Adhyaya 37

Verse 2

। सूत उवाच । अथापश्यत्स विप्राणां वृन्दं वृन्दारकोपमम् । संनिविष्टं धरापृष्ठे लीलाभाजि द्विजोत्तमाः । एके वेदविदस्तत्र वेदव्याख्यानतत्पराः । परस्परं सुसंक्रुद्धा विवदंति जिगीषवः

सूत उवाच। अथापश्यत् स विप्राणां वृन्दं वृन्दारकोपमम्। धरापृष्ठे लीलाभाजि संनिविष्टं द्विजोत्तमाः॥ एके वेदविदस्तत्र वेदव्याख्यानतत्पराः। परस्परं सुसंक्रुद्धा विवदन्ति जिगीषवः॥

Verse 3

यज्ञविद्याविदोऽन्येऽपि यज्ञाख्यानपरायणाः । तत्र विप्राः प्रदृश्यंते शतशो ब्रह्मवादिनः

यज्ञविद्याविदोऽन्येऽपि यज्ञाख्यानपरायणाः। तत्र विप्राः प्रदृश्यन्ते शतशो ब्रह्मवादिनः॥

Verse 4

अन्ये ब्राह्मणशार्दूला वेदांगेषु विचक्षणाः । प्रवदंति च संदेहान्वृन्दानामग्रतः स्थिताः

अन्ये ब्राह्मणशार्दूला वेदाङ्गेषु विचक्षणाः। प्रवदन्ति च सन्देहान् वृन्दानामग्रतः स्थिताः॥

Verse 5

वेदाभ्यासपराश्चान्ये तारनादेन सर्वशः । नादयंतो दिशां चक्रं तत्र सम्यग्द्विजोत्तमाः

वेदाभ्यासपराश्चान्ये तारनादेन सर्वशः। नादयन्तो दिशां चक्रं तत्र सम्यग्द्विजोत्तमाः॥

Verse 6

अन्ये कौतूहलाविष्टाः संचरान्विषमान्मिथः । पप्रच्छुर्जहसुश्चान्ये ज्ञात्वा मार्गप्रवर्तिनम्

अन्ये कौतूहलाविष्टाः सञ्चरान् विषमान् मिथः। पप्रच्छुर्जहसुश्चान्ये ज्ञात्वा मार्गप्रवर्तिनम्॥

Verse 7

स्मृतिवादपराश्चान्ये तथान्ये श्रुतिपाठकाः । संदेहान्स्मृतिजानन्ये पृच्छंति च परस्परम्

स्मृतिवादपराश्चान्ये तथान्ये श्रुतिपाठकाः। सन्देहान् स्मृतिजानन्ये पृच्छन्ति च परस्परम्॥

Verse 8

कीर्तयंति तथा चान्ये पुराणं ब्राह्मणोत्तमाः । वृद्धानां पुरतस्तत्र सभामध्ये व्यवस्थिताः

तथैवान्ये ब्राह्मणोत्तमाः वृद्धानां पुरतः सभामध्ये व्यवस्थिताः सन्तः तत्र पुराणं कीर्तयन्ति पठन्ति च।

Verse 9

अथ तान्स मुनिर्दृष्ट्वा ब्राह्मणान्संशितव्रतान् । अभिवाद्य ततः प्राह सादरं विनयान्वितः

अथ स मुनिस्तान् संशितव्रतान् ब्राह्मणान् दृष्ट्वा सादरं विनयान्वितः अभिवाद्य ततः प्राह।

Verse 10

मम बुद्धिः समुत्पन्ना शम्भोरायतनं प्रति । कर्तुं ब्राह्मणशार्दूलास्तस्मात्स्थानं प्रदर्श्यताम्

मम बुद्धिः शम्भोरायतनं कर्तुं समुत्पन्ना; अतः ब्राह्मणशार्दूलाः, तस्मात् स्थानं प्रदर्श्यताम्।

Verse 11

तवाहं देवदेवस्य शम्भोः प्रासादमुत्तमम् । विधायाराधयिष्यामि तमेव वृषभध्वजम्

तव कृते देवदेवस्य शम्भोः उत्तमं प्रासादं विधाय तमेव वृषभध्वजं सम्यग् आराधयिष्यामि।

Verse 12

स एवं जल्पमानोऽपि मुहुर्मुहुरतंद्रितः । न तेषामुत्तरं लेभे शुभं वा यदि वाशुभम्

स एवम् अतन्द्रितो मुहुर्मुहुः जल्पमानोऽपि तेषां शुभं वाशुभं वा किमपि उत्तरं न लेभे।

