Adhyaya 278

Verse 1

सूत उवाच । ये चान्ये भास्करा स्तत्र संति ब्राह्मणसत्तमाः । हाटकेश्वरजे क्षेत्रे याज्ञवल्क्यप्रतिष्ठिताः

सूत उवाच—ब्राह्मणसत्तमाः, तत्र हाटकेश्वरजे क्षेत्रे याज्ञवल्क्येन प्रतिष्ठिताः भास्करस्य अन्येऽपि विग्रहाः सन्ति।

Verse 2

यस्तान्पूजयते भक्त्या हृदि कृत्वाऽभिवांछितान् । सप्तम्यां चैव सप्तम्यां लभते नात्र संशयः

यो तान् भक्त्या पूजयति, हृदि अभिवाञ्छितं निधाय; स सप्तम्यां एव तत् फलम् आप्नोति—नात्र संशयः।

Verse 3

ऋषय उचुः । एक एव स्थितः सूर्यो दृश्यते च नभस्तले । तत्कथं द्वादशैते च तत्र क्षेत्रे प्रतिष्ठिताः । कस्मिन्काले तथा कृत्ये किमर्थं सूतनन्दन

ऋषय ऊचुः—एक एव सूर्यः नभस्तले दृश्यते; तत् कथं तत्र क्षेत्रे एते द्वादश प्रतिष्ठिताः? कस्मिन् काले, केन कृत्येन, किमर्थं च, हे सूतनन्दन?

Verse 4

सूत उवाच । आसीत्पूर्वं कृतिर्नाम शुनःशेपसमुद्भवः

सूत उवाच—पूर्वं शुनःशेपवंशसमुद्भवः कृतिरिति नाम कश्चिदासीৎ।

Verse 5

तस्य पुत्रः शुनः पुत्रो बभूव मुनिसत्तमः । चारायणः सुतस्तस्य वभूव मुनिसत्तमः

तस्य शुन इति पुत्रोऽभवत्, स मुनिसत्तमः; तस्य च चारायणो नाम सुतोऽपि मुनिसत्तमः बभूव।

Verse 6

कस्यचित्त्वथ कालस्य ब्रह्मा लोक पितामहः । सावित्रीशापनिर्दग्धो ह्यवतीर्णो धरातले

अथ कस्यचित्कालस्य ब्रह्मा लोकपितामहः सावित्रीशापदग्धः सन् धरातलेऽवतीर्णः।

Verse 7

गायत्री च यदा विप्रास्तेनोढा यज्ञकर्मणि । प्राक्स्थितां च परित्यज्य सर्वदेवसमागमे । कालात्ययो भवेन्नैव सावित्र्यागमने स्थिरे

हे विप्राः, यदा यज्ञकर्मणि गायत्री तेनोढा, प्राक्स्थितां सावित्रीं परित्यज्य सर्वदेवसमागमे; सावित्र्यागमने स्थिरेऽपि कालात्ययो नैवाभवत्।

Verse 8

ततस्तस्य समादेशाद्गायत्री गोपकन्यका । शक्रेण च समानीता दिव्यलक्षणलक्षिता

ततः तस्य समादेशात् गायत्री गोपकन्यकारूपा शक्रेण समानीता, दिव्यलक्षणलक्षिता।

Verse 9

गोपकन्यां च तां ज्ञात्वा गोश्च वक्त्रेण पद्मजः । प्रवेश्याकर्षयामास गुह्येन च ततः परम्

तां गोपकन्यां सम्यग् ज्ञात्वा पद्मजः (ब्रह्मा) गोवक्त्रेण तां प्रवेश्य, ततः परं गुह्योपायेन स्वात्मनि आकृष्यत्।

Verse 10

ब्राह्मणानां गवां चैव कुलमेकं द्विधा स्थितम् । एकत्र मन्त्रास्तिष्ठंति हविरेकत्र संस्थितम्

ब्राह्मणानां गवां चैव कुलमेकं, द्विधा स्थितम्; एकत्र मन्त्राः प्रतिष्ठन्ति, अन्यत्र हविः संस्थितम्।

Verse 11

तेन तां ब्राह्मणीं कृत्वा पश्चात्तस्याः परिग्रहम् । गृह्योक्तविधिना चक्रे पुरःस्थोऽपि पितामहः

एवं तां ब्राह्मणीं कृत्वा, पश्चात् तस्याः परिग्रहं पितामहः पुरःस्थोऽपि गृह्योक्तविधिना चकार।

Verse 12

पत्नीशालोपविष्टायां ततस्तस्यां द्विजोत्तमाः । सावित्री समनुप्राप्ता देवपत्नीभिरावृता

पत्नीशालोपविष्टायां तस्यां, हे द्विजोत्तमाः, ततः सावित्री देवपत्नीभिरावृता समनुप्राप्ता।

Verse 13

ततस्तां सा समालोक्य रशनासमलंकृताम् । दौर्भाग्यदुःखमापन्ना शशाप च विधिं ततः

ततः सा तां रशनासमलङ्कृतां समालोक्य, दौर्भाग्यदुःखमापन्ना, ततः विधिं शशाप।

Verse 14

सावित्र्युवाच । यस्मात्त्वया परित्यक्ता निर्दोषाहं पितामह । पितामहोऽसि मे नूनमद्यप्रभृति संगमे

सावित्र्युवाच—यतोऽहं निर्दोषा त्वया परित्यक्ता, हे पितामह; अतः अद्यप्रभृति संगमे त्वं मम नूनं पितामह एव भविष्यसि।

Verse 15

मनुष्याणां भवेत्कृत्यमन्यनारीपरिग्रहः । एतत्त्वया कृतं यस्मान्मा नुषस्त्वं भविष्यसि

मनुष्याणां परनारीपरिग्रहः महापातकरूपं कर्म भवति; यतोऽनेन त्वया कृतं, तस्मात् त्वं मनुष्यो भविष्यसि।

Verse 16

कामार्तश्च विशेषेण मम वाक्यादसंशयम्

मम वाक्येन निःसंशयम्—त्वं विशेषेण कामार्तो भविष्यसि।

Verse 17

एवमुक्त्वा तु सावित्री त्यक्त्वा तं यज्ञमंडपम् । गिरेः शिखरमारूढा तपश्चक्रे महत्ततः

एवमुक्त्वा सावित्री तं यज्ञमण्डपं त्यक्त्वा, गिरेः शिखरमारूढा ततः महत्तपश्चकार।

Verse 18

पितामहोऽपि तच्छापाच्चारायणनिवेशने । अवतीर्णो धरापृष्ठे कालेन महता ततः

तच्छापात् पितामहोऽपि चारायणनिवेशने कालेन महता पश्चात् धरापृष्ठे अवतीर्णः।

Verse 19

स यदा यौवनं भेजे मानुषं च पुरा स्थितः । तथातथा च तापेन कामोत्थेन प्रपीड्यते

स यदा मानुषं यौवनं प्राप्य, पूर्वस्थितिं विहाय, कामोत्थतापेन पुनः पुनः परितप्यते स्म।

