Adhyaya 32

Verse 1

। सूत उवाच । तथान्योऽस्ति द्विजश्रेष्ठास्तस्मिन्क्षेत्रे शुभावहे । सप्तर्षीणां सुविख्यात आश्रमः सर्वकामदः

सूत उवाच—तथान्योऽपि, हे द्विजश्रेष्ठाः, तस्मिन् शुभावहे क्षेत्रे सप्तर्षीणां सुविख्यात आश्रमः सर्वकामदः (अस्ति)।

Verse 2

तत्र श्रावणमासस्य पंचदश्यां समाहितः । यः करोति नरः स्नानं स लभेद्वांछितं फलम्

तत्र श्रावणमासस्य पञ्चदश्यां समाहितः। यः करोति नरः स्नानं स लभेद्वाञ्छितं फलम्॥

Verse 3

कन्दमूलफलैः शाकैर्यस्तत्र श्राद्धमाचरेत् । स प्राप्नोति फलं कृत्स्नं राजसूयाश्वमेधयोः

कन्दमूलफलैः शाकैः यस्तत्र श्राद्धमाचरेत्। स प्राप्नोति फलं कृत्स्नं राजसूयाश्वमेधयोः॥

Verse 4

पंचम्यां शुक्लपक्षे तु मासि भाद्रपदे द्विजाः । यस्तान्पूजयते भक्त्या पुष्पधूपानुलेपनैः । विधिनानेन विप्रेन्द्राः सर्वानेव यथाक्रमम्

पञ्चम्यां शुक्लपक्षे तु मासि भाद्रपदे द्विजाः। यस्तान् पूजयते भक्त्या पुष्पधूपानुलेपनैः। विधिनानेन विप्रेन्द्राः सर्वानेव यथाक्रमम्॥

Verse 5

ॐ अत्रये नमः । ॐ वसिष्ठाय नमः । ॐ कश्यपाय नमः । ॐ भरद्वाजाय नमः । ॐ गौतमाय नमः । ॐ कौशिकाय नमः । ॐ जमदग्नये नमः । ॐ अरुंधत्यै नमः । पूजामंत्रः । जह्नुकन्यापवित्रांगा गृहीतजपमालिकाः । गृह्णंत्वर्घं मया दत्तमृषयः सर्वकामदाः

ॐ अत्रये नमः। ॐ वसिष्ठाय नमः। ॐ कश्यपाय नमः। ॐ भरद्वाजाय नमः। ॐ गौतमाय नमः। ॐ कौशिकाय नमः। ॐ जमदग्नये नमः। ॐ अरुन्धत्यै नमः—इति पूजामन्त्राः। जह्नुकन्यापवित्राङ्गा गृहीतजपमालिकाः, गृह्णन्त्वर्घं मया दत्तम्, ऋषयः सर्वकामदाः॥

Verse 6

ऋषय ऊचुः । तत्र सप्तर्षिभिस्तीर्थं कस्मिन्काले व्यवस्थितम् । विस्तरात्सूतज ब्रूहि परं कौतूहलं हि नः

ऋषय ऊचुः—तत्र सप्तर्षिभिः स्थापितं तीर्थं कस्मिन्काले व्यवस्थितम्? सूतज, विस्तरेण ब्रूहि; अस्माकं हि परं कौतूहलम्।

Verse 7

सूत उवाच । अनावृष्टिः पुरा जाता लोके द्वादशवार्षिकी । सर्वोषधिक्षयो जातस्ततो लोकाः क्षयार्दिताः

सूत उवाच—पुरा लोके द्वादशवार्षिकी अनावृष्टिः समभवत्। सर्वोषधिक्षयः जातः; ततो लोकाः क्षयार्दिताः।

Verse 8

अस्थिशेषा निरुत्साहास्त्यक्तधर्मव्रतक्रियाः । अभक्ष्यभक्षणपरास्तथैवापेयपायिनः

अस्थिशेषाः निरुत्साहाः त्यक्तधर्मव्रतक्रियाः। अभक्ष्यभक्षणपराः तथैवापेयपायिनः।

Verse 9

त्यजंति मातरः पुत्रान्कलत्राणि तथा नराः । भृत्यान्स्वानपि वित्तेशाः का कथान्यसमुद्भवान्

मातरः पुत्रान् त्यजन्ति, नराः कलत्राणि तथा। वित्तेशाः स्वान् भृत्यान् अपि; का कथा अन्यसमुद्भवान्।

Verse 10

संत्यक्तान्यग्निहोत्राणि ब्राह्मणैर्याजकैरपि । व्रतानि व्रतिभिर्दांतैरपि वृद्धतमैर्द्विजाः

सन्त्यक्तान्यग्निहोत्राणि ब्राह्मणैर्याजकैः अपि। व्रतानि व्रतिभिर्दान्तैरपि वृद्धतमैर्द्विजैः।