Verse 13

ततः कोपपरीतात्मा समुनिस्तान्द्विजोत्तमान् । शशाप तारशब्देन यथा शृण्वंति कृत्स्नशः

ततः कोपपरीतात्मा स मुनिर्द्विजोत्तमान् । तारशब्देन तीक्ष्णेन शशाप यथा कृत्स्नशः श्रुतम् ॥

Verse 14

दुर्वासा उवाच । विद्यामदो धनमदस्तृतीयोऽभिजनोद्भवः । एते मदावलिप्तानामेत एव सतां दमाः

दुर्वासा उवाच—विद्यामदो धनमदस्तृतीयोऽभिजनोद्भवः । एते मदावलिप्तानां मलिनाः, सतां तु दमहेतवः ॥

Verse 15

तत्र येऽपि हि युष्माकं मदा एव व्यवस्थिताः । यतस्ततोऽन्वयेऽप्येवं भविष्यति मदान्विताः

तत्र येऽपि हि युष्माकं मदा एव व्यवस्थिताः । यतस्ततोऽन्वयेऽप्येवं भविष्यन्ति मदान्विताः ॥

Verse 16

सदा सौहृदनिर्मुक्ताः पितरोऽपि सुतैः सह । भविष्यंति पुरे ह्यस्मिन्किं पुनर्बांधवादयः

सदा सौहृदनिर्मुक्ताः पितरोऽपि सुतैः सह । भविष्यन्ति पुरे ह्यस्मिन् किं पुनर्बान्धवादयः ॥

Verse 17

एवमुक्त्वा स विप्रेन्द्रो निवृत्तस्तदनन्तरम् । अपमानं परं प्राप्य ब्राह्मणानां द्विजोत्तमाः

एवमुक्त्वा स विप्रेन्द्रो निवृत्तस्तदनन्तरम् । ब्राह्मणैः परમापमानं प्राप्य द्विजोत्तमा निर्ययुः ॥

Verse 18

अथ तन्मध्यगो विप्र आसीद्वृद्धतमः सुधीः । सुशील इति विख्यातो वेदवेदांगपारगः

अथ तेषां मध्येऽतिवृद्धः सुधीर्विप्रः आसीत्, सुशील इति विख्यातो वेदवेदाङ्गपारगः।

Verse 19

स दृष्ट्वा तं मुनिं क्रुद्धं गच्छंतमपमानितम् । सत्वरं प्रययौ पृष्ठे तिष्ठ तिष्ठेति च ब्रुवन्

स तं मुनिं क्रुद्धमपमानितं गच्छन्तं दृष्ट्वा सत्वरं पृष्ठतो ययौ, “तिष्ठ तिष्ठ” इति ब्रुवन्।

Verse 20

अथासाद्य गतं दूरं प्रणिपत्य मुनिं च सः । प्रोवाच क्षम्यतां विप्र विप्राणां वचनान्मम

अथ दूरं गतं मुनिमासाद्य स प्रणिपत्य प्रोवाच—“क्षम्यतां विप्र, विप्राणां वचनान्मम।”

Verse 21

एतैः स्वाध्यायसंपन्नैर्न श्रुतं वचनं तव । नोत्तरं तेन संदत्तं सत्यमेतद्ब्रवीम्यहम्

एतैः स्वाध्यायसंपन्नैरपि तव वचनं न श्रुतम्, नोत्तरं च तेन संदत्तम्; सत्यमेतदहं ब्रवीमि।

Verse 22

तस्माद्भूमिर्मया दत्ता शंभुहर्म्यकृते तव । अस्मिन्स्थाने द्विजश्रेष्ठ प्रासादं कर्तुमर्हसि

तस्मात्तव शम्भोर्हर्म्यनिर्माणार्थं मया भूमिर्दत्ता; अस्मिन्स्थाने द्विजश्रेष्ठ, प्रासादं कर्तुमर्हसि।

Verse 23

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा दुर्वासा हर्षसंयुतः । क्षितिदानोद्भवां चक्रे स्वस्ति ब्राह्मणसत्तमाः । प्रासादं निर्ममे पश्चात्तस्य वाक्ये व्यवस्थितः

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा दुर्वासा हर्षसंयुतः । क्षितिदानसमुद्भूतां स्वस्तिवाचं चकार सः । तस्य वाक्ये व्यवस्थितः स ब्राह्मणसत्तमः पश्चात् प्रासादं निर्ममे ॥

Verse 24

अथ ते ब्राह्मणा ज्ञात्वा सुशीलेन वसुन्धरा । देवतायतनार्थाय दत्ता तस्मै तपस्विने

अथ ते ब्राह्मणा ज्ञात्वा सुशीलेन वसुन्धरा । देवतायतनार्थाय दत्ता तस्मै तपस्विने ॥

