्त्यते लोके पाताले हाटकेश्वरम्
तत्राद्यं स्थापितं लिङ्गं हाटकेन सुरोत्तमैः। यत्तत्संकीर्त्यते लोके पाताले हाटकेश्वरम्॥
Verse 54
पातालजाह्नवीतोयं यत्रैवास्ति द्विजोत्तम । उद्धृते शंभुना लिंगे विनिष्क्रांतं रसातलात्
पातालजाह्नवीतोयं यत्रैवास्ति द्विजोत्तम। उद्धृते शम्भुना लिङ्गे विनिष्क्रान्तं रसातलात्॥
Verse 55
तत्र प्रविश्य यत्नेन पातालं वसुधाधिपः । करोतु जाह्नवीतोये स्नानं श्रद्धासमन्वितः
तत्र यत्नेन प्रविश्य पातालं वसुधाधिपः । श्रद्धासमन्वितो भूत्वा जाह्नवीतोये स्नानं करोतु ॥
Verse 56
पश्चात्पश्यतु तल्लिंगं हाटकेश्वरसंज्ञितम् । भविष्यति ततः शुद्धश्चंडालत्वविवर्जितः
पश्चात् पश्यतु तल्लिङ्गं हाटकेश्वरसंज्ञितम् । ततः शुद्धो भविष्येत चाण्डालत्वविवर्जितः ॥
Verse 57
त्वमपि प्राप्स्यसि श्रेयः परं हृदयसंस्थितम् । ततोन्यदपि यत्किंचित्तत्रैव तपसि स्थितः
त्वमपि प्राप्स्यसि श्रेयः परं हृदयसंस्थितम् । ततोन्यदपि यत्किञ्चित् तत्रैव तपसि स्थितः ॥
Verse 58
सूत उवाच । तस्य तद्वचनं श्रुत्वा विश्वामित्रो मुनीश्वरः । त्रिशंकुना समायुक्तो गतस्तत्र द्रुतं ततः
सूत उवाच । तस्य तद्वचनं श्रुत्वा विश्वामित्रो मुनीश्वरः । त्रिशङ्कुना समायुक्तो गतस्तत्र द्रुतं ततः ॥
Verse 59
पाताले देवमार्गेण प्रविश्य नृपसत्तमम् । त्रिशंकुं स्नापयामास विधिदृष्टेन कर्मणा
पाताले देवमार्गेण प्रविश्य नृपसत्तमम् । त्रिशङ्कुं स्नापयामास विधिदृष्टेन कर्मणा ॥
Verse 60
स्नातमात्रोथ राजा स हाटकेश्वदर्शनात् । चंडालत्वेन निर्मुक्तो बभूवार्कसमद्युतिः
स्नातमात्रेणैव स राजा हाटकेश्वरदर्शनात् । चाण्डालत्वात् विनिर्मुक्तो बभूवार्कसमद्युतिः ॥
Verse 61
ततस्तं स मुनिः प्राह प्रणतं गतकल्मषम् । दिष्ट्या मुक्तोसि राजेंद्र चंडालत्वेन सांप्रतम्
ततः स मुनिस्तं प्राह प्रणतं गतकल्मषम् । दिष्ट्या मुक्तोऽसि राजेन्द्र चाण्डालत्वेन साम्प्रतम् ॥
Verse 62
दिष्ट्या प्राप्तः परं तेजो दिष्ट्या प्राप्तः परं तपः । तस्माद्यजस्व सत्रेण विधिवद्दक्षिणावता
दिष्ट्या प्राप्तं परं तेजो दिष्ट्या प्राप्तं परं तपः । तस्माद्यजस्व सत्रेण विधिवद्दक्षिणावता ॥
Verse 63
येन संप्राप्स्यसे सिद्धिं नित्यं या हृदये स्थिता । त्वत्कृते प्रार्थयिष्यामि स्वयं गत्वा पितामहम्
येन संप्राप्स्यसे सिद्धिं नित्यं या हृदये स्थिता । त्वत्कृते प्रार्थयिष्यामि स्वयं गत्वा पितामहम् ॥
Verse 64
मखांशं सर्वदेवाद्यो येन गृह्णाति ते मखे । तस्मादत्रैव संभारान्सर्वान्यज्ञसमुद्भवान् । आनय ब्रह्मलोकाच्च यावदागमनं मम
येन सर्वदेवाद्यः मखांशं गृह्णाति ते मखे । तस्मादत्रैव संभारान् सर्वान् यज्ञसमुद्भवान् । आनय ब्रह्मलोकाच्च यावदागमनं मम ॥
Verse 65
बाढमित्येव सोऽप्याह स मुनिः संशितव्रतः । पितामहमुपागम्य प्रणिपत्याब्रवीद्वचः
“बाढम्” इत्येव सोऽप्याह स मुनिः संशितव्रतः। पितामहमुपागम्य प्रणिपत्येदमब्रवीत्॥
Verse 66
याजयिष्याम्यहं भूपं त्रिशंकुं प्रपितामह । मानुषेण शरीरेण येन गच्छति ते पदम्
“याजयिष्याम्यहं भूपं त्रिशङ्कुं प्रपितामह। मानुषेण शरीरेण येन गच्छति ते पदम्॥”
Verse 67
तस्मादागच्छ तत्र त्वं यज्ञवाटं पितामह । सर्वैः सुरगणैः सार्धं शिवविष्णुपुरःसरैः
“तस्मादागच्छ तत्र त्वं यज्ञवाटं पितामह। सर्वैः सुरगणैः सार्धं शिवविष्णुपुरःसरैः॥”
Verse 68
प्रगृहाण स्वहस्तेन यज्ञभागं यथोचितम् । सशरीरो दिवं याति येनासौ त्वत्प्रसादतः
“प्रगृहाण स्वहस्तेन यज्ञभागं यथोचितम्। सशरीरो दिवं याति येनासौ त्वत्प्रसादतः॥”
Verse 69
ब्रह्मोवाच । न यज्ञकर्मणा स्वर्गःस्वेन कायेन लभ्यते । मुक्त्वा देहांतरं ब्रह्मंस्तस्मान्मैवं वदस्व माम्
ब्रह्मोवाच। न यज्ञकर्मणा स्वर्गः स्वेन कायेन लभ्यते। मुक्त्वा देहान्तरेणैव तं प्राप्नोति; तस्मान्मैवं वदस्व माम्॥
Verse 70
वयमग्निमुखाः सर्वे हविर्गृह्णामहे मखे । वेदोक्तविधिना सम्यग्यजमानहिताय वै
वयं सर्वेऽग्निमुखाः सन्तो मखे हविर्गृह्णीमः। वेदोक्तविधिना सम्यक् यजमानस्य हिताय वै॥
Verse 71
तस्माद्वह्निमुखे भूयः स जुहोति हविर्द्विज । ततः संप्राप्स्यति स्वर्गं त्वत्प्रसादादसंशयम्
तस्मादग्निमुखे भूयः स जुहोतु हविर्द्विज। ततः स्वर्गं समाप्नोति त्वत्प्रसादादनंशयम्॥