Verse 11

दृश्यते चैव यत्रैव सस्यं वापि कथंचन । ह्रियते लज्जया हीनैस्तत्र क्षुत्क्षामकैर्नरैः

यत्र यत्र कदाचित् सस्यं दृश्यते स्म, तत्र तत्र क्षुधया क्षामैः लज्जाहीनैर्नरैस्तत् सर्वं ह्रियते स्म।

Verse 12

एवमन्नक्षये जाते पीडिते धरणीतले । सप्तर्षयः क्षुधाविष्टा बभ्रमुस्तत्रतत्र च

एवमन्नक्षये जाते पीडिते धरणीतले, क्षुधाविष्टाः सप्तर्षयस्तत्रतत्र बभ्रमुः।

Verse 13

अत्रिश्चैव वसिष्ठश्च कश्यपः सुमहातपाः । भरद्वाजस्तथा चान्यो गौतमः संशितव्रतः । कौशिको जमदग्निश्च तथैवारुंधती सती

अत्रिर्वसिष्ठश्च कश्यपः सुमहातपाः, भरद्वाजोऽथ गौतमः संशितव्रतः; कौशिको जमदग्निश्च तथैवारुंधती सती।

Verse 14

अथ तेषां समस्तानां चंडाभूत्परिचारिका । पशुवक्त्रस्तथा भृत्यो विनयेन समवितः

अथ तेषां समस्तानां पुरतः चण्डाभूत्परिचारिका, पशुवक्त्रश्च भृत्यश्च विनयेन समन्वितौ।

Verse 15

ततस्ते विषयं प्राप्ता वृषादर्भिमहीपतेः । क्षुत्क्षामा मुनयोऽत्यर्थं देशे चानर्तसंज्ञके

ततः ते वृषादर्भिमहीपतेर्विषयं प्राप्ताः, क्षुत्क्षामा मुनयोऽत्यर्थमनर्तसंज्ञके देशे समाययुः।

Verse 17

ततस्तैः पतितो भूमौ दृष्टो मृतकुमारकः । मंत्रयित्वा मिथः पश्चाद्गृहीतो भक्षणाय च

ततः तैः भूमौ पतितो मृतकुमारको दृष्टः। परस्परं मन्त्रयित्वा पश्चात् तं भक्षणार्थमपि गृहीत्वा निन्युः॥

Verse 18

अपचन्यावदग्नौ तं क्षुधया परिपीडिताः । वृषादर्भिर्नृपः प्राप्तः श्रुत्वा तेषां विचेष्टितम्

क्षुधया परिपीडिताः ते तमग्नौ अपचन्त्येव। तेषां विचेष्टितं श्रुत्वा वृषादर्भिर्नृपः प्राप्तः॥

Verse 19

वृषादर्भिरुवाच । किमिदं गर्हितं कर्म क्रियते मुनिसत्तमाः । राक्षसानामयं धर्मो महामांसस्य भक्षणम्

वृषादर्भिरुवाच—किमिदं गर्हितं कर्म क्रियते, मुनिसत्तमाः? महामांसस्य भक्षणं राक्षसानामयं धर्मः॥

Verse 20

सोऽहं सस्यं प्रदास्यामि ग्रामान्व्रीहीन्यवानपि । मम वाक्यादसंदिग्धं त्यजर्ध्वं मृतबालकम्

सोऽहं सस्यं प्रदास्यामि—ग्रामान्, व्रीहीन्, यवानपि। मम वाक्यादसन्दिग्धं त्यजत मृतबालकम्॥

Verse 21

ऋषय ऊचुः । प्रायश्चित्तं समादिष्टं महामांसस्य भक्षणात् । प्रतिग्रहस्य भूपाला दापत्कालेऽपि नो नृप

ऋषय ऊचुः—महामांसस्य भक्षणात् प्रायश्चित्तं समादिष्टम्। प्रतिग्रहश्च, भूपाल, आपत्कालेऽपि नो नृप॥

Verse 22

पश्चात्तपश्चरिष्यामो महामांससमुद्भवम् । पातकं नाशयिष्यामो भक्षयामो वयं ततः

पश्चात् वयं महामांसभक्षणसमुद्भवं पातकं निवारयितुं तपश्चर्यामः करिष्यामः। ततः पापं विनाश्य, अनन्तरं वयं भक्षयिष्यामः।

Verse 23

वृषादर्भि रुवाच । प्रतिग्रहो द्विजातीनां प्रोक्ता वृत्तिरनिंदिता । ग्राह्यो मत्तस्ततः सर्वैर्नात्र कार्या विचारणा

वृषादर्भिरुवाच—द्विजातीनां प्रतिग्रहः वृत्तिरनिन्दिता इति प्रोक्ता। अतः सर्वैः मत्तः प्रतिग्राह्यः; अत्र विचारणा न कार्या।

