Adhyaya 276

Verse 1

सूत उवाच । तथान्येऽपि वसन्तीह रुद्रा एकादशैव तु । सञ्जाता ब्राह्मणश्रेष्ठा मुनीनां हितकाम्यया

सूत उवाच—तथान्येऽपि रुद्रा एकादशैव, ब्राह्मणश्रेष्ठ, मुनीनां हितकाम्यया इह वसन्ति सञ्जाताः।

Verse 2

यैर्दृष्टैः पूजितै र्वापि स्तुतैर्वाथ नमस्कृतैः । विपाप्मा जायते मर्त्यः सर्वदोषविवर्जितः

यैर्दृष्टैः पूजितैर्वापि स्तुतैर्वाथ नमस्कृतैः । मर्त्यो विपाप्मा भवति सर्वदोषविवर्जितः ॥

Verse 3

ऋषय ऊचुः । एक एव श्रुतो रुद्रो न द्वितीयः कथंचन । गौरी भार्याप्रिया यस्य स्कन्दः पुत्रः प्रकीर्तितः

ऋषय ऊचुः । एक एव श्रुतो रुद्रो न द्वितीयः कथंचन । गौरी भार्याप्रिया यस्य स्कन्दः पुत्रः प्रकीर्तितः ॥

Verse 4

तेनैकं विद्महे रुद्रं नान्यमीशं कथंचन । तस्माद्ब्रूहि महाभाग सर्वानेतान्सुविस्तरात्

तेनैकं विद्महे रुद्रं नान्यमीशं कथंचन । तस्माद्ब्रूहि महाभाग सर्वानेतान्सुविस्तरात् ॥

Verse 5

सूत उवाच । सत्यमेतन्महाभागा यद्भवद्भिरुदाहृतम् । एक एव स्थितो रुद्रो न द्वितीयः कथंचन

सूत उवाच । सत्यमेतन्महाभागा यद्भवद्भिरुदाहृतम् । एक एव स्थितो रुद्रो न द्वितीयः कथंचन ॥

Verse 6

परं यथा च सञ्जाता रुद्रा एकादशात्र भोः । तथाहं कीर्तयिष्यामि शृणुध्वं सुसमाहिताः

परं यथा च सञ्जाता रुद्रा एकादशात्र भोः । तथाहं कीर्तयिष्यामि शृणुध्वं सुसमाहिताः ॥

Verse 7

वाराणस्यां पुरा संस्था मुनयः शंसितव्रताः । हाटकेश्वरदेवस्य दर्शनार्थं समुत्सुकाः

पुरा वाराणस्यां शंसितव्रताः मुनयः संस्थिताः सन्तो हाटकेश्वरदेवस्य दर्शनार्थं समुत्सुकाः अभवन्।

Verse 8

प्रस्थिताः समयं कृत्वा स्पर्धमानाः परस्परम् । अहंपूर्वमहं पूर्वं वीक्षयिष्यामि तं विभुम्

समयं कृत्वा ते सर्वे प्रस्थिताः परस्परं स्पर्धमानाः—“अहं पूर्वम्, अहं पूर्वम्; तं विभुं प्रथमं वीक्षयिष्यामि” इति।

Verse 9

सर्वेषामग्रतो भूत्वा पाताले हाटकेश्वरम् । यश्चादौ तत्र गत्वा च नेक्षयिष्यति तं हरम् । सर्वेषां श्रमजं पापं तस्यैकस्य भविष्यति

“सर्वेषामग्रतो भूत्वा पाताले हाटकेश्वरं यः प्राप्य चादौ तत्र गत्वा तं हरं न वीक्षयिष्यति, सर्वेषां श्रमजं पापं तस्यैकस्य भविष्यति” इति।

Verse 10

एवमुक्त्वा ततः सर्वे वाराणस्यां ततः परम् । प्रस्थिता धावमानाश्च वेगेन महता ततः

एवमुक्त्वा ततः सर्वे वाराणस्याः परं प्रस्थिताः, महता वेगेन धावमानाः अग्रे जग्मुः।

Verse 11

एतस्मिन्नन्तरे देवो हाटकेश्वरसंज्ञितः । ज्ञात्वा तेषामभिप्रायं मिथः स्पर्द्धासमुद्भवम् । आत्मनो दर्शनार्थाय बहुभक्तिपुरस्कृतम्