Verse 25

सर्वे कोपसमायुक्ताः सुशीलं प्रति ते द्विजाः

सर्वे कोपसमायुक्ताः सुशीलं प्रति ते द्विजाः ॥

Verse 26

ततः प्रोचुः समासाद्य येन शप्ता दुरात्मना । वयं तस्मै त्वया दत्ता प्रासादार्थं वसुन्धरा

ततः प्रोचुः समासाद्य येन शप्ता दुरात्मना । वयं तस्मै त्वया दत्ता प्रासादार्थं वसुन्धरा ॥

Verse 27

तस्मात्त्वमपि चास्माकं बाह्य एव भविष्यसि । सुशीलोऽपि हि दुःशीलो नाम्ना संकीर्त्यसे बुधैः

तस्मात्त्वमपि चास्माकं बाह्य एव भविष्यसि । सुशीलोऽपि हि दुःशीलो नाम्ना संकीर्त्यसे बुधैः ॥

Verse 28

एषोऽपि तापसो दुष्टो यः करोति शिवालयम् । नैव तस्य भवेत्सिद्धिश्चापि वर्षशतैरपि

एषोऽपि तापसो दुष्टो यः करोति शिवालयम्। नैव तस्य भवेत्सिद्धिः शतवर्षैरपि ध्रुवम्॥

Verse 29

तथा कीर्तिकृतां लोके कीर्तनं क्रियते नरैः । ततः संपश्यतां चास्य कीर्तिर्नास्य तु दुर्मतेः

तथा कीर्तिकृतां लोके कीर्तनं क्रियते नरैः। ततः संपश्यतां चास्य कीर्तिर्नास्य तु दुर्मतेः॥

Verse 30

एष दुःशीलसंज्ञो वै तव नाम्ना भविष्यति । प्रासादो नाममात्रेण न संपूर्णः कदाचन

एष दुःशीलसंज्ञो वै तव नाम्ना भविष्यति। प्रासादो नाममात्रेण न संपूर्णः कदाचन॥

Verse 31

यस्मात्सौहृदनिर्मुक्ताः कृतास्तेन वयं द्विजाः । मदैस्त्रिभिः समायुक्ताः सर्वान्वयसमन्विताः

यस्मात्सौहृदनिर्मुक्ताः कृतास्तेन वयं द्विजाः। मदैस्त्रिभिः समायुक्ताः सर्वान्वयसमन्विताः॥

Verse 32

तस्मादेषोऽपि पापात्मा भविष्यति स कोपभाक् । तप्तं तप्तं तपो येन संप्रयास्यति संक्षयम्

तस्मादेषोऽपि पापात्मा भविष्यति स कोपभाक्। तप्तं तप्तं तपो येन संप्रयास्यति संक्षयम्॥

Verse 33

एवमुक्त्वाथ ते विप्राः कोपसंरक्तलोचनाः । दुःशीलं संपरित्यज्य प्रविष्टाः स्वपुरे ततः

एवमुक्त्वाथ ते विप्राः कोपसंरक्तलोचनाः । दुःशीलं संपरित्यज्य प्रविष्टाः स्वपुरे ततः ॥

Verse 34

दुःशीलोऽपि बहिश्चक्रे गृहं तस्य पुरस्य च । देवशर्मा यथापूर्वं संत्यक्तः पुरवासिभिः

दुःशीलोऽपि बहिश्चक्रे गृहं तस्य पुरस्य च । देवशर्मा यथापूर्वं संत्यक्तः पुरवासिभिः ॥

Verse 35

तस्यान्वयेऽपि ये जातास्ते बाह्याः संप्रकीर्तिताः । बाह्याः क्रियासु सर्वासु सर्वेषां पुरवासिनाम्

तस्यान्वयेऽपि ये जातास्ते बाह्याः संप्रकीर्तिताः । बाह्याः क्रियासु सर्वासु सर्वेषां पुरवासिनाम् ॥

Verse 36

सूत उवाच । एवं तेषु द्विजेंद्रेषु शापं दत्त्वा गतेषु च । दुर्वासाः प्राह दुःशीलं कोपसंरक्तलो चनः

सूत उवाच । एवं तेषु द्विजेंद्रेषु शापं दत्त्वा गतेषु च । दुर्वासाः प्राह दुःशीलं कोपसंरक्तलोचनः ॥

Verse 37

मम सिद्धिं गता मंत्राः समर्थाः शत्रुसंक्षये । आथर्वणास्तथा चान्ये वेदत्रयसमुद्भवाः