Verse 24

ऋषय ऊचुः । राज प्रतिग्रहो घोरो मध्वास्वादो विषोपमः । स दूराद्ब्राह्मणैस्त्याज्यो विशेषात्कृतिभिर्नृप

ऋषय ऊचुः—राजन्, प्रतिग्रहो घोरः; मध्वास्वादः सन् विषोपमः। अतः स दूराद् ब्राह्मणैस्त्याज्यः, विशेषात् कृतिभिर्नृप।

Verse 25

दशसूनासमश्चक्री दशचक्रिसमो ध्वजी । दश ध्वजिसमा वेश्या दशवेश्यासमो नृपः

दशसूनासमश्चक्री, दशचक्रिसमो ध्वजी। दशध्वजिसमा वेश्या, दशवेश्यसमो नृपः॥

Verse 26

दशसूनासहस्रेण तुल्यो राजप्रतिग्रहः । कस्तस्य प्रतिगृह्णाति लोभाढ्यो ब्राह्मणो यथा

दशसूनासहस्रेण तुल्यो राजप्रतिग्रहः। कस्तं प्रतिगृह्णाति, लोभाढ्यो ब्राह्मणो यथा॥

Verse 27

रौरवादिषु सर्वेषु नरकेषु स पच्यते । तस्माद्गच्छ गृहे भूप स्वस्ति तेऽस्तु सदैव हि

रौरवादिषु सर्वेषु नरकेषु स पच्यते । तस्माद्गच्छ गृहे भूप स्वस्ति तेऽस्तु सदैव हि ॥

Verse 28

वयमन्यत्र यास्यामो ग्रहीष्यामो न ते धनम् । एवमुक्त्वाथ ते सर्वे मुनयः शंसितव्रताः

वयमन्यत्र यास्यामो ग्रहीष्यामो न ते धनम् । एवमुक्त्वाथ ते सर्वे मुनयः शंसितव्रताः ॥

Verse 29

परित्यज्य कुमारं तं मृतं तमपि भूमिपम् । चमत्कारपुरं क्षेत्रं समुद्दिश्य ततो ययुः

परित्यज्य कुमारं तं मृतं तमपि भूमिपम् । चमत्कारपुरं क्षेत्रं समुद्दिश्य ततो ययुः ॥

Verse 30

सोऽपि राजा ततस्तैस्तु भर्त्सितोऽतिरुषान्वितः । जिज्ञासार्थं ततस्तेषां चक्रे कर्म द्विजोत्तमाः

सोऽपि राजा ततस्तैस्तु भर्त्सितोऽतिरुषान्वितः । जिज्ञासार्थं ततस्तेषां चक्रे कर्म द्विजोत्तमाः ॥

Verse 31

ततः सुवर्णपूर्णानि विधायोदुम्बराणि च । तेषां मार्गाग्रतो भूमौ समंतादथ चाक्षिपत्

ततः सुवर्णपूर्णानि विधायोदुम्बराणि च । तेषां मार्गाग्रतो भूमौ समंतादथ चाक्षिपत् ॥

Verse 32

सूत उवाच । अथ ते मुनयो दृष्ट्वा पतितानि धरातले । उदुम्बराणि संदृष्ट्वा जगृहुः क्षुधयार्दिताः

सूत उवाच—अथ ते मुनयः पतितान्युदुम्बरपात्राणि धरातले दृष्ट्वा, क्षुधयार्दिताः सन्तो जगृहुः।

Verse 33

अथ तानि समालक्ष्य गुरूणि मुनिसत्तमाः । अत्रिरेकं परिस्फोट्य सुवर्णं वीक्ष्य चाब्रवीत्

अथ तानि गुरूणि फलानि समालक्ष्य मुनिसत्तमाः; अत्रिः एकं परिस्फोट्य, अन्तः सुवर्णं दृष्ट्वा उवाच।

Verse 34

अत्रिरुवाच । नास्माकं मुनयोऽज्ञानं नास्माकं गृहबुद्धयः । हैमानिमान्विजानंतो ग्रहीष्याम उदुम्बरान्

अत्रिरुवाच—नास्माकं मुनयोऽज्ञानं, नास्माकं गृहबुद्धयः। हैमानिमान् विजानन्तो, ग्रहीष्याम उदुम्बरान्।

Verse 35

तस्मादेतानि संत्यज्य हेमगर्भाणि दूरतः । उदुम्बराणि यास्यामः फलानि विगतस्पृहाः

तस्मादेतानि हेमगर्भाणि दूरतः संत्यज्य, विगतस्पृहाः सन्तः उदुम्बरफलानि यास्यामः।

Verse 36

सार्वभौमो महीपाल एकोऽन्यश्च निरीहकः । सुभगस्तु तयोर्नित्यं भूयाद्भूयो निरीहकः

एको हि सार्वभौमो महीपालो भवेत्, अन्यश्च निरीहकः। तयोर्मध्ये सुभगः स नित्यं, भूयो भूयो यः स्पृहावर्जितः।

