Adhyaya 36

Verse 1

ऋषय ऊचुः । चित्रेश्वरमिदं पीठमगस्त्यमुनिनिर्मितम् । यत्प्रमाणं यत्प्रभावं तदस्माकं प्रकीर्तय

ऋषय ऊचुः—इदं चित्रेश्वराख्यं पीठम् अगस्त्यमुनिना निर्मितम्। अस्य प्रमाणं प्रभावं च अस्माकं विस्तरेण प्रकीर्तय॥

Verse 2

सूत उवाच । तस्य पीठस्य माहात्म्यं वक्तुं नो शक्यते द्विजाः । सहस्रेणापि वर्षाणां मुखानामयुतैरपि

सूत उवाच—तस्य पीठस्य माहात्म्यं वक्तुं न शक्यते द्विजाः। सहस्रेणापि वर्षाणां मुखानामयुतैरपि॥

Verse 3

तत्र सिद्धिमनुप्राप्ताः शतशोऽथ सहस्रशः । अनुध्यानसमायुक्ता योगिनः शंसितव्रताः

तत्र सिद्धिमनुप्राप्ताः शतशोऽथ सहस्रशः। अनुध्यानसमायुक्ता योगिनः शंसितव्रताः॥

Verse 4

अन्यपीठेषु या सिद्धिर्वर्षानुष्ठानतो भवेत् । दिनेनैकेन तां सिद्धिं लभंते योगिनो ध्रुवम्

अन्यपीठेषु या सिद्धिर्वर्षानुष्ठानतो भवेत्। दिनेनैकेन तां सिद्धिं लभन्ते योगिनो ध्रुवम्॥

Verse 5

यस्तत्राथ र्वणान्मंत्राञ्जपेच्छ्रद्धासमन्वितः । तेषामर्थोद्भवं कृत्स्नं फलं प्राप्नोति स ध्रुवम्

यस्तत्राथर्वणान् मन्त्राञ्जपेच्छ्रद्धासमन्वितः। तेषामर्थोद्भवं कृत्स्नं फलं प्राप्नोति स ध्रुवम्॥

Verse 6

पुत्रकामो नरस्तत्र पुंलिंगान्यो जपेन्नरः । स लभेतेप्सितान्पुत्रान्यद्यपि स्याज्जरान्वितः

पुत्रकामो नरस्तत्र पुंलिङ्गमन्त्रान् जपेन्नरः। स जरान्वितोऽपि इप्सितान् पुत्रान् अवाप्नोति॥

Verse 7

गर्भोपनिषदं तत्र पुत्रकामो जपेन्नरः । अपि वन्ध्याप्रसंगेन स्यात्स पुत्रसमन्वितः

गर्भोपनिषदं तत्र पुत्रकामो जपेन्नरः। वन्ध्याप्रसङ्गेऽपि स पुत्रसमन्वितो भवेत्॥

Verse 8

शत्रुलोकविनाशाय यो जपेच्छतरुद्रियम् । तस्मिन्पीठेऽरयस्तस्य सद्यो गच्छंति संक्षयम् ०

शत्रुलोकविनाशाय यो जपेच्छतरुद्रियम्। तस्मिन् पीठेऽरयस्तस्य सद्यः संक्षयं यान्ति॥

Verse 9

भूतप्रेतपिशाचादिरक्षार्थं तत्र मानवः । यो जपेद्वामदेव्यं च स स्याद्धि निरुपद्रवः

भूतप्रेतपिशाचादिरक्षार्थं तत्र मानवः। यो जपेद्वामदेव्यं च स हि निरुपद्रवो भवेत्॥

Verse 10

कोऽदादिति नरस्तत्र कन्यार्थं यो जपेदृचम् । यां कन्यां ध्यायमानस्तु स तां प्राप्नोत्यसंशयम्

कोऽदादिति ऋचं तत्र कन्यार्थं यो जपेन्नरः। यां कन्यां ध्यायमानस्तु स तां प्राप्नोत्यसंशयम्॥

Verse 11

यो भूपालप्रसादार्थमिमं देवा निशं जपेत् । निरर्गलः प्रसादः स्यात्तस्य पार्थिवसंभवः

यो देवाः, भूपालस्य प्रसादार्थं निशि इमं मन्त्रं जपेत्, तस्य पार्थिवसंभवः प्रसादो निरर्गलः स्यात्।

Verse 12

स्वस्त्रीस्नेहकृतेयस्तु तं पत्नीभिरिति द्विजाः । जपेद्भार्या भवेत्साध्वी तस्य सा स्नेहवत्सला