Verse 20

ततोऽसौ वीक्षते नारीं कन्यां वाथ तपस्विनीम् । अविकल्पमना भेजे रूपसौभाग्यगर्वितः

ततोऽसौ नारीं वीक्ष्य—कन्यां वा तपस्विनीं वा—अविकल्पमना रूपसौभाग्यगर्वितः तां प्रति आसक्तिं जगाम।

Verse 21

ततस्तं ब्यसनार्तं च दृष्ट्वा चारायणो मुनिः । स्वयं निःसारयामास प्रकोपेन निजाश्रमात्

तं ब्यसनार्तं दृष्ट्वा चारायणो मुनिः क्रोधेन स्वयं निजाश्रमात् निःसारयामास।

Verse 22

स च पित्रा परित्यक्तो भ्रममाणस्ततस्ततः । चमत्कारपुरं प्राप्तः शाकल्यो यत्र तिष्ठति

स पित्रा परित्यक्तः ततस्ततः भ्रमन् चमत्कारपुरं प्राप्तः, यत्र शाकल्यो वसति।

Verse 23

नाम्ना ब्राह्मणशार्दूलो नागरो वेदपारगः । वृतः शिष्य सहस्रेण वेदविद्यां प्रचारयन्

तत्र नागरो नाम ब्राह्मणशार्दूलो वेदपारगः, शिष्यसहस्रवृतः वेदविद्यां प्रचारयन् आसीत्।

Verse 24

अथ तं स प्रणम्योच्चैः शिष्यत्वं समुपागतः । वेदाध्ययनसंपन्नो बभूवाथ चिरादपि

अथ स तं श्रद्धया प्रणम्योच्चैः शिष्यत्वं समुपागतः । चिरादेव स वेदाध्ययनसंपन्नो बभूव ॥

Verse 25

एतस्मिन्नेव काले नु आनर्ताधिपतिः स्वयम् । आगतस्तिष्ठते यत्र जलशायी हरिः स्वयम्

एतस्मिन्नेव कालेऽनु आनर्ताधिपतिः स्वयम् । आगत्य तत्र तिष्ठति यत्र जलशायी हरिः स्थितः ॥

Verse 26

चातुर्मास्यव्रतं तेन गृहीतं तत्पुरस्तदा । प्रार्थितस्तु ततो विप्राः शाकल्यस्तैन भूभुजा

तत्पुरस्तत्र तेनैव चातुर्मास्यव्रतं गृहीतम् । ततः शाकल्यमुख्यान् वै विप्रान् भूभुजाऽर्थितम् ॥

Verse 27

शांतिकं पौष्टिकं नित्यं त्वया कार्यं ममालये । यावत्तिष्ठाम्यहं चात्र प्रसादः क्रियतामिति

शान्तिकं पौष्टिकं नित्यं त्वया कार्यं ममालये । यावत्तिष्ठाम्यहं चात्र प्रसादः क्रियतामिति ॥

Verse 28

बाढमित्येव स प्रोक्त्वा दाक्षिण्येन द्विजोत्तमाः । एकैकं प्रेषयामास स्वशिष्यं तस्य मंदिरे

बाढमित्येव स प्रोक्त्वा दाक्षिण्येन द्विजोत्तमः । एकैकं प्रेषयामास स्वशिष्यान् तस्य मन्दिरे ॥

Verse 29

स शांतिकं विधायाथ दत्त्वाशीः पार्थिवस्य च । संप्राप्य दक्षिणां तस्मात्पुनरेति च तं द्विजम्

स शान्तिकर्म विधायाथ पार्थिवायाशिषो ददौ। तस्माद् दक्षिणां समासाद्य पुनरेव द्विजं ययौ॥

Verse 30

शाकल्याय च तां दत्त्वा दक्षिणां निजमंदिरे । जगाम नित्यमेवं हि व्यवहारो व्यवस्थितः

तां दक्षिणां शाकल्याय निजगेहे समर्प्य सः। जगाम; नित्यमेवं हि व्यवहारो व्यवस्थितः॥

Verse 31

अन्यस्मिन्नहनि प्राप्ते शाकल्येन विसर्जितः । शांत्यर्थं याज्ञवल्क्यस्तु पार्थिवस्यनिवेशनम्

अन्यस्मिन्नहनि प्राप्ते शाकल्येन विसर्जितः। शान्त्यर्थं याज्ञवल्क्यस्तु पार्थिवस्य निवेशनम्॥

Verse 32

तस्य भूपस्य रूपाढया मंथरास्ति विलासिनी । रात्रौ च कामिता तेन कामाढयेन सुकामिनी

तस्य भूपस्य रूपाढ्या मन्थरा नाम विलासिनी। रात्रौ च कामिता तेन कामाढ्येन सुकामिनी॥

Verse 33

भावैर्वात्स्यायनप्रोक्तैः समालिंगनपूर्वकैः । स तया विविधैः कृत्तो मयूरपदकादिभिः । शरीरे चाधरे चैव तथा मणिप्रवालकैः

वात्स्यायनोक्तभावैश्च समालिङ्गनपूर्वकैः। सा तं नानाविधैर्लाञ्छनैर्मयूरपदकादिभिः॥ शरीरेऽधरे च तथा मणिप्रवाललाञ्छनैः॥

Verse 34

संप्राप्तोऽध्ययनार्थाय यावच्छाकल्यसन्निधौ । तावत्संप्रेषितस्तेन शांत्यर्थं भूपमंदिरे

अध्ययनार्थं शाकल्यसन्निधौ संप्राप्ते तस्मिन्नेव काले तेन शान्त्यर्थं भूपमन्दिरे स प्रेषितः।

Verse 35

सोऽपि संप्रेषितस्तेन गत्वा तं पार्थिवालयम् । शांतिकं च ततश्चक्रे यथोक्तविधिना द्विजाः

तेन प्रेषितो द्विजो गत्वा पार्थिवालयं शान्तिकं च यथोक्तविधिना तत्र चकार, हे द्विजाः।

Verse 36

शांतिकस्यावसाने तु प्रगृह्य कलशोदकम् । पंचांगैः कल्पितं रुद्रैः स्वयमेवाभिमंत्रितैः

शान्तिकस्यावसाने स कलशोदकं प्रगृह्य, पञ्चाङ्गैः कल्पितं रुद्रमन्त्रैः स्वयमेवाभिमन्त्रितं तत्।