Verse 37

धर्मार्थमपि विप्राणां संचयोऽर्थस्य गर्हितः । प्रक्षालनाद्धि पंकस्य दूरादस्पर्शनं वरम्

धर्मार्थमपि विप्राणामर्थसंचयः निन्द्य एव। पङ्कप्रक्षालनात् दूरादस्पर्शनं वरम्॥

Verse 38

त्यजतः संचयान्सर्वान्यांति हानिमुपद्रवाः । न हि सर्वार्थवान्कश्चिद्दृश्यते निरुपद्रवः

सर्वान् संचयान् त्यजतः उपद्रवाः हानिं यान्ति। न हि सर्वार्थवान् कश्चित् निरुपद्रवो दृश्यते॥

Verse 39

निर्धनत्वं तथा राज्यं तुलायां धारयेद्बुधः । अकिंचनत्वमधिकं जायते संमतिर्मम

निर्धनत्वं तथा राज्यं तुलायां धारयेत् बुधः। अकिञ्चनत्वमधिकं—इति मे संमतिर्जाता॥

Verse 40

कश्यप उवाच । अनर्थोऽयं मुने प्राप्तो यदर्थस्य परिग्रहः । अर्थैश्वर्यविमूढात्मा श्रेयसा मुच्यते हि सः

कश्यप उवाच—मुने, अनर्थोऽयं प्राप्तः यदर्थपरिग्रहः। अर्थैश्वर्यविमूढात्मा श्रेयसा एव मुच्यते॥

Verse 41

अर्थसंपद्विमोहाय विमोहो नरकाय च । तस्मादर्थं प्रयत्नेन श्रेयोऽर्थी दूरतस्त्यजेत्

अर्थसंपद् विमोहाय, विमोहः नरकाय च। तस्मादर्थं प्रयत्नेन श्रेयोऽर्थी दूरतस्त्यजेत्॥

Verse 42

योर्थेन साध्यते धर्मः क्षयिष्णुः स प्रकीर्तितः । यः पुनस्तपसा साध्यः स मोक्षायेति मे मतिः

अर्थेन साधितो धर्मः क्षयिष्णुरिति कीर्तितः। यस्तु तपसा साध्यते स एव मोक्षप्रद इति मे मतिः॥

Verse 43

भरद्वाज उवाच । जीर्यंति जीर्यतः केशा दंता जीर्यंति जीर्यतः । चक्षुः श्रोत्रे तथा पुंसस्तृष्णैका तरुणायते

भरद्वाज उवाच। जीर्यतः पुंसः केशा जीर्यन्ति दन्ताश्च जीर्यन्ति। चक्षुः श्रोत्रे च जीर्येते तृष्णैका तरुणायते॥

Verse 44

सूच्या सूत्रं यथा वस्त्रं संचारयति सूचिका । तद्वत्संसारसूत्रं च वांछयात्मा नयत्यसौ

सूच्या सूत्रं यथा वस्त्रे संचारयति सूचिका। तद्वत् संसारसूत्रं च वाञ्छया आत्मा नयत्यसौ॥

Verse 45

यथा शृंगं हि कायेन वर्द्धमानेन वर्धते । तद्वत्तृष्णापि वित्तेन वर्द्धमानेन वर्द्धते

यथा शृङ्गं हि कायेन वर्धमानेन वर्धते। तद्वत् तृष्णापि वित्तेन वर्धमानेन वर्धते॥

Verse 46

अनंतपारा दुष्पूरा तृष्णा दुःखशतावहा । अधर्मबहुला चैव तस्मात्तां परिवर्जयेत्

अनन्तपारा दुष्पूरा तृष्णा दुःखशतावहा। अधर्मबहुला चैव तस्मात् तां परिवर्जयेत्॥

Verse 47

गौतम उवाच । संतुष्टः केन चाल्योऽस्ति फलैरपि विवर्जितः । सर्वोपीन्द्रियलौल्येन संकटे भ्रमति द्विजाः

गौतम उवाच—संतुष्टः कस्यचिदपि केनचिद् न चाल्यते, फलैर्विवर्जितोऽपि। किन्तु सर्वेऽपि द्विजाः इन्द्रियलौल्येन संकटे भ्रमन्ति।

Verse 48

सर्वत्र संपदस्तस्य संतुष्टं यस्य मानसम् । उपानद्गूढपादस्य ननु चर्मास्तृतेव भूः

यस्यान्तःकरणं संतुष्टं तस्य सर्वत्रैव संपदः। उपानद्गूढपादस्य भूमिश्चर्मास्तृतेव ननु।

Verse 49

संतोषामृततृप्तानां यत्सुखं शांतचेतसाम् । कुतस्तद्धनलुब्धानामितश्चेतश्च धावताम्

संतोषामृततृप्तानां शांतचेतसां यत्सुखम्। तद्धनलुब्धानां कुतः, येषां चेत इतोऽन्यतो धावति॥