एतस्मिन्नन्तरे हाटकेश्वरसंज्ञितो देवः तेषामभिप्रायं मिथःस्पर्धासमुद्भवं ज्ञात्वा, आत्मनो दर्शनार्थं बहुभक्तिपुरस्कृतं तदिच्छां ददर्श।

Verse 12

लघुना रक्ष्यमाणेन सर्वेषां च महात्मनाम् । नागरंध्रेण निष्क्रम्य पातालाच्चैव तत्क्षणात्

लघुना रक्ष्यमाणः सर्वेषां महात्मनामर्थाय नागररन्ध्रेण निष्क्रम्य पातालादपि तत्क्षणादेव प्रादुरभवत्।

Verse 13

एकादशप्रकारं स कृत्वा रूपं मनोहरम् । त्रिशूलभृत्त्रिनेत्रं च कपर्देन विभूषितम्

स एकादशप्रकारं मनोहरं रूपं कृत्वा त्रिशूलभृत् त्रिनेत्रश्च कपर्देन विभूषितः प्रादुरभवत्।

Verse 15

ततस्ते वै समालोक्य पुरस्थं वृषभध्वजम् । जानुभ्यां धरणीं गत्वा स्तुतिं चक्रुस्ततस्ततः

ततः ते पुरःस्थितं वृषभध्वजं समालोक्य जानुभ्यां धरणीं गत्वा पुनःपुनः स्तुतिं चक्रुः।

Verse 16

एको जानाति देवोऽयं मम संदर्शनं गतः । देवदेवो महादेवः प्रथमं भक्तवत्सलः

एकोऽयं देव एव जानाति—मम संदर्शनं गतः; देवदेवो महादेवः प्रथमं भक्तवत्सलः।

Verse 17

अन्यो जानाति मे पूर्वं जातस्ते तापसोत्तमः । स्तुतिं चक्रुश्च विप्रेंद्रा जानुभ्यामवनिं गताः

अन्यो मे पूर्वकृतं जानाति, हे तापसोत्तम; विप्रेन्द्राश्च जानुभ्यामवनिं गत्वा स्तुतिं चक्रुः।

Verse 18

तापसा ऊचुः । नमो देवाधिदेवाय सर्वदेवमयाय च । नमः शांताय सूक्ष्माय नमश्चांधकभेदिने

तापसा ऊचुः— नमो देवाधिदेवाय सर्वदेवमयाय च। नमः शान्ताय सूक्ष्माय नमश्चान्धकभेदिने॥

Verse 19

नमोऽस्तु सर्वरुद्रेभ्यो ये दिवं संश्रिताः सदा । जीवापयंति जगतीं वायुभिश्च पृथग्विधैः

नमोऽस्तु सर्वरुद्रेभ्यो ये दिवं संश्रिताः सदा। जीवापयन्ति जगतीं वायुभिश्च पृथग्विधैः॥

Verse 20

नमोऽस्तु सर्वरुद्रेभ्यो ये स्थिता वारुणीं दिशम् । रक्षंति सर्वलोकांश्च पिशाचानां दुरात्मनाम्

नमोऽस्तु सर्वरुद्रेभ्यो ये स्थिता वारुणीं दिशम्। रक्षन्ति सर्वलोकांश्च पिशाचानां दुरात्मनाम्॥

Verse 21

नमोऽस्तु सर्वरुद्रेभ्यो दिशमूर्ध्वं समाश्रिताः । रक्षंति सकलांल्लोकान्भूतार्नां जंभकाद्भयात्

नमोऽस्तु सर्वरुद्रेभ्यो दिशमूर्ध्वं समाश्रिताः। रक्षन्ति सकलाँल्लोकान्भूतानां जंभकाद्भयात्॥

Verse 22

नमोऽस्तु सर्वरुद्रेभ्यो येऽध ऊर्ध्वं समाश्रिताः । रक्षंति सकलांल्लोकान्कूष्मांडानां भयात्सदा

नमोऽस्तु सर्वरुद्रेभ्यो येऽध ऊर्ध्वं समाश्रिताः। रक्षन्ति सकलाँल्लोकान्कूष्माण्डानां भयात्सदा॥

Verse 23

असंख्याताः सहस्राणि ये रुद्रा भूमिमाश्रिताः । नमस्तेभ्योऽपि सर्वेभ्यस्तेषां रक्षंति ये रुजः

असंख्यातानि सहस्राणि रुद्राः भूमौ निवसन्ति। तेषां सर्वेषां नमोऽस्तु, ये जनान् रुजः पीडाभ्यश्च रक्षन्ति॥