Verse 37

साक्षतं सुमनोयुक्तं समादाय गतस्ततः । संतिष्ठते नृपो यत्र आनर्तो त्रतसंयुतः

ततः साक्षतं सुमनोयुक्तं समादाय, आनर्तो नृपो यत्र त्रतसंयुतः संतिष्ठते तत्र गतः।

Verse 38

द्यामालेखीति मंत्रं स प्रोच्चार्य विधिपूर्वकम् । छंदर्षिसहितं चैव यावत्क्षिपति मस्तके । तावन्निरीक्षितस्तेन नखलेखाविकर्तितः

‘द्यामालेखी’त्यादिमन्त्रं छन्दर्षिसहितं विधिपूर्वकं प्रोच्चार्य, यावत् मस्तके क्षिपति तावत् स नखलेखाविकर्तितोष्ठः तेन निरीक्षितः।

Verse 39

खंडितेनाधरेणैव ततोऽभूद्दुर्मना नृपः

ततः खण्डितेनाधरेणैव नृपोऽतिदुःखितो दुर्मना अभवत्।

Verse 40

विटप्रायं तु तं दृष्ट्वा मलिनांबरधारिणम् । तं प्रोवाच विहस्योच्चै देहि विप्राऽक्षताञ्जलम्

विटप्रायं तं मलिनाम्बरधारिणं दृष्ट्वा कश्चिद् विहस्योच्चैः प्रोवाच—“हे विप्र, अक्षताञ्जलिं देहि।”

Verse 41

मंदुरायां स्थितं यच्च काष्ठमेतत्प्रदृश्यते । याज्ञवल्क्यस्ततो दृष्ट्वा सकोपस्तमुपाद्रवत्

“मन्दुरायां स्थितं यत् काष्ठमेतत् प्रदृश्यते” इति दृष्ट्वा याज्ञवल्क्यः सकोपस्तमुपाद्रवत्।

Verse 42

क्षिप्त्वा तत्र जलं विप्राः साक्षतं गृहमागमत् । अगृह्य दक्षिणां तस्य पार्थिवस्य यथास्थिताम्

तत्र जलं साक्षतं क्षिप्त्वा विप्राः स्वगृहं जग्मुः; पार्थिवस्य यथास्थितां दक्षिणां न जगृहुḥ।

Verse 43

एतस्मिन्नंतरे तस्य धवकाष्ठस्य सर्वतः । निष्क्रांता विविधाः शाखाः पल्लवैः समलंकृताः

एतस्मिन्नन्तरे तस्य धवकाष्ठस्य सर्वतः विविधाः शाखाः निष्क्रान्ताः, नवपल्लवैः समलङ्कृताः।

Verse 44

तद्दृष्ट्वा विस्मितः सोऽथ आनर्ताधिपतिर्नृपः । पश्चात्तापं परं चक्रे धिङ्मयैवमनुष्ठितम्

तद्दृष्ट्वा विस्मितोऽथानर्ताधिपतिर्नृपः । पश्चात्तापं परं प्राप धिग्मयैवमनुष्ठितम् ॥

Verse 45

स नूनं विबुधः कोऽपि विप्ररूपेण संगतः । येनेदृशः प्रभावोऽयं तस्य मंत्रस्य संस्थितः

स नूनं विबुधः कश्चिद्विप्ररूपेण संगतः । येनेदृशः प्रभावोऽयं मन्त्रस्यास्य प्रतिष्ठितः ॥

Verse 46

यद्यहं प्रतिगृह्णामि तस्य मन्त्रोदितं जलम् । जरामरणहीनस्तु तद्भवाभि न संशयः

यद्यहं प्रतिगृह्णामि तस्य मन्त्रोदितं जलम् । जरामरणहीनोऽहं तद्भवामि न संशयः ॥

Verse 47

एवं चिंतयतस्तस्य तद्दिनं विस्मितस्य च । पार्थिवस्य द्विजश्रेष्ठा जातं वर्षशतोपमम्

एवं चिन्तयतस्तस्य विस्मितस्य च पार्थिवस्य । द्विजश्रेष्ठ तद्दिनं जातं वर्षशतोपमम् ॥

Verse 48

दिवसे तु समाक्रांते कथंचित्तस्य भूपतेः । विभावरी क्षयं याति कथंचिन्नैव शारदी

दिवसे तु समाक्रान्ते कथञ्चित्तस्य भूपतेः । विभावरी क्षयं याति कथञ्चिन्नैव शारदी ॥

Verse 49

ततः प्रभातसमये समुत्थाय महीपतिः । आह्वयामास शाकल्यं पुरुषैराप्तकारिभिः

ततः प्रभाते समये समुत्थाय महीपतिः स्वविश्वास्यैः पुरुषैः शाकल्यं समाह्वयामास।

Verse 50

ततः प्रोवाच विनयात्सादरं प्रांजलिः स्थितः । कल्ये शिष्यः समायातो यस्त्वदीयो ममांतिकम्

ततः स विनयात् सादरं प्राञ्जलिः स्थित्वा प्रोवाच—कल्ये तव शिष्यः मम समीपं समायातः।

Verse 51

शांत्यर्थं प्रेषणीयस्तु सोऽद्यापि च द्विजोत्तम । तस्योपरि परा भक्तिर्मम जाताऽद्य केवलम्

शांत्यर्थं स द्विजोत्तमः अद्यापि प्रेषणीयः; तस्मिन्नेव मम परा भक्तिरद्य केवलं जाता।

Verse 53

गच्छ वत्स त्वमद्यैव पार्थिवस्य निवेशनम् । शांत्यर्थं तेन भूयोऽपि त्वमेवाशुनिमंत्रितः

गच्छ वत्स, त्वमद्यैव पार्थिवस्य निवेशनम्; शांत्यर्थं तेन भूयोऽपि त्वमेव शीघ्रं निमन्त्रितः।

Verse 54

याज्ञवल्क्य उवाच । नाहं यास्यामि तद्धर्म्ये शांत्यर्थं द्विजपुंगव । अनादरेण दृष्टोऽहं नाशीर्मे च समाहृता

याज्ञवल्क्य उवाच—नाहं तद्धर्म्ये शांत्यर्थं यास्यामि, द्विजपुङ्गव; अनादरेण दृष्टोऽहं, न च ममाशीः समाहृता।

Verse 55

काष्ठोपरि मया दत्ता तस्य वाक्यादसंशयम् । तस्मात्प्रेषय चान्यं त्वं गुरो शिष्यं विचक्षणम् । आनर्तं रंजयेद्यस्तु विवेकेन समन्वितम्

तस्य वाक्यप्रभावेनाहं काष्ठमात्रोपरि निःसंशयं स्थापितः। अतः गुरोः शिष्यं विवेकयुक्तं विचक्षणं अन्यं प्रेषय, यः आनर्तराजानं सम्यग्रञ्जयेत् पथ्येन च नयेत्।