Verse 50

असंतोषः परं दुःखं संतोषः परमं सुखम् । सुखार्थी पुरुषस्तस्मात्संतुष्टः सततं भवेत्

असंतोषः परं दुःखं, संतोषः परमं सुखम्। तस्मात् सुखार्थी पुरुषः सततं संतुष्टो भवेत्॥

Verse 51

विश्वामित्र उवाच । कामं कामयमानस्य यदि कामः स सिध्यति । तथान्यो जायते पुंसस्तत्क्षणादेव कल्पितः

विश्वामित्र उवाच—कामं कामयमानस्य यदि कामः स सिध्यति। तथापि पुंसस्तत्क्षणादेव अन्यः कामो जायते, नवकल्पितः॥

Verse 52

न जातु कामी कामानां सहस्रैरपि तुष्यति । हविषा कृष्णवर्त्मेव वांछा तस्य विवर्धते

कामी जनः कामानां सहस्रैरपि न कदापि तुष्यति; हविषा संवर्धितोऽग्निरिव तस्य वाञ्छा निरन्तरं विवर्धते।

Verse 53

कामानभिलषन्मोहान्न नरः सुखमाप्नुयात् । श्येनालयतरुच्छायां व्रजन्निव कपिञ्जलः

कामानभिलषन् मोहात् नरः सुखं नाप्नुयात्; श्येनालयतरुच्छायां विश्रान्तिं यान्त इव कपिञ्जलः।

Verse 54

नित्यं सागरपर्यन्तां यो भुङ्क्ते पृथिवीमिमाम् । तुल्याश्मकाश्चनश्चैव स कृतार्थो महीपतेः

नित्यं सागरपर्यन्तां पृथिवीमिमां यो भुङ्क्ते; तस्याश्मा काञ्चनं चैव तुल्ये भवतः—तदा स महीपतेः कृतार्थः।

Verse 55

जमदग्निरुवाच । योऽर्थं प्राप्याधमो विप्रः शोचितव्येपि हृष्यति । न च पश्यति मन्दात्मा नरकं चा कुतोभयः

जमदग्निरुवाच—योऽर्थं प्राप्याधमो विप्रः शोचितव्येष्वपि हृष्यति; स मन्दात्मा नरकं न पश्यति, कुतोऽस्य भयम्?

Verse 56

प्रतिग्रहसमर्थानां निवृत्तानां प्रतिग्रहात् । य एव ददतां लोकास्त एवाप्रतिगृह्णताम्

प्रतिग्रहसमर्थानां ये प्रतिग्रहात् निवृत्ताः; ददतां ये लोकाः, ते एवाप्रतिगृह्णतामपि।

Verse 57

अरुन्धत्युवाच । बिसतंतुर्यथाऽनन्तो नालमासाद्य संस्थितः । तृष्णा चैवमनाद्यन्ता स्थिता देहे शरीरिणाम्

अरुन्धत्युवाच—यथा बिसतन्तुरनन्त इव नालमासाद्य स्थितः, तथा तृष्णाप्यनाद्यन्ता देहेषु शरीरिणां नित्यं प्रतिष्ठिता।

Verse 58

या दुस्त्यजा दुर्मतिभिर्या न जीर्यति जीर्यतः । याऽसौ प्राणान्तिको रोगस्तां तृष्णां त्यजतः सुखम्

या दुर्मतिभिर्दुस्त्यजा, या जीर्यतः सतोऽपि न जीर्यति, या प्राणान्तिको रोगः—तां तृष्णां त्यक्त्वा सुखमवाप्यते।

Verse 60

पशुमुख उवाच यदाचरन्ति विद्वांसः सदा धर्मपरायणाः । तदेव विदुषा कार्यमात्मनो हितमिच्छता

पशुमुख उवाच—यदाचरन्ति विद्वांसः सदा धर्मपरायणाः, तदेव विदुषा कर्तव्यमात्मनो हितमिच्छता।

Verse 62

चमत्कारपुरेक्षेत्रे विविशुस्ते ततः परम् । ददृशुः सहसा प्राप्तं परिव्राजं शुनोमुखम्

ततः परं ते चमत्कारपुरेक्षेत्रे विविशुः; सहसा च प्राप्तं शुनोमुखं परिव्राजं ददृशुः।

Verse 63

तेनैव सहितास्तत्र गत्वा किञ्चिद्वनान्तरम् । दृष्टवन्तस्ततो हृद्यं सरः पंकजशोभितम्

तेनैव सहिता गत्वा किञ्चिद्वनान्तरम्, ततः पंकजशोभितं हृद्यं सरो ददृशुः।

Verse 64

ततो बुभुक्षयाविष्टा बिसान्यादाय भूरिशः । तीरे निक्षिप्य सरसश्चक्रुः पुण्यां जल क्रियाम्