Verse 24

एवं स्तुतास्तु ते रुद्रा एकादशतपस्विभिः । एकादशापि तान्प्रोचुर्भक्तिनम्रांस्तु तापसान्

एवं एकादशतपस्विभिः स्तुताः ते रुद्राः। भक्त्या नम्रान् तान् तापसान् दृष्ट्वा, एकादशापि तान् प्रत्युवाचुः॥

Verse 25

रुद्रा ऊचुः । एकादशप्रकारोऽहं तुष्टो वस्तापसोत्तमाः । बहुभक्त्यतिरेकेण व्रियतां च यथेप्सितम्

रुद्रा ऊचुः—अहं एकादशप्रकारः; तपसोत्तमाः, वः तुष्टोऽस्मि। बहुभक्त्यतिरेकेण यथेष्टं वरं वृणीत॥

Verse 26

तापसा ऊचुः । यदि तुष्टोसि नो देव यदि यच्छसि वांछितम् । एकादशप्रकारैस्तु सदा स्थेयमिहैव तु

तापसा ऊचुः—यदि नो देव तुष्टोऽसि, यदि च वाञ्छितं ददासि, तर्हि एकादशप्रकारैः सदा इहैव स्थीयताम्॥

Verse 27

हाटकेश्वरजे क्षेत्रे सर्वतीर्थमये शुभे । आराधनं प्रकुर्वाणा वसामो येन वै वयम्

हाटकेश्वरजक्षेत्रे सर्वतीर्थमये शुभे। आराधनं प्रकुर्वाणाः वयं वसामो यथा स्यात्॥

Verse 28

श्रीभगवानुवाच । एकादशप्रकारा या मूर्तयो निर्मिता मया । एताभिरेव सर्वाभिः स्थास्याम्यत्र सदैव हि

श्रीभगवानुवाच—मया एकादशप्रकाराः मूर्तयः प्रादुर्भाविताः; एताभिरेव सर्वाभिः अहम् अत्र नित्यं ध्रुवं निवत्स्यामि।

Verse 29

आद्या तु मम या मूर्तिः सा कैलासं समाश्रिता । संतिष्ठति सदैवात्र कैलासे पर्वतोत्तमे

मम आद्या या मूर्तिः सा तु कैलासं समाश्रिता; कैलासे पर्वतोत्तमे सा अत्र सदैव संतिष्ठते।

Verse 30

एतास्तु मूर्तयोऽस्माकं स्थास्यंत्यत्रैव सर्वदा । सर्वेषामेव लोकानां हिताय द्विजसत्तमाः

एताः अस्माकं मूर्तयः अत्रैव सर्वदा स्थास्यन्ति; सर्वलोकहितार्थं, हे द्विजसत्तमाः।

Verse 31

नामभिश्च क्रमेणैव युष्मदीयैः स्वयं द्विजाः । विश्वामित्रह्रदे स्नात्वा एता मूर्तीर्ममात्र वै । पूजयिष्यंति ये मर्त्यास्ते यास्यंति परां गतिम्

नामभिः च क्रमेणैव युष्मदीयैः स्वयं द्विजाः; विश्वामित्रह्रदे स्नात्वा एताः मम मूर्तीः अत्र वै पूजयिष्यन्ति ये मर्त्याः, ते परां गतिं यास्यन्ति।

Verse 32

किं वाचा बहुनोक्तेन भूयोभूयो द्विजोत्तमाः । या तासां क्रियते पूजा एकादशगुणा भवेत्

किं वाचा बहुनोक्तेन, भूयो भूयो द्विजोत्तमाः? या तासां पूजा क्रियते, सा एकादशगुणा भवेत्।

Verse 33

एवमुक्त्वा त्रिनेत्रस्तु तत्रैवादर्शनं गतः । तेऽपि तत्राश्रमं कृत्वा श्रद्धया परया युताः । मूर्तीश्च ताः समाराध्य संप्राप्ताः परमं पदम्

एवमुक्त्वा त्रिनेत्रो भगवान् तत्रैव तिरोऽभवत्। तेऽपि तस्मिन्नेव स्थाने श्रद्धापरायणाः आश्रमं कृत्वा ता मूर्तीराराध्य परमं पदं प्रापुः॥

Verse 34

अन्योऽपि यः पुमांस्ताश्च आराधयति श्रद्धया । स याति परमं स्थानं यत्र देवो महेश्वरः