Verse 56

शाकल्य उवाच । राजाऽदेशः सदा कार्यः पुरुषैर्देशवासिभिः । योगक्षेमविधानाय तथा लाभाय केवलम्

शाकल्य उवाच—देशवासिभिः पुरुषैः सदा राजाज्ञा कार्यैव; सा हि योगक्षेमविधानार्थं तथा लाभसमृद्ध्यर्थं केवलं प्रवर्तते।

Verse 57

प्रतिकूलो भवेद्यस्तु पाथिवानां स मन्दधीः । न तस्य जायते सौख्यं कथंचिद्द्विजसत्तम

यः पाथिवानां प्रतिकूलो भवति स मन्दधीः; तस्य कदाचिदपि सौख्यं न जायते, द्विजसत्तम।

Verse 58

ये जात्यादि महोत्सेकान्न नरेंद्रानुपासते । तेषामामरणं भिक्षा प्रायश्चित्तं विनिर्मितम्

ये जात्यादिमहोत्सेकान्न नरेन्द्रानुपासते, तेषां भिक्षाटनमामरणं प्रायश्चित्तं विनिर्मितम्।

Verse 59

एवं तयोर्विवदतोस्तदा वै गुरुशिष्ययोः । भूयोऽपि तत्र संप्राप्ताः पुरुषाः पार्थिवेरिताः

एवं गुरुशिष्ययोस्तयोर्विवदतोस्तदा, भूयोऽपि तत्र पार्थिवप्रेषिताः पुरुषाः संप्राप्ताः।

Verse 60

प्रोचुश्च त्वरया युक्ताः शाकल्यं प्रांजलिस्थिताः । शिष्यं तं प्रेषय क्षिप्रं राजा मार्गं प्रतीक्षते

ते त्वरया युक्ताः प्राञ्जलयः स्थित्वा शाकल्यं प्रोचुः— “तं शिष्यं क्षिप्रं प्रेषय; राजा मार्गे प्रतीक्षते।”

Verse 61

असकृत्प्रोच्यमानोऽपि यदा गच्छति नैव सः । तदा संप्रेषयामास उद्दालकमथारुणिम्

असकृत् प्रोच्यमानोऽपि यदा स न गच्छति, तदा शाकल्यः अरुणेः सुतम् उद्दालकं संप्रेषयामास।

Verse 62

शिष्यं विनयसंपन्नं कृतांजलिपुटं स्थितम् । गच्छ वत्स समादेशात्सांप्रतं नृपमंदिरम्

विनयसंपन्नं शिष्यं कृताञ्जलिपुटं स्थितं प्रति स उवाच— “गच्छ वत्स, मम समादेशात्, सांप्रतम् नृपमन्दिरम्।”

Verse 63

शांतिकर्म विधायाथ स्वाध्यायं च ततः कुरु

शान्तिकर्म विधायाथ ततः स्वाध्यायं च कुरु।

Verse 64

स तथेति प्रतिज्ञाय गत्वा तं पार्थिवालयम् । चकार शांतिकं कर्म विधिदृष्टेन कर्मणा

स ‘तथेति’ प्रतिज्ञाय तं पार्थिवालयं गत्वा, विधिदृष्टेन कर्मणा शान्तिकं कर्म चकार।

Verse 65

ततः कलशतोयं स साक्षतं सुमनोन्वितम् । गृहीत्वोपाद्रवत्तत्र यत्र राजा व्यवस्थितः

ततः स कलशतोयं साक्षतं सुमनोन्वितं गृहीत्वा त्वरितं तत्रोपाद्रवत् यत्र राजा व्यवस्थितः।

Verse 66

राजोवाच । स्वकीयमन्त्रलिंगेन अभिषेकं तु यच्छ भोः । काष्ठस्यास्य यदग्रे ते प्रोत्थितं तिष्ठते द्विज

राजोवाच—भोः द्विज, स्वकीयमन्त्रलिङ्गेनाभिषेकं यच्छ; अस्य काष्ठस्याग्रे यत् प्रोत्थितं तिष्ठति तत्र कुरु।

Verse 67

ततस्तेन शुभं मंत्रं प्रोच्याभीष्टं जलं स्वयम् । अभिषिच्य च तत्काष्ठं ततश्च स्वगृहं ययौ

ततः स शुभं मन्त्रं प्रोच्य स्वयमभीष्टं जलं गृहीत्वा तत्काष्ठमभिषिच्य पश्चात् स्वगृहं ययौ।

Verse 68

तावद्रूपं च तत्काष्ठं दृष्ट्वाऽनर्तो महीपतिः । विषादसहितश्चैव पश्चात्तापसमन्वितः

तावत् तत्काष्ठे तद्रूपं दृष्ट्वा महीपतिरनर्तोऽभवत्; विषादसहितः पश्चात्तापसमन्वितश्च।

Verse 69

भूयस्तु प्रेषयामास याज्ञवल्क्यकृते तदा । अन्यं दूतं विदग्धं च शाकल्यस्य द्विजाश्रयम्

भूयस्तु स तदा याज्ञवल्क्यकृते विदग्धं दूतमन्यं प्रेषयामास, शाकल्यं द्विजाश्रयं प्रति।

Verse 70

वेदना कायसंस्था मे वर्तते द्विजसत्तम । शांत्यर्थं प्रेषया क्षिप्रं तं शिष्यं पूर्वसंचितम्

वेदनाऽऽकुलिता मे देहसंस्था वर्तते द्विजसत्तम । शान्त्यर्थं प्रेषय क्षिप्रं तं शिष्यं पूर्वसञ्चितम् ॥

Verse 71

अपमानं कृतं तस्य मया कल्ये द्विजोत्तम । तेन मे सहसा व्याधिराशीर्वादमनिच्छतः

अपमानं कृतं तस्य मया कल्ये द्विजोत्तम । ततो मे सहसा व्याधिरभूत्, आशीर्वादमनिच्छतः ॥

Verse 72

तस्मात्प्रेषय मे शीघ्रं येन मे स्वस्थता भवेम् । असकृत्प्रोच्यमानोऽपि यदा नैव स गच्छति

तस्मात्प्रेषय मे शीघ्रं येन मे स्वस्थता भवेत् । असकृत्प्रोच्यमानोऽपि यदा नैव स गच्छति ॥

Verse 73

याज्ञवल्क्यस्ततः शिष्यमन्यं प्रोवाच सादरम् । ततस्तं मधुकं पैग्यं प्रेषयामास तद्गृहे

याज्ञवल्क्यस्ततः शिष्यमन्यं प्रोवाच सादरम् । ततस्तं मधुकं पैग्यं प्रेषयामास तद्गृहे ॥