हे द्विजाः, स्वस्त्रीस्नेहकृते यः ‘तं पत्नीभिः’ इत्यादिमन्त्रं जपेत्, तस्य भार्या साध्वी स्यात्, सा च स्नेहवत्सला भवेत्।

Verse 13

यो लोकानुग्रहार्थाय जपेददितिरित्यपि । तस्य लोकानुरागः स्यात्सलाभश्च विशेषतः

यो लोकानुग्रहार्थाय ‘अदितिर्’ इत्यपि मन्त्रं जपेत्, तस्य लोकानुरागः स्यात्, विशेषतः सलाभश्च भवेत्।

Verse 14

वित्तार्थी यो जपेत्तत्र श्रीसूक्तं मनुजो द्विजाः । सर्वतस्तस्य वित्तानि समागच्छंत्यनेकशः

हे द्विजाः, वित्तार्थी मनुजः तत्र श्रीसूक्तं जपेत् चेत्, तस्य सर्वतो वित्तानि अनेकशः समागच्छन्ति।

Verse 16

जपेद्रथंतरं साम यानार्थं तत्र यो नरः । स प्राप्नोति हि यानानि शीघ्रगानि शुभानि च

यानार्थं यो नरः तत्र रथंतरं साम जपेत्, स हि शीघ्रगानि शुभानि च यानानि प्राप्नोति।

Verse 17

गजार्थी यो जपेत्तत्र गणानां द्विजसत्तमाः । स प्राप्नोति गजान्मर्त्यो मदप्लावितभूतलान्

द्विजसत्तमाः, यः कश्चिद् गजार्थी तत्र ‘गणानाम्…’ इति मन्त्रं जपति, स मर्त्यः मदप्लावितभूतलान् गजान् प्राप्नोति।

Verse 18

न तद्रक्षेति यो मन्त्रं जपेद्र क्षाकृते नरः । तस्य स्यात्सर्वतो रक्षा समेषु विषमेषु च

यः नरः रक्षाकृते तत्र ‘न तद्रक्षे…’ इति मन्त्रं जपति, तस्य सर्वतः रक्षा भवति, समेषु विषमेषु च।

Verse 19

सप्तर्षय इति श्रेष्ठां यो जपेत्तु समाहितः । ऋचं रोगविनाशाय स रोगैः परि मुच्यते

यः समाहितः ‘सप्तर्षयः…’ इत्यादिकां श्रेष्ठां ऋचं रोगविनाशाय जपति, स सर्वैः रोगैः परिमुच्यते।

Verse 20

यदुभी यो जपेत्तत्र ग्रहपीडार्दितो जनः । सानुकूला ग्रहास्तस्य प्रभवंति न संशयः

यः जनः ग्रहपीडार्दितः तत्र ‘यदुभी…’ इत्यादिकं जपति, तस्य ग्रहाः सानुकूलाः प्रभवन्ति, न संशयः।

Verse 21

भूतपीडार्दितो यश्च बृहत्साम जपेन्नरः । पितृवज्जायते तस्य स भूतोऽप्यंतकोऽपि चेत्

यः नरः भूतपीडार्दितः बृहत्साम जपति, तस्य स भूतः पितृवत् जायते, अन्तकोऽपि चेत्।

Verse 22

यात्रासिद्धिकृते यश्च जपेत्सूक्तं च शाकुनम् । तस्य संसिध्यते यात्रा यद्यपि स्यादकिंचनः

यात्रासिद्ध्यर्थं यः शाकुनसूक्तं जपति, तस्य यात्रा सम्यक् संसिध्यति, स अकिञ्चनोऽपि सफलो भवति।

Verse 23

सर्पनाशाय यस्तत्र सार्पसूक्तं जपेन्नरः । न तस्य मंदिरे सर्पाः प्रविशंति कथंचन

सर्पनाशार्थं यः तत्र सार्पसूक्तं जपति नरः, तस्य मन्दिरे सर्पाः कथञ्चन न प्रविशन्ति।

Verse 24

विषनाशाय यस्तत्र जपेच्छ्र द्धासमन्वितः । उत्तिष्ठेति विषं सद्यस्तस्य नाशं प्रयास्यति

विषनाशार्थं यः तत्र श्रद्धासमन्वितः ‘उत्तिष्ठे’त्यादिमन्त्रं जपति, तस्य विषं सद्य एव नाशं प्रयाति।

Verse 25

स्थावरजगमं वापि कृत्रिमं यदि वा विषम् । तस्य नाम्ना विनिर्याति तमः सूर्योदये यथा

स्थावरजङ्गमोत्थं वा कृत्रिमं वा यद् विषं, तस्य नामोच्चारणमात्रेण निःसरति—सूर्योदये तम इव।