ततः क्षुधया समाविष्टाः ते भूरिशो बिसानि संगृह्य, सरसस्तीरे निक्षिप्य, पुण्यां जलक्रियां चक्रुः।

Verse 65

अथोत्तीर्यजलात्सर्वे ते समेत्य परस्परम् । बिसानि तान्यपश्यन्त इदं वचनमब्रुवन्

अथ सर्वे जलादुत्तीर्य परस्परं समेत्य, तानि बिसानि नापश्यन्; ततः परस्परमिदं वचनमब्रुवन्।

Verse 66

ऋषय ऊचुः । केन क्षुधाभितप्तानामस्माकं निर्दयात्मना । मृणालानि समस्तानि स्थानादस्माद्धृतानि च

ऋषय ऊचुः—केन निर्दयात्मना क्षुधाभितप्तानामस्माकं, अस्मात्स्थानात् समस्तानि मृणालानि हृतानि?

Verse 67

ते शंकमाना अन्योन्यमृषयः शंसितव्रताः । प्रचक्रुः शपथान्रौद्रानात्मनः प्रविशुद्धये

ते ऋषयः शंसितव्रताः परस्परं शङ्कमानाः, आत्मनः प्रविशुद्धये रौद्रान् शपथान् प्रचक्रुः।

Verse 68

कश्यप उवाच । सर्वभक्षः सदा सोऽस्तु न्यासलोभं करोतु वा । कूटसाक्षित्वमभ्ये तु बिसस्तैन्यं करोति यः

कश्यप उवाच—यो बिसस्तैन्यं करोति, स सर्वभक्षः सदा भवतु; वा न्यासलोभं करोतु; कूटसाक्षित्वदोषं चापि स लभताम्।

Verse 69

धर्मं करोतु दंभेन राजानं चोपसेवताम् । मधुमांसं सदाश्नातु बिसस्तैन्यं करोति यः

यो बिसस्तैन्यं करोति, स दम्भेन धर्मं करोतु, लाभार्थं राजानं चोपसेवताम्, मधुमांसं च सदाश्नातु।

Verse 70

वसिष्ठ उवाच । अनृतौ मैथुनं यातु दिवा वाप्यथ पर्वणि । अतिथिः स्यात्ततोऽन्योन्यं बिसस्तैन्यं करोति यः

वसिष्ठ उवाच—यो बिसस्तैन्यं करोति, स अनृतौ दिवा वा पर्वणि वा मैथुनं यातु; ततः परस्परविरोधी पराश्रयी ‘अतिथिः’ स्यात्।

Verse 71

भरद्वाज उवाच । योधिगम्य गुरोः शास्त्रं निष्क्रयं न प्रयच्छति । तस्यैनसा स युक्तोस्तु बिसस्तैन्यं करोति यः

भरद्वाज उवाच—यो गुरोः शास्त्रं अधीत्यापि निष्क्रयं न प्रयच्छति, तस्य यदेनः, तेन स युक्तोऽस्तु—यो बिसस्तैन्यं करोति।

Verse 72

नृशंसोऽस्तु स सर्वत्र समृद्ध्या चाप्यहंकृतः । मत्सरी पिशुनश्चैव बिसस्तैन्यं करोति यः

यो बिसस्तैन्यं करोति, स सर्वत्र नृशंसोऽस्तु; समृद्ध्यापि अहंकृतः; मत्सरी पिशुनश्चैव भवतु।

Verse 73

विश्वामित्र उवाच । एकाकी मृष्टम श्नातु प्रशंस्यादथ चात्मनः । वेदविक्रयकर्तास्तु बिसस्तैन्यं करोति यः

विश्वामित्र उवाच—यो बिसस्तैन्यं करोति, स एकाकी मृष्टं भुञ्जीत, आत्मानं प्रशंसयेत, वेदविक्रयकर्ता च भवेत्।

Verse 74

जमदग्निरुवाच । कन्यां यच्छतु वृद्धाय स भूयाद्वृषली पतिः । अस्तु वार्धुषिको नित्यं बिसस्तैन्यं करोति यः

जमदग्निरुवाच—यो बिसस्तैन्यं करोति, स वृद्धाय कन्यां दद्यात्; स वृषलीपतिः भूयात्; च नित्यं वार्धुषिकोऽस्तु।

Verse 75

गौतम उवाच । स गृह्णात्वविकादानं करोतु हयविक्रयम् । प्रकरो तु गुरोर्निंदां बिसस्तैन्यं करोति यः

गौतम उवाच—अदत्तं गृह्णीयात्, हयविक्रयं च कुर्यात्; परं गुरोर्निन्दां यः करोति, स बिसस्तैन्यकृत् इव महापातकी।

Verse 76

अत्रिरुवाच । मातरं पितरं नित्यं दुर्मतिः सोऽवमन्यताम् । शूद्रं पृच्छतु धर्मार्थं बिसस्तैन्यं करोति यः