Verse 74

तेनापि विहितं तच्च यथोद्दालकनिर्मितम् । आशीर्वादो नृपोद्देशाद्दत्तः काष्ठस्य तस्य च

तेनापि विहितं तच्च यथोद्दालकनिर्मितम् । आशीर्वादो नृपोद्देशाद्दत्तः काष्ठस्य तस्य च ॥

Verse 76

असकृत्प्रोच्यमानोऽपि याज्ञवल्क्यो व्रजेन्न हि । यदा तदा बहुगुणमन्यं शिष्यं प्रदिष्टवान्

असकृत् प्रार्थ्यमानोऽपि याज्ञवल्क्यो न तत्र जगाम हि । तदा स बहुगुणोपेतमन्यं शिष्यं नियोजितवान् ॥

Verse 77

प्रचूडं भागवित्तिं च सोऽपि गत्वा यथा पुरा । चकार शांतिकं कर्म यथा ताभ्यां पुरा कृतम्

सोपि प्रचूडं भागवित्तिं च गत्वा यथा पुरा । शान्तिकं कर्म चकार ताभ्यां यत् पूर्वमेव कृतम् ॥

Verse 78

ततः शांत्युदकं तस्मिन्प्राक्षिपच्चैव दारुणि । मंत्रवच्च तथाप्येव तद्रूपं च व्यवस्थितम्

ततः शान्त्युदकं तस्मिन् दारुणे प्राक्षिपत् ततः । मन्त्रवच्च तथाप्येव तद्रूपं न व्यपैष्यत ॥

Verse 79

तद्रूपमपि तत्काष्ठं दृष्ट्वा भूयोऽपि पार्थिवः । अन्यं संप्रेषयामास याज्ञवल्क्यकृते नरम्

तद्रूपमेव तत्काष्ठं दृष्ट्वा भूयोऽपि पार्थिवः । याज्ञवल्क्यकृतेऽन्यं नरं संप्रेषयामास ॥

Verse 80

प्रणम्य स द्विजश्रेष्ठः शाकल्यं च द्विजोत्तमम् । शांत्यर्थं मम हर्म्ये त्वं कल्ये शिष्यं समादिश । येन मे जायते शांतिः शरीरस्य द्विजोत्तम

प्रणम्य स द्विजश्रेष्ठः शाकल्यं द्विजोत्तमम् अब्रवीत् । शान्त्यर्थं मम हर्म्ये त्वं कल्ये शिष्यं समादिश । येन मे जायते शान्तिः शरीरस्य द्विजोत्तम ॥

Verse 81

ततः प्रोवाच शाकल्यो याज्ञवल्क्यं द्विजोत्तमाः । भूयोऽपि शृण्वतस्तस्य आनर्तस्य महीपतेः

ततः शाकल्यो द्विजोत्तमः पुनरपि शृण्वतः आनर्तमहीपतेः सन्निधौ याज्ञवल्क्यं प्रति प्रोवाच।

Verse 82

याज्ञवल्क्य द्रुतं गच्छ ममादेशान्नृपालयम् । राज्ञोस्य रोगनाशाय शांतिकं कुरु पुत्रक

याज्ञवल्क्य, द्रुतं गच्छ ममादेशात् नृपालयम्। अस्य राज्ञो रोगनाशाय शान्तिकं कुरु, पुत्रक।

Verse 83

याज्ञवल्क्य उवाच । नाहं तत्र गमिष्यामि गुरो मैवं ब्रवीहि माम् । अपमानः कृतोऽनेन गुरो मम महीभुजा

याज्ञवल्क्य उवाच—गुरो, नाहं तत्र गमिष्यामि; मा एवं मां ब्रवीहि। अनेन महीभुजा मम गुरोः सन्निधौ अपमानः कृतः।

Verse 84

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा स कोपं परमं गतः । अब्रवीद्भर्त्समानस्तु याज्ञवल्क्यं ततः परम्

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा स परमकोपं गतः; ततः परं भर्त्सयन् याज्ञवल्क्यं प्रति अब्रवीत्।

Verse 85

एकमप्यक्षरं यस्तु गुरुः शिष्ये निवेदयेत् । पृथिव्यां नास्ति तद्द्रव्यं यद्दत्त्वा चानृणी भवेत्

गुरुः शिष्ये यदेकमपि अक्षरं निवेदयेत्, तस्य ऋणं न पृथिव्यां किञ्चिदस्ति यद्दत्त्वा चानृणी भवेत्।

Verse 86

यस्मात्त्वं शिष्यतां गत्वा मम वाक्यं करोषि न । तस्मात्त्वां योजयिष्यामि ब्रह्म शापेन सांप्रतम्

यस्मात् त्वं शिष्यभावं गत्वापि मम वचनं न करोषि, तस्मात् अद्याहं त्वां ब्राह्मशापेन निबध्नामि।

Verse 87

याज्ञवल्क्य उवाच । अन्यायेन हि चेच्छापं गुरो मम प्रदास्यसि । अहमप्येव दास्यामि प्रतिशापं तवाधुना

याज्ञवल्क्य उवाच—यदि गुरो त्वं मामन्यायेन शापयितुमिच्छसि, तर्ह्यहमप्यद्यैव तव प्रतिशापं दास्यामि।

Verse 88

गुरोरप्यवलिप्तस्य कार्याकार्यमजानतः । उत्पथे वर्तमानस्य परित्यागो विधीयते

गुरोरप्यवलिप्तस्य कार्याकार्यमजानतः । उत्पथे वर्तमानस्य परित्यागो विधीयते ॥

Verse 89

तस्मात्त्वं हि मया त्यक्तः सांप्रतं हि न मे गुरुः । अविशषेण शिष्यार्थं यदादेशं प्रयच्छसि

तस्मात् त्वं मया त्यक्तः; सांप्रतम् न मे गुरुः। तथापि शिष्यहितार्थं यदादेशं प्रयच्छसि, तदविशेषेण देहि।

Verse 90

यावंतस्ते स्थिताः शिष्यास्तावद्भिर्दिवसैरहम् । तवादेशं करिष्यामि नोचेद्यास्यामि दूरतः

यावन्तस्ते स्थिताः शिष्याः, तावद्भिर्दिवसैरहं तवादेशं करिष्यामि; नोचेत् दूरतः यास्यामि।

Verse 91

शाकल्य उवाच । यदि गच्छसि चान्यत्र तत्त्वं विद्यां परित्यज । यां मया पाठितः पाप व्रज पश्चात्कुशिष्य भोः

शाकल्य उवाच—यदि त्वमन्यत्र गच्छसि, तर्हि मया उपदिष्टां तत्त्वविद्यां परित्यज। पाप, कुशिष्य भोः, अपसर्प; पश्चादेव व्रज।