Verse 26

व्याघ्रसाम जपेद्यस्तु तत्र श्रद्धासमन्वितः । तस्य व्याघ्रादयो व्याला जायंते सौम्यचेतसः

यः तत्र श्रद्धासमन्वितो व्याघ्रसाम जपति, तस्य व्याघ्रादयो व्यालाः सौम्यचेतसो भवन्ति।

Verse 27

कृषिकर्मप्रसि द्ध्यर्थं यो जपेल्लांगलानि च । वृष्टिहीनेऽपि लोकेऽस्मिन्कृषिस्तस्य प्रसिध्यति

कृषिकर्मसिद्ध्यर्थं यः तत्र लाङ्गलानीति मन्त्रान् जपेत्, अस्मिन् लोके वृष्टिहीनेऽपि तस्य कृषिः सुप्रसिद्धिं सफलतां च गच्छति।

Verse 28

ईतिनाशाय तत्रैव जपेद्देवव्रतं नरः । ततः संकीर्त्तना देव ईतयो यांति संक्षयम्

ईतिनाशाय तत्रैव नरः ‘देवव्रतम्’ इति जपेत्; तस्य संकीर्तनात् देवप्रसादेन ईतयः सर्वाः संक्षयं यान्ति।

Verse 29

अनावृष्टिहते लोके पंचेंद्रं तत्र यो जपेत् । तस्य हस्तकृते होमे तन्मंत्रैः स्याज्जलागमः

अनावृष्टिहते लोके यः तत्र ‘पञ्चेन्द्रम्’ जपेत्, तस्य हस्तकृते होमे तन्मन्त्रैः जलागमः—वृष्टिरागमनं—भवति।

Verse 30

दंष्ट्राभ्या मिति यस्तत्र नरश्चौरार्दितः पठेत् । नोपद्रवो भवेत्तस्य कदाचिच्चौरसंभवः

यः तत्र चौरार्दितो नरः ‘दंष्ट्राभ्याम्’ इति पठेत्, तस्य कदाचिदपि चौरसंभवोऽपद्रवो न भवति।

Verse 31

विवादार्थं जपेद्यस्तु संसृष्टमिति तत्र च । विवादे विजय स्तस्य पापस्यापि प्रजायते

विवादार्थं यः तत्र ‘संसृष्टम्’ इति जपेत्, तस्य विवादे विजयः प्रजायते, पापिनोऽपि।

Verse 32

यो रिपूच्चाटनार्थाय नरो रुद्रशिरो जपेत् । तस्य ते रिपवो यांति देशं त्यक्त्वा कुबुद्धितः

रिपूच्चाटनार्थं यो नरो रुद्रशिरो जपेत्, तस्य ते रिपवः स्वकुबुद्ध्या देशं त्यक्त्वा दूरं प्रयान्ति।

Verse 33

मोहनाय रिपूणां च यो जपेद्विष्णुसंहिताम् । तस्य मोहाभिभूतास्ते जायंते रिपवो ध्रुवम्

रिपूणां मोहनार्थं यो जपेद्विष्णुसंहिताम्, तस्य ते रिपवो मोहाभिभूताः ध्रुवं भवन्ति।

Verse 34

वशीकरणहेतोर्यः कूष्मांडीः प्रजपेन्नरः । शत्रवोऽपि वशे तस्य किं पुनः प्रमदादयः

वशीकरणहेतोः यः कूष्मांडीः प्रजपेन्नरः, शत्रवोऽपि वशे तस्य; किं पुनः प्रमदादयः।

Verse 35

यः स्तंभाय रिपूणां वै प्राजापत्यं च वारुणम् । मंत्रं जपेद्द्विजश्रेष्ठाः सम्यक्छ्रद्धापरायणः । मंत्रसंस्तंभितास्तस्य जायंते सर्वशत्रवः

रिपूणां स्तम्भनार्थं वै प्राजापत्यं च वारुणम्। मन्त्रं जपेद्द्विजश्रेष्ठाः श्रद्धया सम्यगाश्रितः; मन्त्रसंस्तम्भितास्तस्य भवन्ति सर्वशत्रवः।

Verse 36

जपेत्काली करालीति यः शोषाय नरो द्विजाः । स शोषयति तत्कृत्स्नं यच्चित्ते धारयेन्नरः

शोषणार्थं यः ‘काली कराली’ इति जपेत् नरो द्विजाः, स यच्चित्ते धारयेत् तत्कृत्स्नं शोषयति।

Verse 37

एष मंत्रस्तदा जप्तो ह्यगस्त्येन महात्मना । यत्प्रभावान्नदीनाथस्तेन संशोषितो ध्रुवम्