अत्रिरुवाच—यो धर्मार्थं शूद्रं पृच्छति, स दुर्मतिः मातरं पितरं च नित्यं अवमन्यते इव; स बिसस्तैन्यकृत् उच्यते।

Verse 77

प्रतिश्रुत्य न यो दद्याद्ब्राह्मणाय गवादिकम् । तस्यैनसा स युज्येत बिसस्तैन्यं करोति यः

यो ब्राह्मणाय गवादिकं दास्यामीति प्रतिश्रुत्य न दद्यात्, स तेनैनसा युज्यते; स बिसस्तैन्यकृत् इव मन्यते।

Verse 78

अरुंधत्युवाच । करोतु पत्युः पूर्वं सा भोजनं शयनं तथा । नारी दुष्टसमाचारा बिसस्तैन्यं करोति या

अरुन्धत्युवाच—सा नारी पत्युः पूर्वं भोजनं शयनं च कुर्यात्; या दुष्टसमाचारा बिसस्तैन्यं करोति, सा निन्द्या।

Verse 79

चण्डोवाच । स्वामिनः प्रतिकूलास्तु धर्मद्वेषं करोतु च । साधुद्वेषपरा चैव बिसस्तैन्यं करोति या

चण्ड उवाच—या स्वामिनि प्रतिकूला, धर्मद्वेषं करोति, साधूनां द्वेषे परा भवति, तथा बिसस्तैन्यं करोति, सा पापिनी ज्ञेया।

Verse 80

पशुमुख उवाच । स्वामिद्रोहरतो नित्यं स भूयात्पापकृन्नरः । साधु द्वेषपरश्चैव बिसस्तैन्यं करोति यः

पशुमुख उवाच—यो नित्यं स्वामिद्रोहे रतः, स नरः पापकृत् भवति; तथा यः साधुद्वेषपरः सन् बिसस्तैन्यं करोति, सोऽपि पापकर्मा।

Verse 81

शुनोमुख उवाच । वेदान्स पठतु न्यायाद्गृहस्थः स्यात्प्रियातिथिः । सत्यं वदतु चाजस्रं बिसस्तैन्यं करोति यः

शुनोमुख उवाच—गृहस्थो न्यायेन वेदान् पठतु, अतिथिप्रियः स्यात्, सत्यं चाजस्रं वदतु; यस्तु बिसस्तैन्यं करोति, स धर्मात् पतति।

Verse 82

ऋषय ऊचुः । इष्ट एव द्विजातीनां यस्त्वया शपथः कृतः । बिसस्तैन्यं हि चास्माकं तन्नूनं भवता कृतम्

ऋषय ऊचुः—द्विजातीनाम् उचित एव त्वया कृतः शपथः; किन्तु अस्माकं बिसस्तैन्यं नूनं भवता कृतम्, अत्र संशयो नास्ति।

Verse 83

शुनोमुख उवाच । मया हृतानि सर्वेषां बिसानीमानि वो द्विजाः । धर्मान्वै श्रोतुकामेन मां जानीत पुरंदरम्

शुनोमुख उवाच—द्विजाः, मया वो बिसानि सर्वाण्येव हृतानि; धर्मं श्रोतुकामेनैव कृतमेतत्, मां पुरन्दरं जानीत।

Verse 84

युष्माकं परितुष्टोऽस्मि लोभाभावाद्द्विजोत्तमाः । तस्मात्स्वर्गं मया सार्द्धं शीघ्रमागम्यतामिति ।ा

युष्माकं लोभाभावात् परितुष्टोऽस्मि, द्विजोत्तमाः। तस्मात् मया सार्धं शीघ्रं स्वर्गं आगम्यताम् इति।

Verse 85

ऋषय ऊचुः । मोक्षमार्गं समासक्ता न वयं स्वर्गलिप्सवः । तस्मात्तपश्चरिष्यामः सरसीह विमुक्तये

ऋषय ऊचुः—मोक्षमार्गे समासक्ताः वयं, न स्वर्गलिप्सवः। तस्मात् सरसीह, हे शक्र, विमुक्तये तपश्चरिष्यामः।

Verse 86

पूर्णा सागरपर्यंतां चरित्वा पृथिवी मिमाम् । प्राणयात्रां प्रकुर्वाणा मृणालैर्मुनिसत्तमाः । तस्माद्गच्छ तव श्रेयो भूयादस्मात्समागमात्

पूर्णां सागरपर्यन्तां मिमां पृथिवीं चरित्वा, मृणालैः प्राणयात्रां प्रकुर्वाणाः मुनिसत्तमाः। तस्मात् गच्छ; तव श्रेयो भूयात् अस्मात् समागमात्।

Verse 87

शक्र उवाच । न वृथा दर्शनं मे स्यात्कदाचिदपि सुव्रताः । तस्माद्गृह्णीत यच्चित्ते सदाभीष्टं व्यवस्थितम्