Verse 92

मयाभिमंत्रितं तोयं क्षुरिकामुण्डसंभवम् । पिब तस्याः प्रभावेण शीघ्रमेव त्यजिष्यसि । जठरान्मामकीं विद्यां त्वयाधीता पुरा तु या

मयाभिमन्त्रितं तोयं क्षुरिकामुण्डसम्भवम्। तस्याः प्रभावेण त्वं शीघ्रमेव जठरात् ममकीं पुराधीतां विद्यां त्यक्ष्यसि; पिब।

Verse 93

एवमुक्त्वा स चामंत्र्य मंत्रैराथर्वणैर्जलम् । पानाय प्रददौ तस्मै वांत्यर्थं सद्विजोत्तमः

एवमुक्त्वा स सद्विजोत्तमोऽथर्वणमन्त्रैर्जलमामन्त्र्य, वान्त्यर्थं तस्मै पानाय प्रददौ।

Verse 94

याज्ञवल्क्योऽपि तत्पीत्वा जलं तेनाभिमंत्रितम् । वांतिं कृत्वा सहान्नेन तद्विद्यां तां परित्यजत्

याज्ञवल्क्योऽपि तेनाभिमन्त्रितं जलं पीत्वा, सहान्नेन वान्तिं कृत्वा, तां प्राप्तविद्यां परित्यजत्।

Verse 95

ततो मूढत्वमापन्नो विश्वामित्रह्रदं शुभम् । गत्वा स्नातो विधानेन शुचि र्भूत्वा समाहितः

ततो मूढत्वमापन्नः स विश्वामित्रह्रदं शुभं गत्वा, विधानेन स्नात्वा, शुचिर्भूत्वा समाहितोऽभवत्।

Verse 96

चकार मूर्तीस्ता भक्त्या रवेर्द्वादशसंख्यया । प्रतिष्ठाप्य ततः सर्वाः पूजयामास भक्तितः

स भक्त्या रवेर्द्वादशसंख्यया मूर्तीः चकार। ततः सर्वाः प्रतिष्ठाप्य भक्तितः सम्यक् पूजयामास॥

Verse 97

धाता मित्रोऽर्यमा शक्रो वरुणः सांब एव च । भगो विवस्वान्पूषा च सविता दशमस्तथा । एकादशस्तथा त्वष्टा विष्णुर्द्वादश उच्यते

धाता मित्रोऽर्यमा शक्रो वरुणः सांब एव च। भगो विवस्वान् पूषा च सविता दशमस्तथा॥ एकादशस्तथा त्वष्टा विष्णुर्द्वादश उच्यते॥

Verse 98

एवं द्वादशधा सूर्यः स्थापितोऽत्र विपश्चिता । आराधितस्ततो नित्यं गन्धपुष्पानुलेपनैः

एवं द्वादशधा सूर्यः स्थापितोऽत्र विपश्चिता। ततः स नित्यं गन्धपुष्पानुलेपनैः समाराधयत्॥

Verse 99

ततः कालेन महता गत्वा प्रत्यक्षतां रविः । प्रोवाच सुन्दरं प्रीत्या वाक्यमेतन्मुनिं प्रति

ततः कालेन महता रविः प्रत्यक्षतां गतः। प्रीत्या स मुनिं प्रति सुन्दरं वाक्यमेतत् प्रोवाच॥

Verse 100

याज्ञवल्क्य प्रतुष्टोऽहं तव ब्राह्मणसत्तम । इष्टं ददामि ते ब्रूहि यद्यत्संप्रति वांछितम्

याज्ञवल्क्य! प्रतुष्टोऽहं तव, ब्राह्मणसत्तम। इष्टं ददामि ते; ब्रूहि यत् सम्प्रति वाञ्छितम्॥

Verse 101

याज्ञवल्क्य उवाच । वरं ददासि चेन्मह्यं वेदपाठे नियोजय । मां विभो येन शिष्यत्वं तव गच्छामि सांप्रतम्

याज्ञवल्क्य उवाच—यदि मे वरं ददासि, हे विभो, तर्हि मां वेदपाठाध्ययने नियोजय; येनाहं सांप्रतम् तव शिष्यत्वं प्राप्नुयाम्।

Verse 102

आदित्य उवाच । मया पर्यटनं कार्यं सदैव द्विजसत्तम । मेरोः प्रदक्षिणार्थाय लोकालोककृते द्विज

आदित्य उवाच—द्विजसत्तम, मया सदैव पर्यटनं कर्तव्यम्; मेरोः प्रदक्षिणार्थं लोकालोककृते, हे द्विज।

Verse 103

तत्कथं योजयामि त्वां वेदपाठेन स द्विज

तत् कथं वेदपाठेन त्वां योजयामि, हे द्विज?

Verse 104

तस्मात्त्वं लघुतां गत्वा मम मुख्यहयस्य च । श्रवणे तिष्ठ मद्वाक्यात्तेजसा चैव येन मे

तस्मात् त्वं लघुतां गत्वा मम मुख्यहयस्य कर्णे प्रविश्य; मद्वाक्येन मम तेजसा च श्रवणे तिष्ठ।

Verse 105

न दह्यसि महाभाग तत्र स्थोऽध्ययनं कुरु । स तथेति प्रतिज्ञाय प्रविश्यादित्यवाजिनः

महाभाग, तत्र स्थितो न दह्यसे; तत्रैव स्थित्वा अध्ययनं कुरु। स ‘तथेति’ प्रतिज्ञाय आदित्यवाजिनः प्रविवेश।

Verse 106

कर्णेऽपठत्ततो वेदांश्चतुरोऽपि च तन्मुखात् । अंगोपांगसमोपेतान्परिशिष्टसमन्वितान्

ततः स कर्णमार्गेण तन्मुखात् चतुरोऽपि वेदान् अधीतवान्—अङ्गोपाङ्गसमोपेतान् परिशिष्टसमन्वितान् च।

Verse 107

ततः समाप्ते स प्राह प्रार्थयस्व विभो हि माम् । प्रदास्यामि न सन्देहस्तवाद्य गुरुदक्षिणाम्

अथ अध्ययनसमाप्तौ स उवाच—“विभो, मां प्रार्थयस्व; अद्य तव गुरुदक्षिणां निःसन्देहं प्रदास्यामि।”

Verse 108

आदित्य उवाच । यानि सूक्तानि ऋग्वेदे मदीयानि द्विजोत्तम । सावनानि यजुर्वेदे सामानि च तृतीयके

आदित्य उवाच—“द्विजोत्तम, ऋग्वेदे मदीयानि यानि सूक्तानि, यजुर्वेदे च सावनानि, तृतीयके च वेदे सामानि—”

Verse 110

ये द्विजास्तानि सर्वाणि कीर्तयिष्यंति मे पुरः । ते सर्वे पाप निर्मुक्ताः प्रयास्यंति दिवालयम्