मम सिद्धिं गता मंत्राः समर्थाः शत्रुसंक्षये । आथर्वणास्तथा चान्ये वेदत्रयसमुद्भवाः ॥

Verse 38

तस्मादेतत्पुरं कृत्स्नं पशुपक्षि समन्वितम् । नाशमद्य नयिष्यामि यथा शत्रोर्हि दुष्टकः

तस्मादद्याहं समग्रं नगरं पशुपक्षिसमन्वितम् । दुष्टशत्रुविनाशवत् नाशं नयिष्यामि निश्चयात् ॥

Verse 39

दुःशील उवाच । नैतद्युक्तं नरश्रेष्ठ तव कर्तुं कथंचन । ब्राह्मणानां कृते कर्म ब्राह्मणस्य विशेषतः

दुःशील उवाच । नैतत् युक्तं नरश्रेष्ठ तव कर्तुं कथञ्चन । ब्राह्मणार्थं कृतं कर्म ब्राह्मणस्य विशेषतः ॥

Verse 40

निघ्नंतो वा शपंतो वा वदंतो वापि निष्ठुरम् । पूजनीयाः सदा विप्रा दिव्यांल्लोकानभीप्सुभिः

निघ्नन्तो वा शपन्तो वा वदन्तो वापि निष्ठुरम् । पूजनीयाः सदा विप्राः दिव्यलोकाभिकाङ्क्षिभिः ॥

Verse 41

ब्राह्मणैर्निर्जितैर्मेने य आत्मानं जयान्वितम् । तामिस्रादिषु घोरेषु नरकेषु स पच्यते

ब्राह्मणैर्निर्जितोऽप्यात्मा यो जयान्वितमात्मनम् । मन्यते स तामिस्रादिघोरेषु नरकेषु पच्यते ॥

Verse 42

आत्मनश्च पराभूतिं तस्माद्विप्रात्सहेत वै । य इच्छेद्वसतिं स्वर्गे शाश्वतीं द्विजसत्तम

तस्मादात्मपराभूतिं विप्रात् सहेत वै नरः । य इच्छेद्वसतिं स्वर्गे शाश्वतीं द्विजसत्तम ॥

Verse 43

एतेषां ब्राह्मणेंद्राणां क्षेत्रे सिद्धिं समागताः । मंत्रास्ते तत्कथं नाशं त्वमेतेषां करिष्यसि

एतेषां ब्राह्मणेन्द्राणां परमपुण्ये क्षेत्रे मन्त्राः सिद्धिं समागताः; तर्हि त्वं कथं एतेषां जनानां वा अस्य क्षेत्रस्य वा नाशं करिष्यसि?

Verse 44

ब्रह्मघ्ने च सुरापे च चौरे भग्नवते तथा । निष्कृतिर्विहिता सद्भिः कृतघ्ने नास्ति निष्कृतिः

ब्रह्मघ्ने च सुरापे च चौरे भग्नवते तथा। निष्कृतिर्विहिता सद्भिः; कृतघ्ने नास्ति निष्कृतिः॥

Verse 45

तस्मात्कोपो न कर्तव्यः क्षेत्रे चात्र व्यवस्थितैः । क्षमां कुरु मुनिश्रेष्ठ कृपां कृत्वा ममोपरि

तस्मात् कोपो न कर्तव्यः क्षेत्रे चात्र व्यवस्थितैः। क्षमां कुरु मुनिश्रेष्ठ कृपां कृत्वा ममोपरि॥

Verse 46

सूत उवाच । स तथेति प्रतिज्ञाय तत्र कृत्वावसत्तपः । प्राप्तश्च परमां सिद्धिं दुर्लभां त्रिदशैरपि

सूत उवाच—स तथेति प्रतिज्ञाय तत्र कृत्वावसत्तपः। प्राप्तश्च परमां सिद्धिं दुर्लभां त्रिदशैरपि॥

Verse 47

दुःशीलाख्यः क्षितौ सोऽपि प्रासादः ख्याति मागतः । यस्य संदर्शनादेव नरः पापात्प्रमुच्यते

दुःशीलाख्यः क्षितौ सोऽपि प्रासादः ख्यातिमागतः। यस्य संदर्शनादेव नरः पापात् प्रमुच्यते॥

Verse 48

तस्य मध्यगतं लिंगं शुक्लाष्टम्यां सदा नरः । यः पश्यति क्षणं ध्यात्वा नरकं स न पश्यति

तस्य मध्यस्थितं लिङ्गं यः शुक्लाष्टम्यां सदा नरः । क्षणमात्रं ध्यात्वा पश्यति स नरकं न पश्यति ॥