शक्र उवाच—न मे दर्शनं कदाचिदपि सुव्रताः वृथा स्यात्। तस्मात् यच्चित्ते सदाभीष्टं व्यवस्थितं, तत् गृह्णीत।

Verse 88

ऋषय ऊचुः आश्रमोऽयं सुविख्यातो भूयाच्छक्र महीतले । नाम्नास्माकं तथा नृणां सर्वपातकनाशनः

ऋषय ऊचुः—अयम् आश्रमः, हे शक्र, महीतले भूयात् सुविख्यातः। अस्माकं नाम्ना च नृणां सर्वपातकनाशनः भूयात्।

Verse 89

वयं स्थास्यामहे नित्यमत्रैव सुरसत्तम । तपोऽर्थं भावितात्मानो यावन्मोक्षगतिर्ध्रुवा

वयं सुरसत्तम, तपोऽर्थं भावितात्मानो नित्यमत्रैव स्थास्यामः, यावन्मोक्षगतिर्ध्रुवा प्राप्यते।

Verse 90

इन्द्र उवाच । त्रैलोक्येऽपि सुविख्यात आश्रमो वो भविष्यति । तथा कामप्रदश्चैव लोकानां संभविष्यति

इन्द्र उवाच—त्रैलोक्येऽपि सुविख्यातो वोऽयमाश्रमो भविष्यति, तथा लोकानां कामप्रदश्चैव संभविष्यति।

Verse 91

यो यं काममभिध्याय श्राद्धमत्र करिष्यति । श्रावणे पौर्णमास्यां च स तं सर्वमवा प्स्यति

यो यं काममभिध्याय श्राद्धमत्र करिष्यति, श्रावणे पौर्णमास्यां च, स तं सर्वमवाप्स्यति।

Verse 92

निष्कामो वा नरो यस्तु श्राद्धं दानमथापि वा । प्रकरिष्यति मोक्षं स समवाप्स्यत्यसंशयम्

निष्कामो वा नरो यस्तु श्राद्धं दानमथापि वा अत्र प्रकरिष्यति, स मोक्षं समवाप्स्यत्यसंशयम्।

Verse 93

ये चात्र देहं त्यक्ष्यंति युष्माकं चाश्रमे शुभे । अपि पापसमायुक्तास्ते यास्यंति परां गतिम्

ये चात्र देहं त्यक्ष्यन्ति युष्माकं चाश्रमे शुभे, अपि पापसमायुक्तास्ते यास्यन्ति परां गतिम्।

Verse 94

इंगुदैर्बदरैर्वापि बिल्वैर्भल्लातकैरपि । पितॄनुद्दिश्य यः श्राद्धं करिष्यति समाहितः

इङ्गुदैर्बदरैर्वापि बिल्वैर्भल्लातकैस्तथा । पितॄनुद्दिश्य यः श्राद्धं कुर्यात् समाहितमानसः ॥

Verse 95

स यास्यति परां सिद्धिं दुर्लभां त्रिदशैरपि । सर्वपापविनिर्मुक्तः स्तूयमानश्च किंनरैः

स यास्यति परां सिद्धिं दुर्लभां त्रिदशैरपि । सर्वपापविनिर्मुक्तः स्तूयमानश्च किंनरैः ॥

Verse 96

जगामादर्शनं तेऽपि स्थितास्तत्र द्विजोत्तमाः

जगामादर्शनं सोऽपि स्थितास्तत्र द्विजोत्तमाः ।

Verse 97

ततः काले गते तेऽपि कृत्वा तीव्रं महत्तपः । संप्राप्ताः परमं स्थानं जरामरणवर्जितम्

ततः काले गते तेऽपि कृत्वा तीव्रं महत्तपः । संप्राप्ताः परमं स्थानं जरामरणवर्जितम् ॥

Verse 98

तैस्तत्र स्थापितं लिङ्गं देवदेवस्य शूलिनः । तस्य संदर्शनादेव नरः पापाद्विमुच्यते

तैस्तत्र स्थापितं लिङ्गं देवदेवस्य शूलिनः । तस्य संदर्शनादेव नरः पापाद्विमुच्यते ॥

Verse 99

यस्तल्लिंगं पुनर्भक्त्या पुष्पधूपानुलेपनैः । अर्चयेत्स ध्रुवं मुक्तिं प्राप्नोति द्विजसत्तमाः

यः पुनर्भक्त्या तल्लिङ्गं पुष्पधूपानुलेपनैः समर्चयेत्, स ध्रुवं मुक्तिं प्राप्नोति, हे द्विजसत्तमाः।

Verse 100

एतत्पवित्र मायुष्यं सर्वपातकनाशनम् । सप्तर्षोणां समाख्यातमाश्रमस्यानुकीर्तनम्

एतत् पवित्रं मायुष्यं सर्वपातकनाशनम्; सप्तर्षीणामाश्रमस्य समाख्यातमनुकीर्तनम्।