एष मन्त्रस्तदा जप्तो ह्यगस्त्येन महात्मना । यत्प्रभावान्नदीनाथस्तेन संशोषितो ध्रुवम् ॥

Verse 38

एतत्प्रभावं यत्पीठं मंत्राणां सिद्धिकारकम् । ऐहिकानां फलानां च तन्मया वः प्रकीर्तितम्

एतत्प्रभावं यत्पीठं मन्त्राणां सिद्धिकारकम् । ऐहिकानां फलानां च तन्मया वः प्रकीर्तितम् ॥

Verse 39

यो वांछति पुनः स्वर्गं स तत्र द्विजसत्तमाः । स्नानं करोतु दानं च श्राद्धं चापि विशेषतः

यो वाञ्छति पुनः स्वर्गं स तत्र द्विजसत्तमाः । स्नानं करोतु दानं च श्राद्धं चापि विशेषतः ॥

Verse 40

अथ वांछति यो मोक्षं विरक्तो भवसागरात् । निष्कामस्तत्र संतुष्टस्तपस्तप्येत्सुबुद्धिमान्

अथ वाञ्छति यो मोक्षं विरक्तो भवसागरात् । निष्कामस्तत्र सन्तुष्टस्तपस्तप्येत्सुबुद्धिमान् ॥

Verse 41

ऋषय ऊचुः । मंत्रजाप्यस्य माहात्म्यं यत्त्वया नः प्रकीर्तितम् । तत्कथं सिद्धिमायाति मंत्रजाप्यं हि सूतज

ऋषय ऊचुः । मन्त्रजाप्यस्य माहात्म्यं यत्त्वया नः प्रकीर्तितम् । तत्कथं सिद्धिमायाति मन्त्रजाप्यं हि सूतज ॥

Verse 42

सूत उवाच । अत्र तत्कथयिष्यामि यन्मया पितृतः श्रुतम् । वदतो ब्राह्मणेंद्रस्य पुरा दुर्वाससो मुनेः

सूत उवाच—अत्राहं तत् कथयिष्यामि यन्मया पितृतः श्रुतम्; पुरा ब्राह्मणेन्द्रस्य दुर्वाससो मुनेर्वचः।

Verse 43

तेन पूर्वं पिताऽस्माकं पृष्टो दुर्वाससा द्विजाः । मंत्रवादकृते यच्च शृणुध्वं सुसमाहिताः

तेन पूर्वं पिताऽस्माकं दुर्वाससा द्विजैः पृष्टः; मन्त्रवादकृते यच्च, शृणुध्वं सुसमाहिताः।

Verse 44

दुर्वासा उवाच । साधयिष्याम्यहं मन्त्रमभीष्टं कमपि व्रती । तस्य सिद्धिकृते ब्रूहि विधानं शास्त्रसंभवम्

दुर्वासा उवाच—साधयिष्याम्यहं मन्त्रमभीष्टं कञ्चिदेव व्रती; तस्य सिद्धिकृते ब्रूहि विधानं शास्त्रसंभवम्।

Verse 45

लोमहर्षण उवाच । मंत्राणां साधनं कष्टं सर्वेषामपि सन्मुने । प्रत्यवायसमोपेतं बहुच्छिद्रसमाकुलम्

लोमहर्षण उवाच—मन्त्राणां साधनं कष्टं सर्वेषामपि सन्मुने; प्रत्यवायसमोपेतं बहुच्छिद्रसमाकुलम्।

Verse 46

तस्मान्मंत्रकृते सिद्धिं यदि त्वं वांछसि द्विज । चमत्कारपुरे क्षेत्रे तत्र त्वं गंतुमर्हसि

तस्मान्मन्त्रकृते सिद्धिं यदि त्वं वाञ्छसि द्विज; चमत्कारपुरे क्षेत्रे तत्र त्वं गन्तुमर्हसि।

Verse 47

तत्र चित्रेश्वरीपीठमगस्त्येन विनिर्मितम् । सद्यः सिद्धिकरं प्रोक्तं मन्त्राणां हृदि वर्तिनाम्

तत्रागस्त्येन विनिर्मितं चित्रेश्वरीपीठं विराजते। हृदि स्थितमन्त्रवतां सद्यः सिद्धिकरमिति प्रोक्तम्॥

Verse 48

न तत्र जायते छिद्रं प्रत्यवायो न च द्विज । नासिद्धिर्वरदानेन सर्वेषां त्रिदिवौकसाम्