अन्योऽपि यः पुमान् ताः मूर्तीर्‌भक्त्या श्रद्धया च आराधयति। स परमं स्थानं याति यत्र देवो महेश्वरः॥

Verse 35

ततः प्रभृति ते जाता रुद्रा एकादशैव तु । संख्यया देवदेवस्य महेश्वरवपुर्धराः

ततः प्रभृति देवदेवस्य महेश्वरस्य वपुर्धराः। संख्यया एकादश रुद्राः ते जाता इति कीर्त्यन्ते॥

Verse 36

तेजोत्तमास्ते संयुक्तास्त्रिनेत्राः शूलपाणयः । एतद्वः सर्वमाख्यातं यत्पृष्टोऽस्मि द्विजोत्तमाः

तेजोत्तमाः समवेताः त्रिनेत्राः शूलपाणयः। एतद्‌वः सर्वमाख्यातं यत्पृष्टोऽस्मि द्विजोत्तमाः॥

Verse 37

एकादशप्रकारस्तु यथा जातो महेश्वरः । चैत्रे मासि सिते पक्षे चतुर्दश्यां दिने स्थिते

एकादशप्रकारः कथं जातो महेश्वरः इति यथा। चैत्रमासे सितपक्षे चतुर्दश्यां तिथौ स्थिते॥

Verse 38

यस्तान्पूजयते भक्त्या स याति परमां गतिम् । अधनो धनमाप्नोति ह्यपुत्रः पुत्रवान्भवेत्

यस्तान् भक्त्या पूजयति स परमां गतिं याति। अधनो धनमाप्नोति, अपुत्रः पुत्रवान् भवेत्॥

Verse 39

सरोगो रोगमुक्तस्तु पराभूतो रिपुक्षयम् । तत्समाराधनादेव कामानंत्यमवाप्नुयात्

सरोगो रोगमुक्तः स्यात्, पराभूतो रिपुक्षयम्। तत्समाराधनादेव कामानन्त्यमवाप्नुयात्॥

Verse 40

यः पुनः शिवदीक्षाढ्यो भस्मस्नानपरायणः । तत्समाराधनं कुर्याच्छृणु तस्यापि यत्फलम्

यः पुनः शिवदीक्षाढ्यो भस्मस्नानपरायणः। तत्समाराधनं कुर्यात्—शृणु तस्यापि यत्फलम्॥

Verse 41

यदन्यः प्राप्नुयान्मर्त्यस्तत्पूजासंभवं फलम् । षडक्षरेण मंत्रेण पुष्पेणैकेन तत्फलम्

यदन्यः प्राप्नुयान् मर्त्यः तत्पूजासंभवं फलम्। षडक्षरेण मन्त्रेण पुष्पेणैकेन तत्फलम्॥

Verse 42

शिवदीक्षाधरो यस्तु शतघ्नं लभते फलम् । तस्माच्छतघ्नमाप्नोति शैवात्पाशुपतश्च यः । तस्मात्कालमुखो यश्च महाव्रतधरश्च यः

शिवदीक्षाधरो यस्तु शतघ्नं लभते फलम्। तस्माच्छतघ्नमाप्नोति शैवात् पाशुपतश्च यः। तस्मात् कालमुखो यश्च महाव्रतधरश्च यः॥

Verse 43

मूर्तीर्यास्ताश्च ये भक्त्या विनताः पूजयंति च । सर्वेषामेव तेषां तु फलं शतगुणं भवेत्

ये भक्त्या विनताः सन्तो मूर्तीर्यास्ताः प्रपूजयन्ति, तेषां सर्वेषामेव फलं शतगुणं भवति।

Verse 183

शशिखंडधरं चैव रुण्डमालाप्रधारकम् । समं चैव स्थितस्तेषां दर्शने शंकरः प्रभुः

शशिखण्डधरं चैकं रुण्डमालाप्रಧಾರकं चापरं दृष्ट्वा, प्रभुः शंकरः तेषां समं स्थितोऽभवत्, दर्शनेऽचलः।

Verse 276

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्य एकादशरुद्रोत्पत्ति वर्णनं नाम षट्सप्तत्युत्तरद्विशततमोऽध्यायः

इति श्रीस्कन्दमहापुराणे एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये ‘एकादशरुद्रोत्पत्तिवर्णनम्’ नाम षट्सप्तत्युत्तरद्विशततमोऽध्यायः समाप्तः।