ये द्विजाः तानि सर्वाणि मे पुरः कीर्तयिष्यन्ति, ते सर्वे पापनिर्मुक्ताः दिवालयं प्रयास्यन्ति।

Verse 111

व्याख्यास्यंति पुनर्ये च मम भक्तिपरायणाः । ते यास्यंति द्विजा मुक्तिं सत्यमेतन्मयोदितम्

ये च मम भक्तिपरायणाः पुनः व्याख्यास्यन्ति, ते द्विजा मुक्तिं यास्यन्ति; सत्यमेतन्मयोदितम्।

Verse 112

सूत उवाच । एवं वेदान्पठित्वा स प्रदत्त्वा गुरुदक्षिणाम् । सूर्यायाभ्यागतो भूयश्चमत्कारपुरं प्रति

सूत उवाच—एवं वेदान् सम्यक् पठित्वा स गुरवे गुरुदक्षिणां प्रदाय, पुनः सूर्यं समभ्यागत्य, ततश्चमत्कारपुरं प्रति प्रस्थितवान्।

Verse 113

ततः शाकल्यमभ्येत्य गुरुस्त्वं प्राङ् मम स्थितः । प्रार्थयस्व महाभाग दास्यामि गुरुदक्षिणाम्

ततः शाकल्यम् अभ्येत्य स उवाच—त्वं मे गुरुः, मम पुरतः स्थितः; महाभाग, प्रार्थयस्व, अहं गुरुदक्षिणां दास्यामि।

Verse 114

ज्येष्ठो भ्राता पिता चैव माता चैव गुरुस्तथा । वैरुद्ध्येनापि वर्तंते यद्येते द्विजसतम । तथापि पूजनीयाश्च पुरुषेण न संशयः

ज्येष्ठो भ्राता पिता माता गुरुश्च—हे द्विजसत्तम—वैरुद्ध्येनापि वर्तन्ते चेत्, तथापि ते पुरुषेण नित्यं पूजनीयाः; अत्र संशयो नास्ति।

Verse 115

सांगोपांगा मयाधीता वेदाश्चत्वार एव च । अधीताश्चैव सर्वेषां तेषामर्थोऽवधारितः

साङ्गोपाङ्गाः चत्वारो वेदाः मया अधीताः; सर्वेषां तेषां च अर्थोऽपि सम्यगवधारितः।

Verse 116

तत्त्वं वद महाभाग कां ते यच्छामि दक्षिणाम्

तत्त्वं वद, महाभाग; ते किमर्थं दक्षिणां यच्छामि?

Verse 117

शाकल्य उवाच । यानि वेदरहस्यानि सूर्येण कथितानि ते

शाकल्य उवाच—यानि वेदरहस्यानि सूर्येण तुभ्यं कथितानि, तानि।

Verse 118

यैः स्यात्पापप्रणाशश्च व्याख्यातैः पठितैस्तथा । तानि मे कीर्तय क्षिप्रमेषा मे गुरुदक्षिणा

यैः पापप्रणाशः स्यात्, व्याख्यातैः पठितैश्च तथा; तानि मे क्षिप्रं कीर्तय—एषा मे गुरुदक्षिणा।

Verse 119

याज्ञवल्क्य उवाच । तदागच्छ मया सार्धं यत्र सूर्याः प्रतिष्ठिताः । मया द्वादश तेषां च कीर्तयिष्यामि चात्रतः

याज्ञवल्क्य उवाच—तदागच्छ मया सार्धं यत्र सूर्याः प्रतिष्ठिताः; अत्रैव तेषां द्वादश मया कीर्तयिष्यन्ते।

Verse 120

तच्छ्रुत्वा शिष्यसंयुक्तः शाकल्यस्तैश्च सद्द्विजैः । शिष्यैस्तिष्ठन्ति ये तत्र स्थापितास्तेन भास्कराः

तच्छ्रुत्वा शाकल्यः शिष्यसंयुक्तः सद्द्विजैश्च सह तत्र जगाम, यत्र तेन स्थापिताः भास्कराः शिष्यैः सह तिष्ठन्ति।

Verse 121

ततस्तु कीर्तयामास व्याख्यानं तत्पुरः स्थितः । वेदान्तानां च सर्वेषां यथोक्तं रविणा पुरा

ततः स तेषां पुरः स्थितः सर्ववेदान्तानां व्याख्यानं कीर्तयामास, यथोक्तं रविणा पुरा।

Verse 122

अवसाने च तेषां तु चतुश्चरणसंभवैः । ब्राह्मणैर्याज्ञवल्क्यस्तु वेदान्तज्ञैः प्रतोषितः

अवसाने तु तेषां चतुश्चरणसमुद्भवैः वेदान्तविद्भिर्ब्राह्मणैः याज्ञवल्क्यः परमं प्रतोषितोऽभवत्।

Verse 123

प्रोक्तस्तव प्रसादेन वेदांतज्ञा वयं स्थिताः । श्रुताध्ययनसंपन्ना याचस्व गुरुदक्षिणाम्

त्वत्प्रसादेन वयं वेदान्तज्ञाः स्थिताः; श्रुताध्ययनसम्पन्नाः स्मः। अतः गुरुदक्षिणां याचस्व।

Verse 124

याज्ञवल्क्य उवाच । एतेषां भास्कराणां च मदीयानां पुरो द्विजाः । कीर्तयिष्यंति ये विप्रास्तेषां युष्मत्प्रसादतः । भूया स्वर्गगतिर्विप्रा एषा मे गुरु दक्षिणा

याज्ञवल्क्य उवाच—द्विजाः, युष्मत्प्रसादतः मदीयैरेतैर्भास्करैः पुरो यः कश्चिद्विप्रः कीर्तयिष्यति, तस्य भूयः स्वर्गगतिः स्यात्। एषा मे गुरुदक्षिणा।

Verse 125

ये पुनर्भक्तिसंयुक्ताः करिष्यंति विचारणम् । तेषां तुर्यपदं यच्च जरामरणवर्जितम्

ये पुनर्भक्तिसंयुक्ता विचारणां करिष्यन्ति, तेषां तुरीयपदं स्यात्—जरामरणवर्जितम्।

Verse 126

ब्राह्मणा ऊचुः । भविष्यति कलौ विप्रा दौस्थ्यभावसमन्विताः । पठने नैव शक्ताश्च व्याख्यानस्य च का कथा

ब्राह्मणा ऊचुः—कलौ विप्राः दौस्थ्यभावसमन्विताः भविष्यन्ति; पठनेऽपि न शक्ताः, व्याख्यानस्य तु का कथा।

Verse 127

तस्मात्सारस्वतं ब्रूहि वेदानां द्विजसत्तम । अपि दौस्थ्यसमायुक्ता येन ते कीर्तयंति च