तत्र छिद्रं न जायेत प्रत्यवायो न च द्विज। वरदानेन तस्यैव नासिद्धिः सर्वदेवतः॥

Verse 49

चातुर्युंग्यं हि तत्पीठं स्थितानां सिद्धिमाह रेत् । युगानुरूपतः सद्यस्ततो वक्ष्याम्यहं द्विज

चातुर्युग्यं हि तत्पीठं स्थितानां सिद्धिमावहेत्। युगानुरूपतः सद्यस्ततो वक्ष्याम्यहं द्विज॥

Verse 50

यो यं साधयितुं मन्त्रमिच्छति द्विजसत्तम । स तस्य पूर्वमेवाथ लक्षमेकं जपेन्नरः

यो यं साधयितुं मन्त्रमिच्छति द्विजसत्तम। स तस्य पूर्वमेवाथ लक्षमेकं जपेन्नरः॥

Verse 51

ततो भवति संसिद्धो मंत्रार्हः स नरः शुचिः । जपेद्ब्राह्मणशार्दूल ततो लक्षचतुष्टयम् । दशांशेन तु होमः स्यात्सुसमिद्धे हुताशने

ततो भवति संसिद्धो मन्त्रार्हः स नरः शुचिः। जपेद्ब्राह्मणशार्दूल ततो लक्षचतुष्टयम्॥ दशांशेन तु होमः स्यात्सुसमिद्धे हुताशने॥

Verse 52

ततस्तु जायते सिद्धिर्नूनं तन्मंत्रसंभवा । तत्र सौम्येषु कृत्येषु होमः सिद्धार्थकैः सितैः

ततः खलु मन्त्रसमुद्भवा सिद्धिर्नूनं जायते। तत्र सौम्येषु शुभकर्मसु श्वेतसिद्धार्थकैः होमः कार्यः॥

Verse 53

तर्पणैः कन्यकानां च होमः स्यात्स फलप्रदः

कन्यकानां तर्पणैश्च होमश्च स्यात् स फलप्रदः। इष्टं पुण्यफलं दत्त्वा सिद्धिं जनयति ध्रुवम्॥

Verse 54

एतत्कृतयुगे प्रोक्तं मंत्रसाधनमुत्त मम् । सर्वेषां साधकानां च मया प्रोक्तं द्विजोत्तम

एतत् कृतयुगे प्रोक्तं मन्त्रसाधनमुत्तमम्। सर्वेषां साधकानां च मया प्रोक्तं द्विजोत्तम॥

Verse 55

एतत्त्रेतायुगे प्रोक्तं पादोनं मन्त्रसाधनम् । युग्मार्धं द्वापरे कार्यं चतुर्थांशं कलौ युगे

एतत् त्रेतायुगे प्रोक्तं पादोनं मन्त्रसाधनम्। युग्मार्धं द्वापरे कार्यं चतुर्थांशं कलौ युगे॥

Verse 56

एवं तत्र समासाद्य सिद्धिं मंत्रसमुद्भवाम् । तत्र पीठे ततः कृत्यं साधयेत्स्वेच्छया नरः

एवं तत्र समासाद्य सिद्धिं मन्त्रसमुद्भवाम्। तत्र पीठे ततः कृत्यं साधयेत् स्वेच्छया नरः॥

Verse 57

शापानुग्रहसामर्थ्यसंयुतस्तेज साऽन्वितः । अजेयः सर्वभूतानां साधूनां संमतस्तथा

शापानुग्रहयोः सामर्थ्ययुक्तः तेजसा च समन्वितः। स सर्वभूतैरजेयो भवति, साधुभिश्च संमतः॥

Verse 58

सूत उवाच । तच्छ्रुत्वा स मुनिस्तस्य पितुर्मम वचोऽखिलम् । ततश्चित्रेश्वरं पीठं समायातोऽथ सन्मुनिः

सूत उवाच। तद्वचो मम सर्वं स मुनिः पितृहेतुकम्। श्रुत्वा चित्रेश्वरपीठं समायातः स सन्मुनिः॥

Verse 59

तत्र संसाधयामास सर्वान्मंत्रान्यथाक्रमम् । विधिना शास्त्रदृष्टेन श्रद्धया परया युतः

तत्र स क्रमशो मन्त्रान् सर्वान् संसाधयामास। शास्त्रदृष्टेन विधिना परया श्रद्धया युतः॥

Verse 60

इति संसिद्धमंत्रः स चमत्कारपुरं गतः । विप्राणां प्रार्थनार्थाय भूमिखंडकृते द्विजाः

इति संसिद्धमन्त्रः स चमत्कारपुरं गतः। विप्रप्रार्थनहेतोश्च भूमिखण्डकृते द्विजाः॥