तस्मात् हे द्विजसत्तम, वेदानां सारस्वतं विधिं ब्रूहि; येन दौस्थ्यसमायुक्ता अपि वेदान् पठन्ति कीर्तयन्ति च।

Verse 129

चित्रं देवानामिति च तथान्यत्तस्य वल्लभम् । हंसः शुचिषदित्युक्तं ततश्चापि प्रहर्षदम्

‘चित्रं देवानाम्’ इति च, तथान्यत् तस्य वल्लभं स्तोत्रम्; ‘हंसः शुचिषद्’ इत्युक्तं, ततश्च प्रहर्षदं परं स्तवम्।

Verse 130

पावमानं तथा सूक्तं ये पठिष्यंति बह्वृचः । इत्येषामाद्यमेवं तु ते यास्यंति परां गतिम्

पावमानं तथा सूक्तं ये पठिष्यन्ति बह्वृचः; इत्येषामाद्यमेवं तु ते यास्यन्ति परां गतिम्।

Verse 131

एकविंशतिसामानि आदित्येष्टानि यानि च । सामगाः कीर्तयिष्यंति येऽत्रस्थाः शुचयः स्थिताः

एकविंशतिसामानि आदित्येष्टानि यानि च; सामगाः कीर्तयिष्यन्ति येऽत्रस्थाः शुचयः स्थिताः।

Verse 132

निश्चयं तु परं धृत्वा येऽपि स्तोष्यंति भास्करम् । ततस्तेऽपि प्रयास्यंति निर्भिद्य रविमंडलम्

निश्चयं तु परं धृत्वा येऽपि स्तोष्यन्ति भास्करम्; ततस्तेऽपि प्रयास्यन्ति निर्भिद्य रविमण्डलम्।

Verse 133

क्षुरिकासंपुटं चैव सूर्यकल्पं तथैव च । शांतिकल्पसमायुक्तं कीर्तयिष्यंति ये द्विजाः

क्षुरिकासंपुटं सूर्यकल्पं च तथा शान्तिकल्पसमन्वितम् । ये द्विजाः कीर्तयिष्यन्ति तेऽपि तदुक्तं फलं लभन्ते ॥

Verse 134

अथर्वपाठकास्तेऽपि प्रयास्यंति परां गतिम् । मूर्खा अपि समागत्य संप्राप्ते सूर्यवासरे

અથર્વપाठકास्तेऽપि પરાં ગતિં પ્રયાસ्यन्तિ । મૂર્ખા અપિ સમાગત્ય સૂર્યવાસર આગતે ॥

Verse 135

प्रणामं ये करिष्यंति श्रद्धया परया युताः । सप्तरात्रकृतात्पापान्मुक्तिं प्राप्संति ते द्विजाः

ये श्रद्धया परया युक्ताः प्रणामं करिष्यन्ति । ते द्विजाः सप्तरात्रकृतात् पापात् मुक्तिं प्राप्स्यन्ति ॥

Verse 136

सूत उवाच । तथेति तैः प्रतिज्ञाते चतुश्चरणसंभवैः । ब्राह्मणैर्याज्ञवल्क्यस्तु विज्ञातो येन केन तु

सूत उवाच । तथेति तैः प्रतिज्ञाते चतुश्चरणसंभवैः । ब्राह्मणैर्याज्ञवल्क्यस्तु विज्ञातो येन केन तु ॥

Verse 137

विदेहेन ततः प्राप्तः श्रवणार्थं नराधिपः । वेदांतानां च सर्वेषां रत्नाख्येन महीभुजा

ततः श्रवणार्थं विदेहाधिपो नराधिपः । रत्नाख्यो महीभुजः सर्ववेदान्तश्रवणाय प्राप्तवान् ॥

Verse 138

तेनापि च परिज्ञाय माहात्म्यं सूर्यसं भवम् । ततः संस्थापितः सूर्यस्तस्मिन्स्थाने द्विजोत्तमाः

तेनापि च परिज्ञाय माहात्म्यं सूर्यसंभवम् । ततः संस्थापितः सूर्यस्तस्मिन्स्थाने द्विजोत्तमाः ॥

Verse 139

तं चापि सूर्यवारेण यः प्रपश्यति मानवः । सप्तरात्रकृतात्पापान्मुच्यते नात्र संशयः

तं चापि सूर्यवारेण यः प्रपश्यति मानवः । सप्तरात्रकृतात्पापान्मुच्यते नात्र संशयः ॥

Verse 140

एतद्वः कथितं सर्वं माहात्म्यं सूर्यसंभवम् । यः शृणोति नरो भक्त्या अश्वमेधफलं लभेत्

एतद्वः कथितं सर्वं माहात्म्यं सूर्यसंभवम् । यः शृणोति नरो भक्त्या अश्वमेधफलं लभेत् ॥

Verse 191

संक्रांतौ यत्प्रदानेन सूर्ये वा श्रवणेन तु । तत्फलं समवाप्नोति श्रुत्वा माहात्म्यमुतमम्

संक्रांतौ यत्प्रदानेन सूर्ये वा श्रवणेन तु । तत्फलं समवाप्नोति श्रुत्वा माहात्म्यमुत्तमम् ॥

Verse 278

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे श्रीहाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये द्वादशार्कोत्पत्तिरत्नादित्योत्पत्तिमाहात्म्ये याज्ञवल्क्यवृत्तांतवर्णनं नामाष्टसप्तत्युत्तरद्विशततमोऽध्यायः

इति श्रीस्कांदे महापुराणे एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे श्रीहाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये द्वादशार्कोत्पत्तिरत्नादित्योत्पत्तिमाहात्म्ये याज्ञवल्क्यवृत्तान्तवर्णनं नामाष्टसप्तत्युत्तरद्विशततमोऽध्यायः ॥

Verse 582

स तथेति प्रतिज्ञाय गत्वाऽथ निजमन्दिरम् । प्रोवाच याज्ञवल्क्यं च शांत्यर्थं श्लक्ष्णया गिरा

स तथेति प्रतिज्ञाय गत्वा स्वनिवेशनम् । शान्त्यर्थं याज्ञवल्क्यं तु श्लक्ष्णया गिरा अब्रवीत् ॥

Verse 1293

याज्ञवल्क्य उवाच । रथं युञ्जंति सूक्तं यत्प्रथमं वित्तलक्षणम् । त्रिष्टुभेति च यत्सूक्तं तथाद्यं ब्राह्मणोत्तमाः

याज्ञवल्क्य उवाच । ‘रथं युञ्जन्ति’ इत्यादि यत्सूक्तं प्रथमं धनलक्षणम् । ‘त्रिष्टुभेति’ इत्यादि च यत्सूक्तं तथैव प्रथमं, हे ब्राह्मणोत्तमाः ॥